Ένα ρεπορτάζ της Τουρκάλας συγγραφέα και αναλύτριας Νιντρέτ Ερσάναλ εξετάζει τις επιταχυνόμενες γεωπολιτικές μετατοπίσεις στην περιοχή του Νότιου Καυκάσου, ιδίως υπό το φως της αποχώρησης των ρωσικών δυνάμεων από το Αζερμπαϊτζάν και των αυξανόμενων συζητήσεων για πιθανή τουρκική στρατιωτική παρουσία εκεί.
Το ρεπορτάζ της Yeni Şafak υπογραμμίζει την κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ Μόσχας και Μπακού και αναλύει τις περιφερειακές και διεθνείς διαστάσεις τους, ιδίως στο πλαίσιο του στρατηγικού έργου «Διάδρομος της Ζανγκεζούρ», επανασχεδιάζοντας τις γραμμές επικοινωνίας μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Τουρκίας μέσω του Ναχιτσεβάν.
Η συγγραφέας εξετάζει τα αλληλεπικαλυπτόμενα συμφέροντα διαφόρων παραγόντων, όπως η Ρωσία, η Τουρκία, το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, και τις επιπτώσεις αυτής της κατάστασης στην περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων και στο μέλλον της ρωσικής επιρροής στον Καύκασο.
Το κείμενο του δημοσιεύματος είναι το ακόλουθο:
Μετά το πέρας της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ που πραγματοποιήθηκε στην Ολλανδία στις 24-25 Ιουνίου, ο Πρόεδρος Ερντογάν έδωσε συνέντευξη Τύπου και απάντησε σε ερωτήσεις δημοσιογράφων, ιδίως ξένων.
Εκτός από τις ερωτήσεις που γενικά επικεντρώνονταν στο ΝΑΤΟ, την Ουκρανία και τις τουρκο-ισραηλινές σχέσεις, ένας Αζέρος δημοσιογράφος έθεσε την ακόλουθη ερώτηση:
«Κύριε Πρόεδρε, πριν από δύο χρόνια, κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους, σας έθεσα μια ερώτηση: “Πότε θα εγκαταλείψουν οι ρωσικές δυνάμεις το Αζερμπαϊτζάν;” Απαντήσατε: “Οι ρωσικές δυνάμεις θα εγκαταλείψουν το Αζερμπαϊτζάν”. Πότε, λοιπόν, θα συμβεί αυτό στην πραγματικότητα; Και πότε θα φτάσουν οι τουρκικές δυνάμεις στο Αζερμπαϊτζάν; Η απουσία του τουρκικού στρατού σημαίνει ότι ο κίνδυνος ρωσικής κατοχής θα παραμένει πάντα. Το καταλαβαίνουμε αυτό και σας ευχαριστούμε.»
Ο πρόεδρος σκέφτηκε για μια στιγμή πριν απαντήσει, και εκείνη τη στιγμή, αναρωτήθηκα: «Αυτό είναι περίεργο. Υπάρχει ακόμα ρωσικός στρατός στο Αζερμπαϊτζάν;»
Ο Πρόεδρος Ερντογάν απάντησε στη συνέχεια:
«Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν πλέον εγκαταλείψει το Αζερμπαϊτζάν και δεν βρίσκονται πλέον εκεί. Από τότε που αποσύρθηκαν, το ζήτημα αυτό δεν υφίσταται πλέον. Πρόσφατα επισκέφτηκα το Καραμπάχ και δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο εκεί. Το Αζερμπαϊτζάν καταβάλλει τώρα προσπάθειες να επιβάλει κρατική εξουσία σε αυτήν την περιοχή και να την καταστήσει βιώσιμη».
Αλλά ένα ερώτημα παρέμενε στο μυαλό μου: Πώς γίνεται ένας Αζέρος δημοσιογράφος να μην γνωρίζει ότι ο ρωσικός στρατός δεν ήταν πια εκεί;
Ο λόγος που έθεσα αυτό το παράξενο και αινιγματικό ερώτημα σήμερα είναι η δήλωση που εξέδωσε τη Δευτέρα το Κρεμλίνο.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε: «Οι σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Αζερμπαϊτζάν βασίζονται σε στέρεες βάσεις και η συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών βασίζεται σε κοινά συμφέροντα. Ωστόσο, μερικές φορές οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών περνούν δύσκολες περιόδους και αυτή τη στιγμή βιώνουμε μία από αυτές τις περιόδους. Ελπίζουμε να τις ξεπεράσουμε σύντομα. Το Κρεμλίνο αποδίδει μεγάλη σημασία στον σεβασμό των Ρώσων στο Αζερμπαϊτζάν. Η Ρωσία έχει επίσης μια μεγάλη αζερμπαϊτζανική κοινότητα και σχεδόν όλα τα μέλη της είναι πολίτες που αξίζουν τον σεβασμό και τηρούν τον νόμο. Όσοι παραβιάζουν τους νόμους διώκονται στο πλαίσιο του νόμου».
Αυτή η δήλωση από το Κρεμλίνο φέρνει στο νου το δεύτερο μέρος της ερώτησης του Αζέρου δημοσιογράφου προς τον Πρόεδρο Ερντογάν.
Μόλις επιλυθεί το πρώτο μέρος του ερωτήματος, προκύπτει αυτόματα το δεύτερο μέρος: «Πότε θα φτάσουν οι τουρκικές δυνάμεις στο Αζερμπαϊτζάν;» Η απουσία του τουρκικού στρατού σημαίνει ότι η απειλή της ρωσικής κατοχής παραμένει διαρκής.
Αυτό με τη σειρά του αξίζει να το δούμε, έτσι δεν είναι;
Είναι γνωστό ότι η Τουρκία στάθηκε στο πλευρό του Μπακού στον πόλεμό του εναντίον της Αρμενίας (αν και στην πραγματικότητα δεν συνέβαλε με τις ένοπλες δυνάμεις της στο μέτωπο). Όλοι γνωρίζουν επίσης τη δύναμη των αμυντικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, επομένως αυτό δεν είναι ούτε ντροπή ούτε έκπληξη. Επιπλέον, υπάρχει η περίφημη «Διακήρυξη της Σούσα».
Υπάρχει όμως πραγματικά η επιθυμία για τουρκική στρατιωτική παρουσία στο Αζερμπαϊτζάν;
Υπάρχει πραγματική ανάγκη για αυτήν; Και αν ναι, ποια είναι αυτή η ανάγκη και γιατί τώρα;
Μπορούμε να απαριθμήσουμε τα γεγονότα που οδήγησαν στην κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ Ρωσίας και Αζερμπαϊτζάν: την κατάρριψη του αεροπλάνου, την προφανώς συστηματική κακομεταχείριση των πολιτών του Αζερμπαϊτζάν στη Ρωσία, τις αμοιβαίες διαμαρτυρίες κ.λπ.
Ποιος είναι όμως ο λόγος πίσω από αυτά τα γεγονότα;…
Σύμφωνα με τον Ντμίτρι Πεσκόφ, «η δύσκολη περίοδος στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών συνεχίζεται».
Γνωρίζουμε ότι η Άγκυρα έχει συζητήσει αυτές τις εντάσεις με τη Μόσχα και έχουμε γίνει μάρτυρες μιας αποκλιμάκωσης. Ωστόσο, φαίνεται ότι η εσωτερική αναταραχή συνεχίζεται τόσο στη Μόσχα όσο και στο Μπακού.
Υπάρχουν τρεις κύριοι αλληλένδετοι παράγοντες στην περιφερειακή δυναμική που μπορεί να οδηγήσουν σε αυτό:
Πρώτον, η ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας. Αν και αναμένεται να υπογραφεί πριν από το τέλος του έτους, η απόπειρα πραξικοπήματος κατά της κυβέρνησης του Πασινιάν, την οποία πιστεύεται ότι υποστήριξε η Ρωσία, τουλάχιστον πολιτικά, μαζί με τις επιχειρήσεις που πραγματοποιήθηκαν μέσω της εκκλησίας, αντανακλούν τους ρωσικούς φόβους για νέες γεωπολιτικές εξελίξεις που θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν την αναπαραγωγή παρόμοιων μοντέλων σε άλλες περιοχές.
Αυτές περιλαμβάνουν τη Γεωργία, τη λεκάνη της Κασπίας Θάλασσας και τις τουρκικές δημοκρατίες. Η Ρωσία φαίνεται να υποψιάζεται μια δυτική προσπάθεια να την παρακάμψει από τα ανατολικά, ενώ ασχολείται με την Ουκρανία.
Δεύτερον, το ιρανικό ζήτημα είναι ένα ξεχωριστό ζήτημα από μόνο του. Τα συμφέροντα της Τεχεράνης, της Μόσχας και του Πεκίνου τέμνονται στις σχέσεις του Ιράν με τη Δύση και την Αμερική, ιδιαίτερα στο πυρηνικό ζήτημα.
Οι δύο υπερδυνάμεις το βλέπουν αυτό ως μια προσπάθεια της Δύσης, της οποίας η επιρροή στη Μέση Ανατολή έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια, να ανακτήσει τη στρατηγική της υπεροχή και θέλουν αυτό το ζήτημα να περιοριστεί στο Ιράν.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ρωσία ανταποδίδει την ευελιξία του Τραμπ στην Ουκρανία με παρόμοια ευελιξία στο ιρανικό ζήτημα.
Τρίτον: Οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Διάδρομος της Ζανγκεζούρ. Δεν υπάρχει αμφιβολία για τη στρατηγική αξία του διαδρόμου, καθώς συνδέει την ηπειρωτική χώρα του Αζερμπαϊτζάν με το Ναχιτσεβάν και από εκεί με την Τουρκία, δηλαδή «με τον κόσμο».
Η πρόταση του Πρέσβη Μπαράκ από τα μέσα Ιουλίου είναι ακόμα νωπή στο μυαλό:
«Είναι μόνο 32 χιλιόμετρα, αλλά δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία γι’ αυτό εδώ και δέκα χρόνια. Ας το φροντίσει η Αμερική. Δώστε μας αυτόν τον δρόμο για 100 χρόνια και μπορείτε όλοι να τον χρησιμοποιήσετε».
Το Κρεμλίνο και η Τεχεράνη σίγουρα καταλαβαίνουν τι σημαίνουν αυτές οι δηλώσεις.
Έχουμε ήδη παρουσιάσει το παγκόσμιο γεωπολιτικό και στρατηγικό πλαίσιο αυτού του ζητήματος στις 9 Ιουλίου, και είναι σημαντικό, αλλά ας το αναλύσουμε τώρα στοιχείο προς στοιχείο:
Ιράν: Εξαρχής εναντιώθηκε έντονα. Παραμένει ανένδοτο στη θέση του.
Αρμενία: Αντιτίθεται στην ονομασία «Διάδρομος της Ζανγκαζούρ», ισχυριζόμενη ότι αποτελεί απειλή για την κυριαρχία της.
Αζερμπαϊτζάν: Η αντίρρηση του Μπακού είναι καθαρά τεχνική· πιστεύει ότι η Αρμενία δεν είναι σε θέση να διασφαλίσει ασφαλή και απρόσκοπτη διέλευση.
Η Τουρκία υποστηρίζει το έργο, δεδομένης της σημασίας του όχι μόνο στο πλαίσιο της ειρήνης μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, αλλά και στη διαδικασία ομαλοποίησης μεταξύ Τουρκίας και Αρμενίας, καθώς και στην περιοχή της Κεντρικής Ασίας.
Η φιλοξενία του Αρμένιου πρωθυπουργού Πασινιάν από τον Πρόεδρο Ερντογάν τράβηξε την προσοχή όλων, καθώς ο Διάδρομος της Ζανγκέζουρ αποτελεί κομβικό κρίκο στον «Μεσαίο Διάδρομο», στον οποίο η Τουρκία δίνει μεγάλη έμφαση.
Η Ρωσία, από την πλευρά της, συνειδητοποιεί ότι το έργο θα αποδυναμώσει τις διαδρομές που διέρχονται από το έδαφός της. Με τον «Βόρειο Διάδρομο» να έχει πλέον ανασταλεί λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, η Ζανγκαζούρ θα αποδυναμώσει περαιτέρω αυτήν την διαδρομή. Το πιο σημαντικό είναι ότι αυτό το έργο θα αντιπροσωπεύει την επιστροφή της Δύσης, η οποία είχε προηγουμένως εκδιωχθεί από την περιοχή.
Εν ολίγοις, η ένταση μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Ρωσίας είναι μια εκδήλωση της μείωσης της ρωσικής και ιρανικής επιρροής στον Νότιο Καύκασο. Αυτό θέτει σε αναμονή την Τουρκία.
—