Πρώην Αμερικανός στρατιώτης συζητά πώς οι μύθοι, τα κακά δεδομένα, η επιθυμία για προαγωγές, η διαφθορά και η σπατάλη στήριξαν τον πόλεμο στο Αφγανιστάν. «Το πίστεψαν επειδή έπρεπε. δεν μπορούσαν να παραδεχτούν ότι αυτό μπορεί να μην είναι αληθινό, ήταν απλώς μια απάτη », δήλωσε ο Γκράχαμ Πλάτνερ, ο οποίος υπηρέτησε στο Ιράκ και στη συνέχεια στο Αφγανιστάν ως στρατιώτης των ΗΠΑ και αργότερα ως εργολάβος ασφαλείας. «Οι στρατιωτικοί αξιωματικοί δεν είναι εκπαιδευμένοι να παραδέχονται ότι ίσως δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό».
Σε συνέντευξή του στην The Jerusalem Post, ο Πλάτνερ αποκαλύπτει τα βαθιά ανησυχητικά επίπεδα διαφθοράς, σπατάλης και μύθων που στήριξαν τον ρόλο των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και εξηγεί γιατί η χώρα έπεσε στα χέρια των Ταλιμπάν σε λίγες μόνο ημέρες. Οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την πρώτη τους επαρχιακή πρωτεύουσα Ζαράντζ στις 7 Αυγούστου και μέχρι τις 15 Αυγούστου βρίσκονταν στην Καμπούλ αφού ο Πρόεδρος Ασράφ Γκανί είχε εγκαταλείψει τη χώρα. Οι αμερικανικές δυνάμεις εγκατέλειψαν την αεροπορική βάση του Μπαγκράμ στις αρχές Ιουλίου, περίπου ένα μήνα πριν από την επίθεση των Ταλιμπάν, η οποία πήρε δυναμική και σάρωσε τη χώρα.
Ο Πλάτνερ ήρθε στο Αφγανιστάν με μεγάλες ελπίδες το 2010. Πριν ήταν στο Ιράκ και τελικά θα υπηρετούσε για οκτώ χρόνια στο αμερικανικό πεζικό. Ήρθε στο Αφγανιστάν με το κύμα των αμερικανικών στρατευμάτων που υποτίθεται ότι έστρεψαν έναν πόλεμο που είχε ήδη παραταθεί για μια δεκαετία. «Η μονάδα μου αναπτύχθηκε τον Νοέμβριο του 2010 στο πλαίσιο της ώθησης του Ομπάμα για να μετακινήσει στρατεύματα στη χώρα για να διεξαγάγει την αντεπανάσταση με τον σωστό τρόπο», είπε. «Το πίστευα πριν φύγω». Ο Πλάτνερ είχε δει λάθη στο Ιράκ και πίστευε ότι ο στρατηγός Ντέιβιντ Πετρέους, διοικητής των Διεθνών Δυνάμεων Ασφάλειας Ασφαλείας και ο στρατηγός Στάνλεϊ Μακ Κρίσταλ, ο προκάτοχός του, έλεγαν τα σωστά πράγματα για το Αφγανιστάν. Ο ΜακΚρίσταλ έλεγε “ότι τώρα θα οδηγούμε στο δρόμο σαν να είμαστε μέρος των Αφγανών και θα περπατούσαμε περισσότερο και θα βγαίναμε από τα φορτηγά μας”, θυμάται ο Πλάτνερ. «Και ως λοχίας πεζικού που πίστευε ότι η αντεπανάσταση μπορούσε να λειτουργήσει, ήθελα να το κάνω αυτό και ήμουν ενθουσιασμένος που θα πάω να πολεμήσω, σε έναν στρατό που επρόκειτο να λάβει σοβαρά υπόψη αυτή τη στρατηγική στην οποία είχα πιστέψει πλήρως».
Τότε είδε πώς ήταν πραγματικά η κατάσταση
Ενώ οι στρατηγοί είπαν τα σωστά πράγματα και οι Αμερικανοί αξιωματούχοι χαμηλότερου επιπέδου το πίστεψαν και προσπάθησαν να το κάνουν, «όλοι οι ενδιάμεσοι δεν θέλουν να κάνουν τίποτα από όλα αυτά». Σκιαγραφεί ένα μοτίβο αξιωματικών που καλούνται να ποσοτικοποιήσουν τις επιτυχίες τους μέσω του αριθμού των αποστολών και του αριθμού των δεσμεύσεων που πραγματοποιήθηκαν με τους Αφγανούς. Καθώς οι αξιωματικοί ήθελαν προαγωγές, είχαν κίνητρο να πάρουν έναν καλό βαθμό, αλλά όχι απαραίτητα να επιτύχουν κάτι πραγματικό στο έδαφος. «Πώς υπολογίζεις να κάνεις τους Αφγανούς ευτυχισμένους;» Ρωτάει ο Πλάτνερ. «Είναι αμέτρητο και χρειάζεσαι μετρήσεις, όπως το να σκοτώνεις τόσο πολλούς εχθρούς και να ξοδεύεις τόσα πολλά χρήματα και τόσες πολλές περιπολίες μάχης. Δεν έχει σημασία τι έκανες ». Ενώ ο αμερικανικός στρατός προσπαθούσε να πάρει καλά «στατιστικά» για το τι συνέβαινε για να περάσει η αλυσίδα διοίκησης, ο αφγανικός στρατός και η αστυνομία ήταν σε μεγάλο βαθμό στρατός μόνο στα χαρτιά.
Στο βορειοανατολικό Αφγανιστάν, όπου ο Πλάτνερ ήταν αρχηγός διμοιρίας, πέρασε τον περισσότερο χρόνο του ζώντας με την Εθνική Αφγανική Αστυνομία, η οποία υποτίθεται ότι εκτελούσε και παραστρατιωτικές επιχειρήσεις. Ο αφγανικός στρατός στην περιοχή του συμβουλευόταν η γαλλική λεγεώνα των ξένων. Λέει ότι αυτό ήταν στην περιοχή Ghorband, όχι μακριά από την Καμπούλ. Ενώ η αμερικανική ταξιαρχία κινήθηκε λίγο, ο ρόλος του στην εκπαίδευση της αφγανικής αστυνομίας έδωσε μια εικόνα για τις αποτυχίες στο Αφγανιστάν εκείνη την εποχή. «Προσποιηθήκαμε ότι τους προετοιμάζαμε να το κάνουν μόνοι τους», θυμάται ο Πλάτνερ. «Αλλά επειδή ήταν εντελώς ανίκανοι να το κάνουν μόνοι τους, πηγαίναμε σε περιπολίες μάχης και τραβούσαμε μαζί κάποιους Αφγανούς αστυνομικούς, για να προσποιηθούμε ότι έκαναν αποστολή. Έτσι, λειτουργούσαμε βασικά ως αμερικανική εταιρεία…».
Ήταν μια «αυταπάτη», λέει ο Πλάτνερ. «Είχαμε δύο διερμηνείς διμοιριών». Οι περισσότερες από τις αφγανικές δυνάμεις ασφαλείας προέρχονταν από μειονοτικές κοινότητες, όπως Ουζμπέκους, Τατζίκους και Σιίτες Χατζάρα, και χρωστούσαν τη θέση τους στις μονάδες στην παλιά Βόρεια Συμμαχία που αντιστάθηκε στους Ταλιμπάν και η οποία ήρθε στην εξουσία με την υποστήριξη των ΗΠΑ αργά 2001 και αρχές 2002. Ενώ οι αναφορές λένε ότι ο αφγανικός στρατός υποτίθεται ότι ήταν 45% Παστούν – η πλειοψηφική ομάδα στο Αφγανιστάν που αποτελεί επίσης τη ραχοκοκαλιά των μαχητών των Ταλιμπάν – η πραγματικότητα ήταν ότι πιστεύει ότι ήταν ελάχιστο το ποσοστό Παστούν.
Ο Πλάτνερ λέει ότι στην περιοχή του, οι αμερικανοί διοικητές, ομάδων και ταξιαρχιών είχαν τις δικές τους αντιλήψεις για το τι σήμαινε μια επιτυχημένη ανάπτυξη ως προς το βιογραφικό τους, «έτσι θα μπορούσαν να πουν ότι επέβλεψαν ένα τάγμα που έκανε τόσες περιπολίες και ξόδεψε τόσα πολλά ανασυγκρότηση και το έκανε αυτό στον εχθρό… Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι ντόπιοι Αφγανοί που υποτίθεται ότι ηγήθηκαν επιχειρήσεων δεν είχαν όρεξη για οποιεσδήποτε αποστολές μάχης. «Δεν ήθελαν να κάνουν τίποτα, εκτός από το να κλέψουν ανθρώπους», λέει. Αυτή η σκληρή δήλωση υποστηρίζεται από την εμπειρία του να ασχολείται με την κακοπληρωμένη αστυνομία. «Το καλοκαίρι του 2011, στο αποκορύφωμα της αγωνιστικής περιόδου, η αφγανική αστυνομία που συμβούλευα είχε δύο παρτίδες σφαίρες ανά άτομο και όλη η περιοχή είχε έναν γύρο για RPG, και δεν είχαν καύσιμο για τα Ford Rangers που τους είχαμε αγοράσει. Αυτή η δυσάρεστη κατάσταση των πραγμάτων επιδεινώθηκε από τις αμοιβές και τα μετρητά τους για βασικά πράγματα, που είχαν κλαπεί από ανώτερους Αφγανούς διοικητές. Λέει επίσης ότι η αστυνομία έβαζε ανθρώπους στη φυλακή για να παίρνουν λύτρα από τις οικογένειες για να συγκεντρώσουν χρήματα. «Το έκαναν αυτό επειδή δεν πληρώνονταν».
Ο Πλάτνερ περιγράφει τη διαδικασία εκείνη την εποχή ως «Αφγανιστικοποίηση», ένας όρος που δανείστηκε και προσαρμόστηκε από την εμπειρία των ΗΠΑ στο Βιετνάμ, όταν οι ΗΠΑ προσπάθησαν να παραδώσουν τομείς στις τοπικές δυνάμεις του Βιετνάμ για την προετοιμασία για αποχώρηση. Η ιδέα ήταν να βάλουμε «Αφγανούς στην κορυφή και να τους απογαλακτίσουμε από την αμερικανική εξάρτηση…Όλοι ήξεραν ότι ο λόγος που δεν είχαν καύσιμα, ούτε πυρομαχικά ούτε χρήματα είναι επειδή τα έκλεβε η ηγεσία τους.
Όλα τα χρήματα προήλθαν από τα ταμεία του Υπουργείου Άμυνας. Δεν υπήρχε φορολογική δομή ή αστική αρχή εκτός από την Καμπούλ. Έτσι, όλα τα χρήματα ρίχτηκαν στην κορυφή και φαγώθηκαν από τα υψηλότερα επίπεδα σαν κλεπτοκρατία και δεν έμεινε τίποτα ».
Λέει ότι υπήρχε ένα κίνητρο για διόγκωση του κόστους επειδή όλοι έβγαζαν χρήματα: τα αναπτυξιακά έργα θα επέλεγαν την πιο ακριβή προσφορά, έτσι ώστε οι υπεύθυνοι να κάνουν να φαίνεται ότι ξοδεύουν περισσότερα χρήματα. Δεν είχε σημασία αν χτιζόταν κάτι, από πηγάδια, δρόμους έως σχολεία. Αυτό που είχε σημασία ήταν ότι οι αξιωματικοί ή οι επικεφαλής περιοχών, θα μπορούσαν να πουν ότι είχαν μια επιτυχημένη μαχητική εμπειρία διοίκησης…
«Ο στρατός ήταν ανίκανος να αλλάξει», λέει. «Διασκεδαστικά, κάναμε το ίδιο πράγμα, αλλά το ονομάζαμε κάτι άλλο, όπως το VSO [Village Stability Operations]». Ο στρατός είχε μπλεχτεί σε μια κουλτούρα εταιρικής μεσαίας διοίκησης, αλλά χωρίς κίνητρα για να διορθωθεί η κατάσταση…
Το πρόβλημα ήταν ότι η κυβέρνηση δεν υπήρξε ποτέ, λέει. Ενώ το Αφγανιστάν είχε κτίρια με ετικέτα “τμήματα άμυνας” ή “φορολογίας”, στην πραγματικότητα ήταν ένα άδειο κέλυφος. Οι εκθέσεις των Γενικών Επιθεωρητών των ΗΠΑ το αποκαλύπτουν αυτό, λέει ο Πλάτνερ. «Κανείς δεν ήθελε να πει τίποτα… Όλοι ήταν δειλοί, από την εκτελεστική ηγεσία μέχρι το επίπεδο των στρατιωτικών σχηματισμών και των απλών στρατιωτών όπου σταματούσε η δειλία. Όλοι από πάνω ήταν δειλοί.
Το πίστεψαν επειδή έπρεπε, δεν μπορούσαν να παραδεχτούν ότι αυτό μπορεί να μην είναι αληθινό ».
Στο τέλος, η διάγνωσή του είναι ότι η κυβέρνηση του Αφγανιστάν που υποστήριξαν οι ΗΠΑ δεν μπορεί να ειπωθεί ότι “κατέρρευσε” επειδή δεν υπήρξε ποτέ. Ο αφγανικός στρατός δεν ήταν πραγματικός. Η Αφγανική Πολιτική Αρχή δεν ήταν ποτέ πραγματική. Ποτέ δεν εισέπραξαν φόρους. Δεν υπήρχαν δικαστήρια για την αστυνομία που ληστεύει ανθρώπους. Τίποτα από αυτά δεν υπήρξε ποτέ … ήταν απλώς ένα μεγάλο πρόγραμμα θέσεων εργασίας που χρηματοδοτήθηκε από αμερικανικά χρήματα και τη στιγμή που φάνηκε ότι τα χρήματα θα φύγουν, όλοι πήγαν σπίτι τους ». Με εξαίρεση την Καμπούλ, το Τσαρικάρ και μερικά άλλα μέρη, ζωγραφίζει μια εικόνα ενός αφγανικού κράτους που ποτέ δεν έλεγχε τίποτα πέρα από μερικούς αυτοκινητόδρομους και πόλεις.
Αυτός είναι ο λόγος που κατέρρευσαν τόσο γρήγορα μόλις οι ΗΠΑ τράβηξαν τη χρηματοδότηση.