Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) δεν αποτελεί πλέον μόνο μια εθνικιστική ρητορική ή έναν αυθαίρετο χάρτη στα συρτάρια των Τούρκων αξιωματικών
Η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχειρεί μια στρατηγική κίνηση υψηλού ρίσκου: τη μετατροπή αυτού του αναθεωρητικού ιδεολογήματος σε επίσημο εσωτερικό νόμο του τουρκικού κράτους. Στόχος της Άγκυρας είναι να παρουσιάσει το νομοσχέδιο προς ψήφιση στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, δημιουργώντας ένα νομικό τετελεσμένο.
Τι ακριβώς όμως επιδιώκει η Τουρκία με αυτή τη θεσμική κίνηση και πώς μεταφράζεται αυτό σε απλή γλώσσα για την ασφάλεια και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας;
Μέχρι σήμερα, η «Γαλάζια Πατρίδα» λειτουργούσε ως πολιτικό εργαλείο πίεσης. Αν ο νόμος ψηφιστεί, το τουρκικό κράτος -οι επόμενες κυβερνήσεις, οι ένοπλες δυνάμεις και η ακτοφυλακή- θα είναι νομικά υποχρεωμένο να εφαρμόζει και να υπερασπίζεται τις προβλέψεις του. Η Τουρκία, ουσιαστικά, προσπαθεί να κατασκευάσει ένα «δικό της δίκαιο» για να παρακάμψει τη Διεθνή Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία δεν έχει συνυπογράψει.
Οι 5 βασικοί άξονες του Νομοσχεδίου
1. Μονομερής Ανακήρυξη ΑΟΖ με Προεδρικό Διάταγμα
Το νομοσχέδιο εκχωρεί στον Τούρκο Πρόεδρο την απόλυτη δικαιοδοσία να ανακηρύσσει Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) έως και τα 200 ναυτικά μίλια, χωρίς να απαιτείται διαπραγμάτευση με γειτονικά κράτη. Ουσιαστικά ο Ερντογάν αποκτά το δικαίωμα να τραβήξει μια γραμμή στον χάρτη και να πει: «Από εδώ και πέρα, αυτό το κομμάτι θάλασσας είναι δικό μου για εξορύξεις».
2. Η «εξαφάνιση» της υφαλοκρηπίδας και το «γκριζάρισμα» των Νησιών
Το κείμενο του νόμου ενσωματώνει τη θεωρία ότι τα νησιά δεν διαθέτουν δική τους υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ, παρά μόνο χωρικά ύδατα. Για την Άγκυρα, μεγάλα ελληνικά νησιά δεν έχουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες πέρα από τα 6 ναυτικά μίλια. Το επικίνδυνο, όμως, είναι ότι το νομοσχέδιο προχωράει και σε ευθεία αμφισβήτηση της ίδιας της κυριαρχίας τους. Μέσω της θεωρίας των «γκρίζων ζωνών», δεκάδες ελληνικά νησιά, νησίδες και βραχονησίδες του Ανατολικού Αιγαίου βαφτίζονται περιοχές «ακαθόριστης κυριαρχίας», με την Άγκυρα να συνδέει παράνομα την ελληνικότητά τους με την αποστρατιωτικοποίησή τους.
3. Νομική κατοχύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου
Το νομοσχέδιο εντάσσει στο εσωτερικό δίκαιο της χώρας τις συντεταγμένες του παράνομου Τουρκολιβυκού Μνημονίου του 2019. Δηλαδή, η Τουρκία ενώνει τις διεκδικήσεις της από το Αιγαίο μέχρι τις ακτές της Βόρειας Αφρικής, σβήνοντας από τον χάρτη τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, και νομιμοποιεί αυτή την αυθαιρεσία στα δικά της δικαστήρια.
4. Έλεγχος αλιείας, «Θαλάσσια Πάρκα» και καθημερινός αποκλεισμός
Ο νόμος ορίζει αυστηρές ζώνες ελέγχου για την αλιεία και προβλέπει τη δημιουργία τουρκικών «θαλάσσιων πάρκων» σε αμφισβητούμενες περιοχές. Αυτό δίνει τη νομική κάλυψη στην τουρκική ακτοφυλακή να παρενοχλεί Έλληνες ψαράδες στο κεντρικό και ανατολικό Αιγαίο.
Οι επιπτώσεις όμως αγγίζουν την καθημερινή οικονομία: αν η θάλασσα γύρω από τα νησιά μας θεωρείται τουρκική ΑΟΖ, τότε η Ελλάδα θα χρειάζεται την άδεια της Άγκυρας ακόμα και για την πόντιση υποβρύχιων καλωδίων (ενεργειακή και ψηφιακή διασύνδεση των νησιών), για την κατασκευή πλωτών αιολικών πάρκων ή για ναυτιλιακές διαδρομές.
5. Η διχοτόμηση του Αιγαίου στην «έρευνα και διάσωση»
Μια εξαιρετικά κρίσιμη πρόβλεψη αφορά τον έλεγχο των επιχειρήσεων Έρευνας και Διάσωσης (SAR). Η Τουρκία επιχειρεί να μεταφέρει τα όρια της δικής της δικαιοδοσίας μέχρι το μέσο του Αιγαίου (στον 25ο μεσημβρινό). Πρακτικά, αν ένα πλοίο ή ένα αεροπλάνο κινδυνεύσει ανατολικά των Κυκλάδων, η Άγκυρα θα διεκδικεί το αποκλειστικό δικαίωμα επέμβασης, εγκλωβίζοντας τα ελληνικά νησιά σε μια ζώνη μόνιμου τουρκικού διοικητικού και στρατιωτικού ελέγχου.
Στο στόχαστρο Κρήτη, Καστελλόριζο και Δωδεκάνησα
Η γεωγραφική αποτύπωση του νομοσχεδίου πλήττει άμεσα τη νοτιοανατολική πτέρυγα της ελληνικής επικράτειας, δημιουργώντας μια γεωπολιτική «σφήνα».
Το «μπλόκο» στην Κρήτη: Με την ενσωμάτωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου στον νέο νόμο, η Τουρκία ορίζει ότι τα θαλάσσια σύνορά της φτάνουν μέχρι τη Λιβύη. Η ελληνική ΑΟΖ νότια και ανατολικά της Κρήτης εξαφανίζεται. Το νησί αντιμετωπίζεται νομικά από την Άγκυρα σαν να μην υπάρχει, αποκόπτοντας την Ελλάδα από τα πλούσια κοιτάσματα φυσικού αερίου της περιοχής.
Η απομόνωση του Καστελλόριζου και των Δωδεκανήσων: Το σύμπλεγμα του Καστελλόριζου αποτελεί το «κλειδί» που ενώνει την ελληνική ΑΟΖ με την ΑΟΖ της Κύπρου. Το τουρκικό νομοσχέδιο στερεί πλήρως την υφαλοκρηπίδα του. Στόχος της Άγκυρας δεν είναι μόνο να εγκλωβίσει το Καστελλόριζο μέσα σε μια «τουρκική θάλασσα», αλλά να αποκόψει ολόκληρο το συγκρότημα των Δωδεκανήσων (από τη Ρόδο και την Κάρπαθο μέχρι την Κάσο) από την υπόλοιπη ελληνική επικράτεια.
Ποια είναι η στρατηγική επιδίωξη της Άγκυρας;
Η ψήφιση αυτού του νόμου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Τουρκία θα ξεκινήσει άμεσα έναν πόλεμο. Αποτελεί όμως μια κίνηση μακροπρόθεσμης διπλωματικής παγίδευσης. Αν στο μέλλον η Ελλάδα και η Τουρκία οδηγηθούν σε ένα Διεθνές Δικαστήριο (π.χ. στη Χάγη) ή σε μια συνολική διαπραγμάτευση, η Άγκυρα θα προσέλθει έχοντας ως επίσημο «κεκτημένο» τον εσωτερικό της νόμο. Θα υποστηρίξει ότι δεν μπορεί να υποχωρήσει, καθώς δεσμεύεται από τη νομοθεσία της, επιχειρώντας έτσι να αναγκάσει τη διεθνή κοινότητα να βρει μια «μέση λύση» ανάμεσα στο Διεθνές Δίκαιο και το Τουρκικό Δίκαιο.
Μέχρι στιγμής, η ελληνική διπλωματία απαντά με ανακοινώσεις περί «νομικά ανύπαρκτων μονομερών ενεργειών». Ωστόσο, απέναντι σε μια τέτοια θεσμική κίνηση, η Αθήνα οφείλει να περάσει από την άμυνα στην επίθεση με μια πιο δραστική και αποφασιστική κίνηση: την επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νότια και ανατολικά της Κρήτης.
Η κίνηση αυτή είναι απολύτως νόμιμη βάσει του άρθρου 3 της UNCLOS. Αν η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στην Κρήτη, ακυρώνει αυτόματα στην πράξη το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, δημιουργεί ένα ισχυρό νομικό τείχος προστασίας και αναγκάζει τη διεθνή κοινότητα να πάρει θέση, προτού η Άγκυρα προλάβει να παγιώσει τα δικά της τετελεσμένα.