Ρήγας, Κοραής, Καποδίστριας, υποθήκες προς το έθνος μας
Αποφθέγματα τριών μορφών, στις οποίες η νεότερη Ελλάς οφείλει την ύπαρξή της
Γράφει ο Γιώργος Κ. Στράτος (Δημοκρατία). Ο τίτλος δικός μας.
Ανάμεσα στο πάνθεον των μορφών στις οποίες η νεότερη Ελλάς οφείλει την ύπαρξή της ξεχωριστή θέση κατέχουν τρεις φυσιογνωμίες με χαρακτηριστικά προμηθεϊκά: ο Ρήγας Βελεστινλής, ο Διαμαντής Κοραής και ο Ιωάννης Καποδίστριας.
Ο πρώτος, γιατί, όταν όλα «τα ‘σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά», οραματίστηκε πολύ περισσότερα και θαυμαστά, άπιαστα ακόμα και σήμερα για τα Βαλκάνια, από εκείνα που οδήγησαν στην Επανάσταση του 1821. Ο δεύτερος, γιατί μέσα στη βαθιά αγραμματοσύνη που κυριαρχούσε συνέδεσε την πατρίδα μας με μία από τις κορυφαίες στιγμές του ανθρώπινου πνεύματος και του παγκόσμιου πολιτισμού, τον Διαφωτισμό. Ο τρίτος, γιατί ανέλαβε να φτιάξει κράτος εκ του μηδενός, εγκαταλείποντας αξιώματα και ανέσεις.
Θα σταθούμε σήμερα σε μερικά αποφθέγματά τους. Διατηρούν θαυμαστή επικαιρότητα, δείγμα κι αυτή της δύναμης των πνευμάτων που τα διατύπωσαν. Φανερώνουν και την αγάπη και το νοιάξιμό τους όχι μόνο για τους ομοεθνείς τους αλλά για όλους τους ανθρώπους.
Γράφει ο Ρήγας:
«Εκ των γραμμάτων γεννάται η προκοπή με την οποίαν λάμπουν τα ελεύθερα έθνη».
«Το ηθικόν σύνορον της Ελευθερίας είναι τούτο το ρητόν: Μη κάμης εις τον άλλον εκείνο οπού δεν θέλεις να σε κάμουν».
«Ολον το έθνος αδικείται όταν αδικείται ένας μόνος πολίτης».
«Ο σκοπός οπού απ’ αρχής κόσμου οι άνθρωποι εσυμμαζώχθησαν από τα δάση την πρώτην φοράν, διά να κατοικήσουν όλοι μαζί, κτίζοντες χώρας και πόλεις, είναι διά να συμβοηθώνται και να ζώσιν ευτυχισμένοι, και όχι να συναντιτρώγονται ή να ρουφά το αίμα τους ένας».
Προσθέτει ο Κοραής:
«Ο πλούτος χωρίς παιδείαν και αρετήν τόσον είναι μακράν από το να στολίζη τον έχοντα, ώστε και κάμνει φανερωτέραν αυτού τη γυμνότητα».
«Μικρότερο κακό είναι η αγραμματοσύνη, παρά η κακή και χωρίς μέθοδο εκπαίδευση. Είναι βέβαιο πως ανάμεσα στους αγράμματους ευκολότερα βρίσκει κανείς άνθρωπο ενάρετο, παρά ανάμεσα σ’ εκείνους που εκπαιδεύτηκαν χωρίς σωστή μέθοδο».
«Αι δυστυχίαι είναι της αρετής η παλαίστρα».
«Κεντρίστε τη φιλοτιμία με το να επαινείτε τα καλά και στους γονείς και στα παιδιά. Ο έπαινος θερμαίνει κι αυξάνει τα καλά, ενώ, αντίθετα, η αδιαφορία τα παγώνει, τα ζαρώνει και τελικά τ’ απονεκρώνει»
Και καταλήγει ο Καποδίστριας:
«Οι “επιτροπές” και η “προσωρινότης” κατέστρεψαν την Ελλάδα».
«Η νίκη θα είναι δική μας αν βασιλεύση εις την καρδίαν μας μόνο το αίσθημα το ελληνικό. Ο φιλήκοος των ξένων είναι προδότης».
«Εφόσον τα ιδιαίτερα εισοδήματά μου αρκούν διά να ζήσω, αρνούμαι να εγγίσω μέχρι και του οβολού τα δημόσια χρήματα, ενώ ευρισκόμεθα εις το μέσον ερειπίων και ανθρώπων βυθισμένων εις εσχάτην πενίαν».
«Εάν ο Θεός μεθ’ ημών ουδείς καθ’ ημών».
Αυτή η τελευταία ήταν η πρώτη φράση από την πρώτη ομιλία του προς τον ελληνικό λαό στην Αίγινα το 1828. Αιωνία τους η μνήμη.