Τι σημαίνει ξενηλασία;
Η λέξη “ξενηλασία” δηλώνει την απομάκρυνση ή την απαγόρευση παραμονής ξένων σε μια πόλη. Στη Σπάρτη, όμως, η ξενηλασία εξελίχθηκε σταδιακά σε αυστηρό θεσμό. Συγκεκριμένα, οι αρχές της πόλης ήλεγχαν ποιοι ξένοι μπορούσαν να εισέλθουν ή να παραμείνουν στη Σπάρτη. Έτσι, η “ξενηλασία στη Σπάρτη” αποτέλεσε τελικά συνώνυμο της απομόνωσης και της κοινωνικής προστασίας.
Γιατί η Σπάρτη εφάρμοσε τη ξενηλασία;
Η εφαρμογή της ξενηλασίας σχετίζεται με τη διατήρηση της αυστηρής κοινωνικής και στρατιωτικής τάξης. Οι Σπαρτιάτες φοβούνταν την αλλοίωση των εθίμων και της πειθαρχίας από εξωτερικές επιρροές. Θέλησαν να προστατεύσουν το ιδιαίτερο σύστημα αγωγής και εκπαίδευσης που είχαν αναπτύξει, ώστε να παραμένουν ισχυροί πολεμιστές. Επίσης, δεν ήθελαν να διαρρεύσουν τα στρατιωτικά τους μυστικά. Η ξενηλασία βοήθησε να διατηρηθεί η ομοιογένεια και η σταθερότητα στην κοινωνία της Σπάρτης.
Ποιος είχε την ευθύνη της ξενηλασίας;
Η εφαρμογή του θεσμού ανήκε στους Εφόρους. Οι Έφοροι ήταν ανώτατοι αξιωματούχοι και είχαν την εξουσία να εγκρίνουν ή να απορρίπτουν την παραμονή ενός ξένου στη Σπάρτη. Αν θεωρούσαν κάποιον ξένο επικίνδυνο ή ανεπιθύμητο, διέταζαν την άμεση απομάκρυνσή του. Έτσι, το καθεστώς ξενηλασίας ήταν αυστηρά ελεγχόμενο και δε γινόταν τυχαία.
Ήταν πάντα απομονωμένη η Σπάρτη;
Όχι, η Σπάρτη δεν ήταν πάντα τόσο κλειστή. Στην πρώιμη αρχαϊκή περίοδο, η πόλη δεχόταν ξένους ποιητές, μουσικούς και τεχνίτες. Υπήρχε πολιτιστική άνθηση και επαφές με άλλες ελληνικές πόλεις. Ωστόσο, μετά τον Β’ Μεσσηνιακό Πόλεμο, η πολιτική άλλαξε. Οι αρχές έκριναν ότι η απομόνωση θα διατηρούσε τα σπαρτιατικά ιδανικά. Αυτό οδήγησε στην αυστηροποίηση του θεσμού της ξενηλασίας στη Σπάρτη.
Υπήρξαν εξαιρέσεις;
Παρά τη γενική αυστηρότητα, η παράδοση της φιλοξενίας δεν χάθηκε εντελώς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, σημαντικοί ξένοι φιλοξενήθηκαν στη Σπάρτη για πολιτικούς ή στρατιωτικούς λόγους. Ωστόσο, αυτές οι περιπτώσεις ήταν σπάνιες και εξαρτώνταν πάντα από την κρίση των εφόρων.
Ποιες ήταν οι συνέπειες της ξενηλασίας;
Η αυστηρή ξενηλασία στη Σπάρτη, επομένως, περιόρισε σημαντικά την πολιτιστική και καλλιτεχνική ανάπτυξη της πόλης. Έτσι, η Σπάρτη απομονώθηκε από τα υπόλοιπα ελληνικά κέντρα και, ταυτόχρονα, επικεντρώθηκε στη στρατιωτική εκπαίδευση. Επιπλέον, οι μεγάλες πολιτιστικές επιρροές έπαψαν να φτάνουν στην πόλη, με αποτέλεσμα να μείνει πίσω σε σχέση με άλλες ελληνικές πολιτείες.
Τι λένε οι πηγές;
Αρχαίοι συγγραφείς όπως ο Ξενοφών, ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης αναφέρονται στον θεσμό της ξενηλασίας στη Σπάρτη. Η σύγχρονη έρευνα επιβεβαιώνει ότι η ξενηλασία ήταν βασικός λόγος για την εσωστρέφεια και την κοινωνική συνοχή της σπαρτιατικής πολιτείας.