Ήταν η πρώτη γυναίκα που συμμετείχε ενεργά στα πολιτικά γεγονότα της ελληνικής χερσονήσου, ενώ παράλληλα χαρακτηρίζεται ως εκδικητική και γενναία, όπως ακριβώς και ο άνδρας της, αλλά η ιστορία δεν την αντιμετώπισε όπως έπρεπε και έμεινε σχετικά στην αφάνεια. Ο λόγος για την Ολυμπιάδα, σύζυγο του Φιλίππου Β ‘, βασιλιά της Μακεδονίας, και μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Η βία του συζύγου και του γιου της, που ευθύνονται για εκατοντάδες χιλιάδες, ίσως εκατομμύρια θανάτους, θεωρείται δεδομένη, ενώ τόσο οι αρχαίοι όσο και οι σύγχρονοι συγγραφείς συχνά κατηγορούν την Ολυμπιάδα, επειδή δεν ήταν καλή. Και η αλήθεια είναι ότι δεν ήταν, όπως ακριβώς ο Φίλιππος και ο Αλέξανδρος.
Οι περισσότερες από τις πηγές για την Ολυμπιάδα, που γράφονται πολλούς αιώνες μετά το θάνατό της, την αντιμετωπίζουν εχθρικά επειδή «παραβίασε» τις ελληνικές προσδοκίες για τα πρότυπα γυναικών, που υποτίθεται ότι ήταν ήσυχες, παθητικές, έμεναν έξω από τη δημόσια ζωή και ασχολούνταν με την οικογένεια. Η Ολυμπιάδα δεν έκανε τίποτα από αυτά. Ο Πλούταρχος, γράφει εκτενώς γι’ αυτήν, χρησιμοποιώντας την στην απεικόνιση του Αλέξανδρου. Στο έργο του Πλούταρχου, ο Αλέξανδρος ελέγχει τα πάθη του, ενώ η Ολυμπιάδα κυριεύεται από αυτά, δημιουργώντας ένα κάπως προκατειλημμένο αλλά ζωντανό πορτρέτο αυτής της γυναίκας, σύμφωνα με τοNational Geographic.
Συμμαχία γάμου
Η Ολυμπιάδα γεννήθηκε στο βόρειο βασίλειο της Μολοσσίας στην περιοχή της Ηπείρου γύρω στα τέλη του 370 π.Χ. Η Μολόσσια ήταν ένα απομακρυσμένο μέρος, οριοθετημένο από βουνά από πολλές πλευρές. Ήταν πιο πράσινο, πιο δροσερό και πιο υγρό από την κεντρική και νότια Ελλάδα και διάσημο για το μαντείο του Δία στη Δωδώνη.
Το μεγαλύτερο μέρος της νότιας και κεντρικής ελληνικής χερσονήσου χωρίστηκε σε πόλεις-κράτη, όπου υπήρχαν τόσο δημοκρατικά όσο και αριστοκρατικά καθεστώτα. Στα βόρεια, η Μολοσσία και η Μακεδονία διατηρούσαν κληρονομικές μοναρχίες. Και στις δύο κυβερνητικές μορφές, οι γυναίκες συνήθως δεν έπαιζαν ρόλο πουθενά, εκτός από τη θρησκεία. Τα μέλη της δυναστείας της Ολυμπιάδας, οι Αιακίδες, πίστευαν ότι ήταν οι απόγονοι του Αχιλλέα που πολέμησε στην Τροία.
Ο πατέρας της Ολυμπιάδος, Νεοπτόλεμος, διοικούσε με τον αδελφό του Αρίμπα, ο οποίος έγινε ο προστάτης της Ολυμπιάδας αφότου πέθανε ο πατέρας της. Οι Μολοσσοί αντιμετώπισαν μια απειλή από τους Ιλλυριούς, έναν λαό από το βορρά. Μια συμμαχία γάμου με ένα άλλο βασίλειο θα μπορούσε να βοηθήσει στην καλύτερη προστασία του κράτους. Η Ολυμπία και ο θείος της ταξίδεψαν στο απομακρυσμένο νησί της Σαμοθράκης, προφανώς για να οργανώσουν τη δέσμευσή της με τον Φίλιππο Β ‘, βασιλιά της Μακεδονίας.
Ο Φίλιππος, τότε, ηλικίας 23 ετών, έγινε βασιλιάς το 359. Οι Ιλλυριοί είχαν επίσης εισβάλει στη Μακεδονία και σκότωσαν τον αδερφό του, μαζί με 4000 άλλους Μακεδόνες. Ο Φίλιππος τους νίκησε, αλλά πολλοί εχθροί εξακολουθούσαν να απειλούν. Ο γάμος της Ολυμπιάδας και του Φιλίππου θα συνέδεε τα βόρεια βασίλεια σε μια συμμαχία και θα ενίσχυε την εξουσία του Φίλιππου.
Το 357 π.X. η Ολυμπία έφτασε στην Πέλλα, τον παντρεύτηκε και έτσι έγινε μία από τις επτά συζύγους του. Οι βασιλείς της Μακεδονίας ήταν πολυγαμικοί, αλλά ο Φίλιππος τη χρησιμοποιούσε για να ενώσει το βασίλειό του και να επεκτείνει την επικράτειά του. Το 356 η Ολυμπιάδα γέννησε τον Αλέξανδρο κι ένα ή δύο χρόνια αργότερα, την Κλεοπάτρα. Ο Φίλιππος είχε μόνο ένα άλλο γιο από άλλη σύζυγο, ο οποίος αντιμετώπιζε διανοητικά προβλήματα. Συνεπώς ο Αλέξανδρος φάνηκε να είναι ο πιθανός κληρονόμος. Δεδομένου ότι οι βασιλείς θα μπορούσαν να έχουν πολλούς γιους και δεν υπάρχουν επίσημοι κανόνες διαδοχής, οι μητέρες τείνουν να γίνονται υποστηρικτές διαδοχής για τους γιους τους και αυτό έκανε κι η Ολυμπιάδα.
Μητρικοί ελιγμοί
Επειδή ο Φίλιππος απουσιάζει συχνά σε εκστρατείες, η Ολυμπιάδα ανέλαβε την ανάπτυξη του γιου της. Ο Πλούταρχος περιέγραψε τη σχέση του Αλεξάνδρου με τον Φίλιππο ως ανταγωνιστική αλλά με αγάπη, καθώς τον αντιμετώπιζε σαν κληρονόμο του. Επέλεξε τον Αριστοτέλη ως δάσκαλο του και στη συνέχεια άφησε τον 16χρονο αρχηγό της Μακεδονίας. Λίγο αργότερα ο Φίλιππος επέλεξε τον Αλέξανδρο, σε ηλικία 18 ετών, να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στην μεγάλη νίκη της Μακεδονίας.
Ωστόσο, η φαινομενική ασφάλεια και κύρος της Ολυμπιάδος και του Αλέξανδρου φάνηκε ξαφνικά να κλονίζεται με τον έβδομο γάμο του Φίλιππου. Στο γάμο ο θείος και κηδεμόνας της νύφης, ένας Μακεδόνας στρατηγός, ο Άτταλος, ζήτησε από αυτούς που συναθροίστηκαν να συμμετάσχουν σε μία πρόποση, τονίζοντας ότι ο νέος γάμος θα μπορούσε να γεννήσει έναν νόμιμο διάδοχο. Ο Αλέξανδρος σηκώθηκε εξοργισμένος, και απαίτησε να μάθει αν τον αποκαλούσε «μπάσταρδο». Αυτό που έπραξε με την προσβολή του είναι ασαφές: θα μπορούσε να χρεώνει την Ολυμπιάδα για μοιχεία ή να υπονοεί ότι ο Αλέξανδρος ήταν γιος μιας ξένης γυναίκας.
Δολοφονία στη γιορτή
Ο Φίλιππος σχεδίασε μια γαμήλια τελετή που γιορτάζει το γάμο της κόρης του Κλεοπάτρας, με τον θείο της και τον αδελφό της Ολυμπιάδας, τον βασιλιά της Μολόσιας. Η ένωση είχε ως στόχο να καθησυχάσει την Ολυμπιάδα και την οικογένειά της και να πείσει τον ελληνικό λαό ότι η προγραμματισμένη στρατιωτική εισβολή στην Περσία θα μπορούσε να προχωρήσει χωρίς περισσότερη εγχώρια αναστάτωση.
Αυτή τη στιγμή της φαινομενικής συμφιλίωσης, ο Φίλιππος δολοφονήθηκε ξαφνικά από έναν νεαρό Μακεδόνα ευγενή, τον Παυσανία. Οι προηγούμενοι βασιλείς της Μακεδονίας σκοτώθηκαν από τα μέλη της οικογένειας, οδηγώντας πολλούς να υποψιάζονται ότι η Ολυμπιάδα είχε οργανώσει τη δολοφονία για να προστατεύσει την αξίωση του γιου της στο θρόνο. Κάποιοι πίστευαν ότι ο Αλέξανδρος ήταν μπλεγμένος επίσης, για να εκδικηθεί την προηγούμενη προσβολή και να εξασφαλίσει ότι αυτός, παρά ο πατέρας του, ευθύνεται για την επερχόμενη εισβολή.
Πολλοί άλλοι θα ήθελαν να δουν τον Φίλιππο νεκρό, πιθανόν ελπίζοντας ότι η εισβολή και η μακεδονική κυριαρχία της ελληνικής χερσονήσου δεν θα αντέξουν. Ο Αλέξανδρος εξάλειψε γρήγορα όλες τις μακεδονικές απειλές και νίκησε όλες τις προσπάθειες της Ελλάδας να ανατρέψει τη μακεδονική κυριαρχία. Είχε σκοτώσει τον Άτταλο και η Ολυμπιάδα – με ή χωρίς τη γνώση του Αλεξάνδρου – σκότωσε τη νέα σύζυγο και το μωρό του Φίλιππου.
Το 334 ο Αλέξανδρος οδήγησε μια συνδυασμένη ελληνική και μακεδονική δύναμη στην Ασία, αφήνοντας πίσω τον Αντίπατρο υπό τον έλεγχο της ελληνικής χερσονήσου, ενώ η Ολυμπιάδα παρέμεινε στην Μακεδονία. Οι νίκες του Αλέξανδρου ήταν πολλές και η Ολυμπιάδα έκανε εξαιρετικές αφιερώσεις προς τιμήν του στους Δελφούς και στην Αθήνα. Η παράδοση λέει ότι προσέφερε συμβουλές στο γιο της ενώ ήταν μακριά και τον προειδοποιούσε για απειλές. Κυρίαρχη απειλή ήταν ο Αντίπατρος, ο οποίος από τη μεριά του επίσης διαμαρτύρονταν στον Αλέξανδρο για την Ολυμπιάδα. Οι αρχαίοι συγγραφείς περιγράφουν την Ολυμπιάδα ως δύσκολη και επίμονη γυναίκα, ωστόσο επιμένουν ότι ο Αλέξανδρος ανεχόταν τη μητέρα του αλλά δεν την άφηνε να επηρεάσει την πολιτική του. Τουλάχιστον όχι στην αρχή, καθώς προς το τέλος της βασιλείας η κατάσταση ήταν διαφορετική.
Το 330 οι διαμάχες με τον Αντίπατρο ανάγκασαν την Ολυμπιάδα να μετακινηθεί στη Μολοσσία. Η Ολυμπιά ήταν τώρα γιαγιά από την κόρη της Κλεοπάτρα, της οποίας ο σύζυγος πέθανε σε στρατιωτική εκστρατεία στην Ιταλία. Η Κλεοπάτρα υπηρέτησε ως κηδεμόνας και πιθανώς άρχισε να μοιράζεται την εξουσία με την μητέρα της.
Την ίδια στιγμή, η σχέση του Αντίπατρου με τον Αλέξανδρο επιδεινώθηκε μετά την επιστροφή του Αλεξάνδρου από την Ινδία. Ήταν η κατάλληλη στιγμή για την Ολυμπιάδα και την Κλεοπάτρα σχημάτισαν φατρία εναντίον του Αντίπατρου. Ο Πλούταρχος ισχυρίστηκε ότι μοίρασαν την κυριαρχία μεταξύ τους, με την Ολυμπιάδα να αναλαμβάνει την Ήπειρο και την Κλεοπάτρα την Μακεδονία.
Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο Αλέξανδρος συγχαίρει τη μητέρα του για την επιλογή της, καθώς οι Μακεδόνες δεν θα μπορούσαν ποτέ να κυβερνώνται από μια γυναίκα. Λίγο αργότερα ο Αλέξανδρος διέταξε τον Αντίπατρο να γυρίσει τη θέση του και να τον συναντήσει στη Βαβυλώνα. Όταν, μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 323, ο Αλέξανδρος πέθανε στη Βαβυλώνα, ο Αντίπατρος ήταν ακόμα στην παλιά του θέση, αν και μερικοί από τους γιους του ήταν με τον Αλέξανδρο. Ο ξαφνικός του θάνατος έκανε πολλούς, συμπεριλαμβανομένης της Ολυμπιάδας, να υποπτευθούν ότι η οικογένεια του Αντίπατρου τον είχε δηλητηριάσει. Οι ιστορικοί αμφιβάλλουν ότι δολοφονήθηκε, αλλά όπως και με το θάνατο του Φιλίππου, τίποτα δεν είναι σίγουρο.
Αυτοκρατορία στο χάος
Ο θάνατος του γιου της άφησε την Ολυμπιάδα σε μια επισφαλή θέση. Ο Αλέξανδρος δεν άφησε κανένα προφανή κληρονόμο. Αποφασίστηκε ότι το αγέννητο παιδί της Ρωξάνης, μιας από τις συζύγους του Αλεξάνδρου, θα κυβερνούσε μαζί με τον αδελφό του Αλεξάνδρου και θα διοριζόταν ένας αντιβασιλέας. Η Ρωξάνη γέννησε αγόρι, τον Αλέξανδρο IV, αλλά η διαδοχή δεν κύλησε ομαλά.
Οι στρατηγοί του Αλεξάνδρου, «οι διάδοχοι», πολέμησαν σκληρά μεταξύ τους για να αποκτήσουν τον έλεγχο της αυτοκρατορίας. Ο Αντίπατρος κατάφερε να κρατήσει την Μακεδονία και η Ολυμπιάδα διατηρούσε μια ασφαλή απόσταση στη Μολοσσία. Χωρίς τον Αλέξανδρο, ο Ολυμπιάδα χρειάστηκε στρατιωτική προστασία από την οικογένειά της. Ο ανιψιός της Ολυμπιάδας φαίνεται να έχει τη βασιλεία μαζί με τον νεαρό εγγονό της εκείνη την εποχή.
Ο Αντίπατρος πέθανε το 319 και ο νέος αντιβασιλέας, Πολυπέρχων, προέτρεψε την Ολυμπιάδα να επιστρέψει στη Μακεδονία για να φροντίσει τον εγγονό της. Ο Αντίπατρος παρέβλεψε τον ίδιο του τον γιο και ονόμασε τον Πολύπερχο ως διάδοχό του. Οι δύο άνδρες βρίσκονταν σε αντιπαράθεση και ο Πολύπερχος ήξερε ότι μια συμμαχία με την Ολυμπιάδα θα μπορούσε να είναι χρήσιμη. Αυτή αρνήθηκε για πολλά χρόνια, καθώς δεν εμπιστευόταν κανέναν από τους διαδόχους και φοβόταν ότι ο Φίλιππος Γ ‘Αρριδαίος και η σύζυγός του, Ανταία Ευρυδίκη, θα σκότωναν τον Αλέξανδρο IV.
Πόλεμος μεταξύ γυναικών
Το φθινόπωρο του 317, η Ολυμπιάδα εμφανίστηκε στη Μακεδονία ως αρχηγός στρατού με τον Πολύπερχο, τον ανιψιό του και την Ανταία Ευρυδίκη. Ο Έλληνας Δούρις ο Σάμιος τον χαρακτήρισε ως τον πρώτο πόλεμο μεταξύ των γυναικών. Τελικά η Ολυμπιάδα σκότωσε τον Φίλιππο και την Ανταία Ευρυδίκη, καθώς και αρκετούς υποστηρικτές του Κασσάνδρου. Η επιτυχία της Ολυμπιάδας δεν κράτησε γιατί ο Πολύπερχος αποδείχτηκε κακός στρατηγός και ο Κάσσανδρος εξαιρετικός. Ο Κάσσανδρος πολιορκούσε την Ολυμπιάδα στην Πύδνο, αυτή παραδόθηκε, αποφάσισε την δίκη της και στη συνέχεια την εκτέλεση της χωρίς να την αφήσει να μιλήσει.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι η Ολυμπιάδα δημιούργησε ένα νέο πρότυπο ισχυρών γυναικών στις ελληνιστικές μοναρχίες. Ακολούθησε η Κλεοπάτρα της Αιγύπτου που πολέμησε δύο από τους αδελφούς της, εξασφάλισε για τον εαυτό της το θρόνο και τον έχασε στη Ρώμη το 30 π.Χ. – συνεχίζοντας αυτό που ξεκίνησε η Ολυμπιάδα αιώνες πριν.
Πηγή: tvxs.gr