Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, το Ιράν ετοιμάζεται να ξεκινήσει ξανά τη νόμιμη καλλιέργεια παπαρούνας του οπίου, με στόχο την παραγωγή φαρμακευτικών οπιοειδών.
Η απόφαση ήρθε έπειτα από την κατάρρευση της προμήθειας από το Αφγανιστάν, καθώς οι Ταλιμπάν επέβαλαν πλήρη απαγόρευση στην καλλιέργεια οπίου το 2022.
Η ιρανική βιομηχανία φαρμάκων βασιζόταν για χρόνια στις κατασχέσεις παράνομων φορτίων αφγανικού οπίου. Όμως, οι ποσότητες που κατάσχονταν μειώθηκαν δραστικά, από 750 τόνους το 2021 σε περίπου 200 τόνους το 2024. Η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων της χώρας προειδοποίησε ότι η συνέχιση της έλλειψης θα θέσει σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία, καθώς φάρμακα όπως η μορφίνη, η κωδείνη και η πεθιδίνη είναι ζωτικής σημασίας.
Η απόφαση της κυβέρνησης του Ιράν
Ο ίδιος ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιαν υπέγραψε την πρόταση του υπουργείου Υγείας για την επανεκκίνηση της καλλιέργειας, ενώ κυβερνητικοί αξιωματούχοι τονίζουν ότι «οι κυρώσεις και οι δυσκολίες στις εισαγωγές καθιστούν απαραίτητη την ελεγχόμενη εγχώρια παραγωγή».
Σύμφωνα με εκτιμήσεις των Financial Times, το Ιράν χρειάζεται περίπου 500 τόνους οπίου ετησίως για ιατρική χρήση. Αν και τα φάρμακα δεν υπόκεινται τυπικά σε αμερικανικές κυρώσεις, οι τραπεζικοί περιορισμοί της Ουάσιγκτον δυσχεραίνουν τις συναλλαγές, δημιουργώντας καθυστερήσεις και ελλείψεις.
Το πλεονέκτημα του ιρανικού εδάφους
Ο Σαίντ Σεφατιάν, πρώην επικεφαλής της Υπηρεσίας Καταπολέμησης Ναρκωτικών, υπενθύμισε ότι το ιρανικό κλίμα είναι ιδανικό για την καλλιέργεια παπαρούνας, καθώς απαιτεί λίγη άρδευση. «Το Ιράν μπορεί όχι μόνο να καλύψει τις δικές του ανάγκες, αλλά και να αναπτύξει εξαγωγές υπό την επίβλεψη του ΟΗΕ», σημείωσε.
Η απαγόρευση των Ταλιμπάν είχε παράπλευρες συνέπειες. Στο γειτονικό Πακιστάν, η καλλιέργεια οπίου εκτοξεύτηκε, δημιουργώντας νέα κέντρα χρηματοδότησης για ένοπλες οργανώσεις. Στο Ιράν, αντίθετα, η παπαρούνα είχε απαγορευτεί από το 1979, όταν η Ισλαμική Επανάσταση έθεσε τέλος στο πρόγραμμα καλλιέργειας που είχε εγκαινιάσει ο Σάχης.
Ωστόσο, η γεωγραφία της χώρας την κατέστησε για δεκαετίες βασικό διάδρομο διακίνησης ναρκωτικών από το Αφγανιστάν προς τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη. Η εγχώρια κατανάλωση παραμένει υψηλή: το 2010 ο ΟΗΕ χαρακτήρισε το Ιράν τον μεγαλύτερο καταναλωτή οπίου στον κόσμο, ενώ το 2015 οι τοπικές αρχές εκτιμούσαν ότι 4,4 εκατομμύρια πολίτες έκαναν συστηματική ή περιστασιακή χρήση.
Ο αγώνας κατά των ναρκωτικών
Η Τεχεράνη διατηρεί σκληρή στάση απέναντι στη διακίνηση και χρήση ναρκωτικών. Η Διεθνής Αμνηστία καταγγέλλει ότι περισσότερες από τις μισές εκτελέσεις στο Ιράν το 2023 σχετίζονταν με υποθέσεις ναρκωτικών. Από το 1979, σχεδόν 4.000 στελέχη των δυνάμεων ασφαλείας έχουν σκοτωθεί στις συγκρούσεις με τα καρτέλ, ενώ μόνο το 2025 εξαρθρώθηκαν 1.700 συμμορίες.
Την ίδια ώρα, η αύξηση των τιμών του οπίου, από 100 δολάρια το κιλό το 2021 σε πάνω από 700 δολάρια το 2024, ωθεί τους χαμηλόμισθους χρήστες σε φθηνότερα συνθετικά ναρκωτικά, όπως οι μεθαμφεταμίνες.
Η νόμιμη καλλιέργεια, με διεθνή εποπτεία, εμφανίζεται έτσι για την ιρανική ηγεσία όχι μόνο ως ζήτημα δημόσιας υγείας, αλλά και ως στρατηγική επιλογή σε μια περιοχή όπου η μάχη για τα ναρκωτικά συνδέεται άμεσα με την πολιτική, την οικονομία και την ασφάλεια.