Πριν από λίγες ώρες, η Γερμανία βίωσε μια πρωτοφανή πολιτική στιγμή, καθώς ο Φρίντριχ Μερτς, επικεφαλής της συντηρητικής παράταξης του CDU/CSU, απέτυχε να εκλεγεί καγκελάριος στον πρώτο γύρο ψηφοφορίας στο Bundestag. Πρόκειται για την πρώτη φορά στην μεταπολεμική ιστορία της χώρας που ένας υποψήφιος δεν εξασφαλίζει την απαραίτητη πλειοψηφία στον πρώτο γύρο, σηματοδοτώντας μια βαθιά κρίση στο πολιτικό τοπίο της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης.
Ο Μερτς, ο οποίος ηγήθηκε του CDU/CSU στη νίκη των εκλογών του Φεβρουαρίου 2025 με ποσοστό 28,5%, έλαβε μόλις 310 ψήφους, ενώ χρειαζόταν 316 για να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία. Τουλάχιστον 18 βουλευτές της συμμαχίας του, που περιλαμβάνει και το κεντροαριστερό SPD (16,4%), δεν τον στήριξαν, αποκαλύπτοντας τις σοβαρές εσωτερικές διαιρέσεις. Η αποτυχία αυτή έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για τη Γερμανία, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με οικονομική ύφεση για τρίτη συνεχή χρονιά, εν μέσω ενός παγκόσμιου εμπορικού πολέμου και της ανόδου της (Εναλλακτικής για τη Γερμανία) AfD.
Η πολιτική κρίση ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2024, όταν κατέρρευσε η κυβέρνηση συνασπισμού του απερχόμενου καγκελαρίου Όλαφ Σολτς (SPD, Πράσινοι, FDP), οδηγώντας σε πρόωρες εκλογές τον Φεβρουάριο του 2025. Ο Σολτς παραμένει προσωρινά στην καγκελαρία μέχρι να εκλεγεί νέος ηγέτης, ενώ η επόμενη ψηφοφορία για τον Μερτς έχει προγραμματιστεί για τις 9 Μαΐου 2025. Αν ο Μερτς αποτύχει και πάλι, η Γερμανία ενδέχεται να οδηγηθεί σε νέες εκλογές, γεγονός που θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω την AfD, η οποία ήδη κατέγραψε 20,8% στις εκλογές του Φεβρουαρίου και είναι πλέον το πρώτο δημοφιλέστερο κόμμα στη χώρα, σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις.
Η AfD, που στις 3 Μαΐου 2025 χαρακτηρίστηκε επίσημα ως «ακροδεξιά» από τη γερμανική υπηρεσία πληροφοριών (Verfassungsschutz), ευνοείται από την πολιτική αστάθεια. Η ηγέτις του κόμματος, Άλις Βάιντελ, χαρακτήρισε την αποτυχία του Μερτς “καλή μέρα για τη Γερμανία” και ζήτησε τη διεξαγωγή νέων εκλογών. Η ταξινόμηση όμως της AfD ως «ακροδεξιάς» ενδέχεται να διευκολύνει την παρακολούθησή της από τις αρχές, ενώ κάποιοι πολιτικοί, όπως η Χάιντι Ράιχινεκ από το Κόμμα της Αριστεράς, προτείνουν την απαγόρευσή της! Ωστόσο, ο Σολτς προειδοποίησε ότι μια τέτοια απόφαση απαιτεί προσεκτική εξέταση.
Ο Μερτς, γνωστός για το επιθετικό του στυλ και την έλλειψη κυβερνητικής εμπειρίας, ευελπιστούσε να γίνει ο νέος «Φύρερ», προαναγγέλλοντας ευθεία ρήξη με την Ρωσία. Δέχτηκε όμως έντονη κριτική εντός του κόμματός του για την αλλαγή πλεύσης σε δημοσιονομικά ζητήματα, όπως η χαλάρωση του “φρένου χρέους” που περιορίζει τις δημόσιες δαπάνες. Αναλυτές, όπως ο Χόλγκερ Σμίντινγκ του Berenberg, επισημαίνουν ότι η αποτυχία του υπονομεύει την αξιοπιστία του σε μια περίοδο που η Γερμανία επιθυμεί να ανακτήσει τον ηγετικό της ρόλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αποτυχία του Μερτς τον υποχρέωσε να αναβάλει τα προγραμματισμένα ταξίδια του σε Παρίσι και Βαρσοβία, τα οποία θα σηματοδοτούσαν την επιστροφή της Γερμανίας στην ευρωπαϊκή πρωτοκαθεδρία, ενώ οι γερμανικές μετοχές κατέγραψαν πτώση, αντικατοπτρίζοντας την αβεβαιότητα των επενδυτών.
Η άνοδος της AfD συνδέεται με την αντιμεταναστευτική της ρητορική και τις προτάσεις της για αποχώρηση από το ευρώ και το ΝΑΤΟ, πολιτικές που βρίσκουν απήχηση ιδιαίτερα στην ανατολική Γερμανία, όπου το κόμμα έχει ισχυρή βάση λόγω της ιστορικής αποξένωσης από τα παραδοσιακά κόμματα. Η AfD έχει επίσης λάβει στήριξη από διεθνείς προσωπικότητες, όπως ο Έλον Μασκ και ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, ενώ το γερμανικό Υπουργείο Εξωτερικών απάντησε στις κατηγορίες του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο περί “τυραννίας” στην παρακολούθηση της AfD, κρυπτόμενο πίσω από την δήθεν «δημοκρατική και ανεξάρτητη φύση» της απόφασης.
Η κρίση υπογραμμίζει τη δυσκολία σχηματισμού σταθερής κυβέρνησης στη Γερμανία, καθώς όλα τα συστημικά κόμματα αποκλείουν συνεργασία με την AfD, περιορίζοντας τις επιλογές συνασπισμού για την CDU/CSU και το SPD. Οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η έλλειψη ενότητας στον συνασπισμό μπορεί να αποδυναμώσει την ικανότητα του Μερτς να προωθήσει τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις για την ανάκαμψη της γερμανικής οικονομίας.
Η ιστορική αποτυχία του Μερτς φέρνει στο νου τις πολιτικές αναταράξεις της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης (1919-1933), όταν η αδυναμία σχηματισμού πλειοψηφιών οδήγησε σε κυβερνήσεις μέσω προεδρικών διαταγμάτων, γεγονός που εκμεταλλεύτηκαν οι Ναζί για να ανέλθουν στην εξουσία. Μόνο που σήμερα η κατάσταση έχει μία σημαντική διαφορά: Η απερχόμενη κυβέρνηση ήταν η πρώτη που έστειλε γερμανικά άρματα μάχης σε ρωσικό έδαφος (Κουρσκ), για πρώτη φορά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Ενώ ο αποτυχημένος Μερτς είχε δεσμευθεί για ευρύτερη στρατιωτική εμπλοκή στο πλευρό των Ουκρανών, ξυπνώντας τον εφιάλτη του 1941…
Η αποτυχία πάντως ενός πολεμοκάπηλου όπως ο Μερτς, είναι μια καλή είδηση για την Ευρώπη, την ειρήνη και τη σταθερότητα.