Πίσω από τους πέτρινους τοίχους της και τη σιωπή της απομακρυσμένης και δυσπρόσιτης ερήμου, η βιβλιοθήκη της Μονής της Αγίας Αικατερίνης του Σινά στην Αίγυπτο κατέχει μια από τις πιο εξαιρετικές συλλογές χειρογράφων στον κόσμο. Η βιβλιοθήκη δεν είναι απλώς ένα αρχείο, είναι ένας ζωντανό κύτταρο παράδοσης με περισσότερα από 1.500 χρόνιαθρησκευτικής, πολιτιστικής και πνευματικής ιστορίας.
- της Πολυξένης Μέγα
Χάρη στην ακούραστη και συχνά αιματηρή προσπάθεια των Σιναϊτών Μοναχών, ο πυρήνας του θησαυρού του μοναστηριού βρίσκεται στη συλλογή χειρογράφων του. Εδώ και 1500 χρόνια, οι Μοναχοί που μεριμνούσαν διαρκώς για την συγκέντρωση βιβλίων, χειρογράφων αρχικώς και εντύπων αργότερα, τα οποία διεφύλασσαν με φροντίδα και μόχθο, κατάφεραν να συγκεντρώσουν περισσότερους από 5.000 παπύρους, χειρόγραφα, έντυπα και έγγραφα βιβλία διαφόρων γλωσσών που χρονολογούνται από τον 4ο αιώνα.
Αυτή η μεγαλειώδης προσπάθεια είχε σαν αποτέλεσμα η Μονή σήμερα, να διαθέτει μια από τις αρχαιότερες με συνεχή ζωή, αξιολογότερες βιβλιοθήκες του κόσμου!
Το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής είναι στα ελληνικά,συμπεριλαμβανομένων λειτουργικών κειμένων, βιβλικών χειρογράφων, γραπτών των Πατέρων της Εκκλησίας και κλασικής ελληνικής λογοτεχνίας. Υπάρχει όμως ένας αξιόλογος αριθμός στα ἀραβικά, συριακά, γεωργιανά, σλαβικά, μερικὰ ἀρμενικά, λατινικά, περσικά, πολωνικά, αἰθιοπικά και κοπτικά. Όλα τους εκφράζουν τις περιπέτειες της Μονής κατά το μακροαιώνιο βίο της αλλά και την έντονη πνευματική δραστηριότητα της σε άλλα έθνη όπου η Μονή διατηρούσε ακμάζοντα Μετόχια.
Ένα από τα πιο σημαντικά μέρη της συλλογής είναι τα παλίμψηστα – χειρόγραφα γραμμένα πάνω σε παλαιότερα κείμενα. Έχουν εντοπιστεί περίπου 130, πολλά από τα οποία κρύβουν ξεχασμένα αρχαία έργα που είχαν σβηστεί και η περγαμηνή τους λόγω σπανιότητας είχε επαναχρησιμοποιηθεί. Με τη σύγχρονη τεχνολογία, οι μελετητές ανακτούν τα χαμένα γραπτά, μεταξύ των οποίων πρώιμα ιατρικά κείμενα, συμπεριλαμβανομένων συνταγών και θεραπειών από αρχαίους γιατρούς, μέχρι πρότινος άγνωστα θρησκευτικά κηρύγματα και σχόλια καθώς και κλασικά έργα που είχαν εξαφανιστεί.
Πολλά από τα χειρόγραφα του Σινά προέρχονται από δωρεές κοσμικών αρχόντων και μάλιστα αυτοκρατόρων, όπως ο Ιουστινιανός ο οποίος κατά την ίδρυση της Μονής επροίκησε την Μονή με σπουδαία και πολύτιμα χειρόγραφα. Την βάση όμως της μεγάλης συλλογής αποτελούν τα χειρόγραφα έργα των ίδιων των Μοναχών της Μονής.
Μεγάλης αξίας είναι η συλλογή των σλαβικών χειρογράφων αρκετά από τα οποία είναι γραμμένα στην γκλαγκολική, την γραφή που επινόησαν οι αδελφοί Κύριλλος και Μεθόδιος για να αποδώσουν στην σλαβική γλώσσα τα ιερά κείμενα.
Το πιο διάσημο χειρόγραφο που βρισκόταν παλαιότερα στην Μονή, είναι ο Σιναϊτικὸς Κώδικας (Codex Sinaiticus). Πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα και πληρέστερα χειρόγραφα της Βίβλου γραμμένος σε κεφαλαιογράμματη τετραγωνισμένη ελληνική γραφή και χρονολογείται από τον 4ο αιώνα. Είναι ένας αρχαίος χειρόγραφος κώδικας που περιέχει τα βιβλία της Καινής Διαθήκης και ένα μέρος των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης. Το μεγαλύτερο μέρος του βρίσκεται σήμερα στη Βρετανική Βιβλιοθήκη, αλλά τμήματα του παραμένουν ακόμη στην Μονή του Σινά.
Πέρα όμως από την αξία των κειμένων τους, πολλά χειρόγραφα κοσμούνται με μικρογραφίες, διακοσμητική καλλιγραφία και φύλλα χρυσού. Αυτά τα εικονογραφημένα κείμενα αντανακλούν τη δεξιοτεχνία και την πνευματική αφοσίωση των μοναχών που τα δημιούργησαν. Ορισμένοι τόμοι είναι δεμένοι σε πλούσια δερμάτινα βιβλία, με επιχρυσωμένες άκρες και περίπλοκες ραφές.
Η Μονή διαθέτει επίσης αρχαίους χάρτες και αυτοκρατορικά διατάγματα, συμπεριλαμβανομένου ενός διάσημου εγγράφου (που ονομάζεται «αχτινάμε») που υποτίθεται ότι χορηγήθηκε από τον Προφήτη Μωάμεθ και εγγυάται την προστασία του μοναστηριού και των χριστιανών κατοίκων του. Επίσης, υπάρχει ένα αξιοσημείωτο αρχείο αλληλογραφίας που τεκμηριώνει αιώνες αλληλεπίδρασης με αυτοκράτορες, πατριάρχες, σουλτάνους και προσκυνητές.
Είναι αξιοσημείωτο ότι η βιβλιοθήκη παραμένει ενεργή. Οι μοναχοί συνεχίζουν να χρησιμοποιούν πολλά από αυτά τα κείμενα σε λατρευτικές τελετουργίες, εξακολουθούν να ασκούν την παραδοσιακή βιβλιοδεσία και την αποκατάσταση χειρογράφων. Με την υποστήριξη διεθνών οργανισμών, βρίσκονται σε εξέλιξη έργα ψηφιακής μετατροπής για να εξασφαλιστεί η επιβίωση αυτών των εύθραυστων θησαυρών.
Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά, σε συνεργασία με την Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη Παλαιών Χειρογράφων (EMEL) και τη Βιβλιοθήκη του UCLA, έχει δημιουργήσει την Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Χειρογράφων του Σινά, μια απαράμιλλη πηγή για τη μελέτη της ιστορίας και της λογοτεχνίας της Ανατολικής Μεσογείου από την ύστερη αρχαιότητα έως τις αρχές του μοντέρνου κόσμου.
Η μοναδική πνευματική και ιστορική αξία της Μονής αναγνωρίστηκε διεθνώς, καθώς από το 2002 περιλαμβάνεται στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.