Η κρίση των σπάνιων γαιών από την Κίνα είναι μόνο η αρχή. Η πραγματική απειλή για τη Δύση ίσως δεν βρίσκεται στα μεταλλεύματα, αλλά στον ενδιάμεσο κρίκο της αλυσίδας: τη μεταλλουργική επεξεργασία.
Η Κίνα κυριαρχεί όλο και περισσότερο σε αυτό το κρίσιμο στάδιο και τα δυτικά χυτήρια μετάλλων (smelters) καταρρέουν υπό την πίεση των χαμηλών τιμών και του ανταγωνισμού.
Στα πρόθυρα κατάρρευσης τα χυτήρια της Δύσης
Στην Αυστραλία, η Glencore προειδοποιεί ότι η μονάδα χαλκού Mount Isa δεν είναι πλέον βιώσιμη, ενώ η κυβέρνηση δέχεται πιέσεις για να σώσει τις μονάδες ψευδαργύρου και μολύβδου της Nyrstar και το αλουμινουργείο Tomago της Rio Tinto.
Στη Ναμίμπια και στις Φιλιππίνες, χυτήρια χαλκού έχουν ήδη μπει σε «κατάσταση συντήρησης», δηλαδή ουσιαστικά σταμάτησαν να λειτουργούν, επειδή τα τέλη επεξεργασίας έχουν γίνει… αρνητικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι μονάδες αναγκάζονται να πληρώνουν τους μεταλλευτές για να πάρουν πρώτη ύλη, αντί να πληρώνονται.
Η Κίνα πιέζει τις τιμές προς τα κάτω
Η Κίνα έχει εκτοξεύσει τις δυνατότητές της στον τομέα της επεξεργασίας μετάλλων. Για τον χαλκό, το πρόσφατο συμβόλαιο μεταξύ Κινέζων επεξεργαστών και της Antofagasta από τη Χιλή, συμφωνήθηκε με μηδενική χρέωση επεξεργασίας – κάτι πρωτοφανές.
Στον ψευδάργυρο, οι τιμές επεξεργασίας κατέρρευσαν το 2024 και ακόμη δεν έχουν ανακάμψει, παρά την αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής κατά 5% το πρώτο τετράμηνο του 2025. Η Κίνα έχει διπλασιάσει τις εισαγωγές συμπυκνωμάτων ψευδαργύρου και συνεχίζει να επεκτείνει τη δυναμικότητά της.
Η εικόνα είναι παρόμοια και στο νικέλιο: Η κινεζική έκρηξη επενδύσεων στην Ινδονησία, που τώρα παράγει το 50% του παγκόσμιου νικελίου, έχει οδηγήσει σε πτώση τιμών και στο κλείσιμο δυτικών μονάδων επεξεργασίας.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η Κίνα, αλλά και το κόστος ενέργειας
Η παραγωγή μετάλλων, ιδιαίτερα του αλουμινίου, απαιτεί τεράστιες ποσότητες ενέργειας. Στη Δύση, οι παραγωγοί πληρώνουν ακριβότερα για ρεύμα και ανταγωνίζονται τις τεχνολογικές εταιρείες για πρόσβαση στο δίκτυο. Η Ευρώπη, μετά τις αυξήσεις των τιμών ενέργειας λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, έχασε πολλές μονάδες επεξεργασίας αλουμινίου και ψευδαργύρου.
Αντίθετα, στην Κίνα, τα χυτήρια υποστηρίζονται απευθείας από το κράτος, το οποίο καλύπτει τις ζημιές. Πολλές μονάδες είναι «κάθετα ενσωματωμένες», δηλαδή ελέγχουν τόσο τα ορυχεία όσο και τις γραμμές παραγωγής.
Η Δύση άρχισε να καταλαβαίνει πως η Κίνα δεν κυριαρχεί απαραίτητα στα ορυχεία, αλλά στην επεξεργασία. Το ίδιο συμβαίνει με τις «εξωτικές» σπάνιες γαίες, αλλά τώρα και με βασικά μέταλλα όπως ο χαλκός, ο ψευδάργυρος, το αλουμίνιο και το νικέλιο.
Τα χυτήρια έχουν στρατηγική σημασία. Όχι μόνο μετατρέπουν το μετάλλευμα σε χρήσιμο υλικό, αλλά και παράγουν πολύτιμα παραπροϊόντα όπως το γάλλιο και το τελλούριο, κρίσιμα για τα ηλεκτρονικά και την αμυντική βιομηχανία. Το εργοστάσιο της Rio Tinto στη Γιούτα, για παράδειγμα, παράγει πλέον τελλούριο, ενώ η Nyrstar στην Αυστραλία θα μπορούσε να ανακτήσει αντιμόνιο, αλλά μόνο αν μείνει ανοιχτή.