Πίεση ΗΠΑ και G7 προς την Τουρκία για τη ρωσική ενέργεια
Σκηνή στο Οβάλ Γραφείο
Υπήρξε μια αξιοσημείωτη σκηνή στο Οβάλ Γραφείο την περασμένη εβδομάδα. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ήταν εξαιρετικά φλύαρος και εκφραστικός καθώς επαίνεσε τον Τούρκο ομόλογό του, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στους δημοσιογράφους:
«Έχουμε καλή σχέση. Κάνει πολύ καλή δουλειά στη χώρα του. Είναι ένας άνθρωπος με μεγάλο σεβασμό. Όλοι τον σέβονται. Τον σέβομαι κι εγώ».
Αλλά ανάμεσα στους επαίνους ήρθε μια απαίτηση που αποτελεί μια σημαντική οικονομική και γεωπολιτική πρόκληση για την Άγκυρα:
Ο Τραμπ απαίτησε από τον Ερντογάν να σταματήσει να αγοράζει πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τη Ρωσία.
Ακολούθησε και το G7
Οι χώρες της G7 αύξησαν επίσης αυτήν την πίεση. Μετά από μια εικονική συνάντηση την Τετάρτη, οι επτά κορυφαίες δυτικές βιομηχανικές χώρες – Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία, Καναδάς, Γαλλία, Ιταλία, Ιαπωνία και ΗΠΑ – δήλωσαν από κοινού ότι ήρθε η ώρα να «μεγιστοποιηθεί η πίεση στις εξαγωγές πετρελαίου της Ρωσίας». Αυτό αποσκοπεί στη μείωση των εσόδων που χρειάζεται η Μόσχα για τον πόλεμο.
Μέχρι στιγμής, η Τουρκία δεν έχει απαντήσει στις δηλώσεις Τραμπ ή στο αίτημα της G7. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη, καθώς η ενεργειακή της εξάρτηση είναι το πιο ευάλωτο σημείο της χώρας στον Βόσπορο. Η Τουρκία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία για τον ενεργειακό της εφοδιασμό.
Στοιχεία και αριθμοί για την ενεργειακή εξάρτηση της Τουρκίας
Σύμφωνα με στοιχεία της Τουρκικής Ρυθμιστικής Αρχής Ενεργειακών Αγορών (EPDK), το 66% των τουρκικών εισαγωγών και προϊόντων πετρελαίου προήλθε από τη Ρωσία πέρυσι. Σύμφωνα με τον κορυφαίο ειδικό σε θέματα ενέργειας Necdet Pamir, το ποσοστό ήταν πάνω από 68% ένα χρόνο νωρίτερα και μέχρι το τέλος του 2022 είχε φτάσει το 41%.
Τα υψηλά ποσοστά εισαγωγών είναι άμεσο αποτέλεσμα του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας: Η Τουρκία επωφελείται από το γεγονός ότι η Ρωσία δέχεται πιέσεις λόγω των κυρώσεων της ΕΕ και προσφέρει προσωρινά το πετρέλαιό της σε τιμές έως και 15% χαμηλότερες από τις διεθνείς τιμές αγοράς. Μια απαγόρευση εισαγωγών όχι μόνο θα έθετε σε κίνδυνο την ασφάλεια εφοδιασμού της Τουρκίας, αλλά θα εξάλειφε και αυτό το πλεονέκτημα τιμών.
Η Άγκυρα προμηθεύτηκε επίσης το 41% των εισαγωγών φυσικού αερίου από τη Ρωσία το 2024. Το ρωσικό φυσικό αέριο παραδίδεται στην Τουρκία κυρίως μέσω των αγωγών Blue Stream (Mavi Akim) και Turk Stream (Türk Akim).
Σύμφωνα με έκθεση του Τουρκικού Επιμελητηρίου Μηχανολόγων Μηχανικών, το μερίδιο των ορυκτών καυσίμων στην αγορά ενέργειας της χώρας ήταν περίπου 84% το 2022, ενώ το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ήταν μόνο 16%.
«Ευεργετική η ρωσική ενέργεια για την Άγκυρα»
Αμέσως μετά τη συνάντηση Τραμπ με τον Ερντογάν, το Κρεμλίνο εξέφρασε την άποψή του. Ο εκπρόσωπος Ντμίτρι Πεσκόφ τόνισε ότι οι αγωγοί φυσικού αερίου προς την Τουρκία συνεχίζουν να λειτουργούν με «πλήρη δυναμικότητα».
Δεν θα υπάρξει διακοπή εφόσον η ροή φυσικού αερίου είναι «ευεργετική» για την Τουρκία. Ο Πεσκόφ τόνισε τη θέση της Μόσχας: «Η Τουρκία είναι ένα κυρίαρχο κράτος που λαμβάνει τις δικές του αποφάσεις σχετικά με τη συνεργασία μαζί μας».
Η στρατηγική διαφοροποίησης της Άγκυρας
Οι παρατηρητές δεν αναμένουν ότι η Τουρκία θα σταματήσει να εισάγει ενέργεια από τη Ρωσία τα επόμενα χρόνια. Αντίθετα, η Άγκυρα ακολουθεί μια ήσυχη στρατηγική: τη διαφοροποίηση.
Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψης του Ερντογάν στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κρατική εταιρεία BOTAS υπέγραψε δύο μακροπρόθεσμες συμβάσεις για την επέκταση των πηγών εφοδιασμού με φυσικό αέριο: μια συμφωνία με την αμερικανική εταιρεία Mercuria για την προμήθεια 70 δισ. κυβικών μέτρων LNG για 20 χρόνια, αρχής γενομένης από το 2026, και μια προκαταρκτική συμφωνία με την Woodside Energy για 5,8 δισ. κυβικά μέτρα LNG.
Ο Kadri Tastan, ειδικός σε θέματα Τουρκίας στο German Marshall Fund με έδρα τις ΗΠΑ, σημειώνει ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει πράγματι καταβάλει μεγάλες προσπάθειες για να διαφοροποιήσει τις ενεργειακές της πηγές και να προωθήσει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Εκτός από τις ΗΠΑ, η Τουρκία έχει υπογράψει συμβάσεις LNG με την Αίγυπτο, την Αλγερία, το Κατάρ και τη Νιγηρία.
Η Τουρκία εξαρτάται από τη Μόσχα για πυρηνική ενέργεια και λιγνίτη
Ο πρώτος τουρκικός πυρηνικός σταθμός παραγωγής ενέργειας κατασκευάζεται από τη ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom.
Η Τουρκία εξαρτάται επίσης σε μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία για άλλες ενεργειακές πηγές. Το 2022, η χώρα κάλυψε το 43% των αναγκών της σε λιγνίτη από ρωσικές εισαγωγές. Επιπλέον, ο πυρηνικός σταθμός Akkuyu κατασκευάζεται στη νότια Τουρκία από τη Rosatom.
Η ολοκλήρωση έχει καθυστερήσει επανειλημμένα λόγω των κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Σύμφωνα με τον Τούρκο υπουργό Ενέργειας Αλμπαρσλάν Μπαϊράκτάρ, έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει τη λειτουργία του το επόμενο έτος, ενώ η πλήρης ολοκλήρωση αναμένεται μέχρι το 2028.
Έτσι, η Τουρκία πιθανότατα θα πρέπει να κατακτήσει μια πολύπλοκη εξισορρόπηση για τον ενεργειακό της εφοδιασμό στο μέλλον: μεταξύ της Δύσης, που απαιτεί κυρώσεις κατά της Μόσχας, και του σημαντικότερου προμηθευτή ενέργειας, της Ρωσίας.
Πηγή: DW