Αν και δεν ήταν συνηθισμένο σε ορισμένα μέρη, το χιόνι εμφανίστηκε στην αρχαία Ελλάδα. Τι πίστευαν όμως οι αρχαίοι Έλληνες για αυτόν τον τύπο καιρού; Credit: Midjourney για το GreekReporter
Σε πολλά μέρη του κόσμου, ο χειμώνας είναι η εποχή που φέρνει χιόνι. Αν και αυτός ο τύπος καιρού είναι λιγότερο κοινός στην Ελλάδα από ότι στη βόρεια Ευρώπη, εμφανίζεται, κυρίως στα βουνά. Οι αρχαίοι Έλληνες σίγουρα δεν ήταν ξένοι με το χιόνι.
Ο Όμηρος το χρησιμοποίησε ως βάση για πολλές μεταφορές και παρομοιώσεις στα επικά του ποιήματα. Τι σκέφτηκαν λοιπόν οι Έλληνες για αυτό; Όπως συμβαίνει, υπάρχουν διάφοροι μύθοι που σχετίζονται με το χιόνι, όπως η προέλευση και οι αιτίες του. Για το θέμα υπάρχουν και σχόλια αρχαίων Ελλήνων επιστημόνων.
Άραγε στους αρχαίους Έλληνες άρεσε το χιόνι;
Οι αναφορές του Ομήρου στο χιόνι στα επικά του ποιήματα αποκαλύπτουν πώς το έβλεπαν γενικά οι Έλληνες. Στην Οδύσσεια, υπάρχει μια περιγραφή για τα Ηλύσια Πεδία, η οποία είναι ένα μέρος για την μεταθανάτια ζωή στην Ελληνική μυθολογία που προορίζεται για όσους έχουν την έγκριση των θεών. Ήταν γραφτό να είναι ένα είδος παραδείσου. Ο Όμηρος το περιγράφει ως «όπου η ζωή είναι πιο εύκολη για τους άνδρες. Δεν υπάρχει χιόνι, ούτε δυνατή καταιγίδα, ούτε βροχή».
Σύμφωνα με αυτό, φαίνεται ότι το χιόνι θεωρήθηκε ως βάρος στη ζωή και όχι ως κάτι που έπρεπε να απολαύσει κανείς. Θεωρήθηκε ως μια ταλαιπωρία για την καθημερινή ζωή όπως η καταιγίδα ή η βροχή. Το αν τα σχόλια του Ομήρου αντικατοπτρίζουν τις απόψεις των περισσότερων Ελλήνων που ζούσαν εκείνη την εποχή, δεν μπορούμε να πούμε.
Ωστόσο, είναι σαφές ότι όποιος συμμετέχει σε μια στρατιωτική εκστρατεία θα σκεφτόταν άσχημα για το χιόνι. Διάφορες αρχαίες μαρτυρίες για στρατεύματα που βαδίζουν μέσα από χιονισμένο έδαφος υπογραμμίζουν τους κινδύνους που εγκυμονεί. Οι στρατιώτες και τα ζώα τους συχνά κολλούσαν σε αυτό και πέθαιναν από το κρύο.
Το χιόνι στην Ελληνική μυθολογία
Η Ελληνική μυθολογία περιλαμβάνει πολλές ιστορίες που εστιάζουν στο πώς δημιουργήθηκε το χιόνι ή ποιος είναι ο ρόλος του στον κόσμο. Μια απλή πεποίθηση ήταν ότι προκλήθηκε από τον Δία. Στην Ιλιάδα, ο Όμηρος αναφέρεται στον Δία που φέρνει χιόνι στην ανθρωπότητα με τα βέλη του. Ως εκ τούτου, φαίνεται ότι τα βέλη του πιστεύεται ότι είναι υπεύθυνα για ορισμένα καιρικά φαινόμενα, συμπεριλαμβανομένης και της χιονόπτωσης.
Ένας διαφορετικός μύθος αποδίδει το χιόνι σε μια νύμφη (είδος κατώτερης θεότητας) που ονομάζεται Chione. Αυτό το όνομα προέρχεται απευθείας από την αρχαία Ελληνική λέξη για το «χιόνι». Ήταν η κόρη του Βορέα, του θεού του βόρειου ανέμου. Φαίνεται ότι υπάρχουν λίγοι, έως καθόλου, σωζόμενοι μύθοι για αυτή τη νύμφη που φέρνει το χιόνι, αλλά το όνομά της υποδηλώνει έντονα ότι αυτό πίστευαν οι Έλληνες.
Ωστόσο, δεν ήταν ο μοναδικός χαρακτήρας στην ελληνική μυθολογία με αυτό το όνομα. Μια άλλη Chione ήταν η σύζυγος του Βορέα. Δεδομένου του ονόματος και, πάλι, της σύνδεσης με τον θεό του βόρειου ανέμου, μπορεί κάλλιστα οι Έλληνες να την έβλεπαν ότι είχε σχέση με το χιόνι κατά κάποιο τρόπο.
Σίγουρα, οι Έλληνες συνέδεσαν επίσης έντονα τον ίδιο τον Βορέα με τον χιονισμένο καιρό. Ως θεός του βόρειου ανέμου, λέγεται ότι φυσούσε τον κρύο αέρα προς την Ελλάδα από τα βόρεια — από τη Θράκη ιδιαίτερα.
Ο πρώτος ποιητής Πίνδαρος περιγράφει τον Βορέα ως «με ζοφερή και παγωμένη ανάσα». Επομένως, είναι πολύ πιθανό κάποιοι Έλληνες να θεώρησαν τον Βορέα ως άμεσα υπεύθυνο για το χιόνι.
Μια τρίτη γυναίκα που ονομαζόταν Chione ήταν η κόρη της Καλλιρόης, μιας από τις Ωκεανίδες -μια ομάδα νυμφών- και του Nilus, του θεού του ποταμού Νείλου στην Αίγυπτο. Λέγεται ότι ο Δίας τη μετέφερε στα σύννεφα και χιόνι έπεσε από πάνω της στην έρημο.
Ο Χιονισμένος Όλυμπος, το μυθολογικό σπίτι του Ελληνικού Πάνθεον. Πίστωση: Alina Zienowicz / wikimedia commons CC BY-SA 3.0
Επιστημονικές και φιλοσοφικές απόψεις
Οι Έλληνες δεν έγραψαν μόνο για το χιόνι στη μυθολογία τους. Κατά καιρούς το συζήτησαν και αρχαίοι Έλληνες επιστήμονες και φιλόσοφοι.
Ένας φιλόσοφος που είχε μια ενδιαφέρουσα οπτική του χιονιού ήταν ο Αναξαγόρας. Έζησε τον πέμπτο αιώνα π.Χ. Ο Αναξαγόρας ισχυρίστηκε ότι παρόλο που το χιόνι μας φαινόταν λευκό, ήταν στην πραγματικότητα σκοτάδι. Το σκεπτικό του ήταν ότι το χιόνι είναι απλώς παγωμένο νερό και το νερό, σύμφωνα με τον Αναξαγόρα, είναι σκοτεινό.
Η λέξη που χρησιμοποίησε για να περιγράψει το αληθινό χρώμα του χιονιού, «μέλαινα», συνήθως μεταφράζεται ως «μαύρο» σε παραθέματα της δήλωσής του. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, γενικά σημαίνει πραγματικά «σκοτεινό». Μερικές φορές χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το χρώμα του κρασιού ή/και το σκούρο χρώμα του ωκεανού. Ίσως ο Αναξαγόρας είχε στο μυαλό του το σκούρο χρώμα της θάλασσας.
Ενώ ο ισχυρισμός ότι το χιόνι είναι πραγματικά σκοτεινό μας φαίνεται παράξενος, ο Αναξαγόρας πίστευε ότι οι αισθήσεις μας, όπως η όραση, δεν αντιλαμβάνονται πραγματικά την πραγματικότητα όπως είναι. Αντίθετα, μπορούμε να διακρίνουμε τι πρέπει πραγματικά να είναι πραγματικό μέσω της λογικής — ακόμα κι αν έρχεται σε αντίθεση με την άμεση παρατήρηση.
Παρά την ασυνήθιστη αντίληψή του σε σχέση με το χρώμα του χιονιού, αυτή η δήλωση μας λέει κάτι σημαντικό. Τουλάχιστον ήδη από τον πέμπτο αιώνα π.Χ., οι Έλληνες κατάλαβαν ότι το χιόνι προερχόταν από το νερό.
Μια άλλη ενδιαφέρουσα άποψη προέρχεται από τον Σενέκα τον νεότερο, έναν φιλόσοφο του πρώτου αιώνα μ.Χ. Αν και ήταν Ρωμαίος, οι απόψεις του παρουσιάζουν ενδιαφέρον επειδή ήταν στωικός φιλόσοφος.
Αυτή ήταν μια μορφή φιλοσοφίας που ιδρύθηκε από τον Ζήνωνα από το Κίτιο στην Αθήνα τον τρίτο αιώνα π.Χ. Δήλωσε ότι το χιόνι περιέχει περισσότερο αέρα από νερό. Η σύγχρονη επιστήμη έχει δείξει ότι αυτό είναι απολύτως αλήθεια. Στην πραγματικότητα, το χιόνι αποτελείται από περίπου ενενήντα τοις εκατό αέρα.