Μόναχο/Βαρσοβία, 4 Νοεμβρίου 2025
Η Ευρώπη κραυγάζει «Στέκουμε με την Ουκρανία», αλλά χιλιάδες νεαροί Ουκρανοί άνδρες δίνουν μια διαφορετική απάντηση: «Στέκουμε αλλού».
Σε μια εποχή που ο πόλεμος με τη Ρωσία εντείνεται και οι δυτικές χώρες δαπανούν δισεκατομμύρια σε στρατιωτική βοήθεια, περίπου 100.000 Ουκρανοί ηλικίας 18-22 ετών έχουν εγκαταλείψει τη χώρα τους μέσα σε μόλις δύο μήνες. Η Γερμανία, ως κύριος προορισμός, υποδέχεται γύρω στους 1.000 εξ αυτών κάθε εβδομάδα.
Η μαζική φυγή ξεκίνησε στις 28 Αυγούστου 2025, όταν το Κίεβο άρθηκε από τους περιορισμούς στα ταξίδια αυτής της ηλικιακής ομάδας, επιτρέποντας στους νεαρούς άνδρες να διασχίσουν νόμιμα τα σύνορα. Σύμφωνα με στοιχεία των Πολωνικών Συνοριακών Αρχών, 99.000 Ουκρανοί άνδρες 18-22 ετών πέρασαν τα σύνορα με την Πολωνία – την κύρια πύλη εξόδου – από τότε και μετά. Από τον Σεπτέμβριο, ο ρυθμός έχει επιταχυνθεί: Οι εβδομαδιαίες αφίξεις στη Γερμανία, που πριν τον Αύγουστο έφταναν μόλις τις 19, εκτοξεύτηκαν σε πάνω από 1.000, φτάνοντας ακόμη και τις 1.796 την εβδομάδα που ξεκίνησε στις 6 Οκτωβρίου.
Όχι Αποστρατευόμενοι, αλλά Προληπτικοί «Προσφύγες»
Επίσημα, αυτοί οι νεαροί δεν χαρακτηρίζονται ως αποστρατευόμενοι. Η Ουκρανία εξακολουθεί να απαγορεύει την επιστράτευση κάτω των 25 ετών, ενώ οι κυρώσεις για παράβαση στρατολογίας παραμένουν αυστηρές, με εκατοντάδες υποθέσεις να διώκονται κάθε χρόνο. Ωστόσο, όλοι γνωρίζουν τι πλησιάζει: Πιέσεις από την Ουάσινγκτον και τους «γερανούς» του ΝΑΤΟ να μειωθεί το όριο ηλικίας επιστράτευσης, ίσως και στα 18. «Διάβασα αναφορές ότι η ηλικία επιστράτευσης μπορεί να πέσει», λέει ο 18χρονος Βίκτορ από το Χρυγορίβκα, που έφτασε πρόσφατα στη Γερμανία. «Στη χώρα μας, οι νόμοι μπορούν να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή, ακόμη και για τα 18».
Οι λόγοι φυγής είναι ποικίλοι: Φόβος για τον πόλεμο, αναζήτηση σπουδών και εργασίας στο εξωτερικό, και λαχτάρα για ένα καλύτερο μέλλον μακριά από την αβεβαιότητα. «Είμαι εντελώς συντριπμένος! Είμαι απίστευτα ευτυχισμένος, γιατί βλέπω ξεκάθαρα ότι αυτό είναι το εισιτήριό μου για το μέλλον», δηλώνει ο 20χρονος Μακσίμ από το Κίεβο, που σχεδιάζει να εκπαιδευτεί ως ηλεκτρολόγος στη Γερμανία. Πολλοί, όπως ο 22χρονος Σεργκέι από το Ντονμπάς, ταξιδεύουν σε ομάδες, φωνάζοντας «Χουρά!» μόλις περάσουν τα σύνορα. «Στα 23 ή 24 είσαι σε μια ζώνη ασφαλείας. Δεν μπορείς να φύγεις εύκολα, αλλά ούτε να κρυφτείς· εν τω μεταξύ, η στρατολόγηση πλησιάζει».
Η Ευρώπη Αναστατώνεται: «Περισσότεροι Εδώ, Λιγότεροι Εκεί»
Οι εικόνες είναι σκληρές: Οι οικονομίες της Ευρώπης αιμορραγούν για να χρηματοδοτήσουν τον πόλεμο – η Γερμανία μόνη της έχει διαθέσει πάνω από 20 δισεκατομμύρια ευρώ από το 2022 – ενώ η γενιά που καλείται να πολεμήσει επιβιβάζεται σε τρένα για το Βερολίνο. Σήμερα, σχεδόν 1,3 εκατομμύρια Ουκρανοί έχουν λάβει προσωρινή προστασία στη Γερμανία, με τους νεαρούς άνδρες να αυξάνουν δραματικά τον αριθμό.
Πολιτικοί στην Πολωνία και τη Γερμανία απαιτούν από το Κίεβο να «κλείσει τις πύλες». Ο πρωθυπουργός της Βαυαρίας, Μάρκους Σέντερ, το θέτει απευθείας: «Περισσότεροι άνδρες έρχονται εδώ, λιγότεροι υπερασπίζονται εκεί». Ο Σέντερ καλεί την ΕΕ να περιορίσει την είσοδο νεαρών Ουκρανών ανδρών και να επανεξετάσει την πολιτική για τους πρόσφυγες, προειδοποιώντας ότι η μαζική μετανάστευση μπορεί να μειώσει την υποστήριξη για στρατιωτική βοήθεια στο Κίεβο. Στην Πολωνία, όπου οι 99.000 διασχίσεις έχουν επιβαρύνει τα σύνορα, πολιτικοί εκφράζουν ανησυχίες για την πίεση στις υπηρεσίες και ζητούν αυστηρότερα μέτρα.
Μια «Ήσυχη Επανάσταση» με Διαβατήρια
Αυτή η έξοδος δεν πολεμιέται με όπλα, αλλά με διαβατήρια – μια ήσυχη εξέγερση εναντίον ενός πολέμου που φαντάζει ατελείωτος. Για την Ουκρανία, οι συνέπειες μπορεί να αποδειχθούν καταστροφικές: Η έλλειψη νεαρών στρατιωτών επιδεινώνει την κρίση επιστράτευσης, με χιλιάδες περιπτώσεις παραβάσεων να καταγράφονται ετησίως και τον στρατό να βασίζεται σε εθελοντές και πρώην αποστράτους. «Η φυγή των νεαρών ανδρών μπορεί να είναι μοιραία» για την πολεμική προσπάθεια, προειδοποιεί ανάλυση.
Παράλληλα, στη Γερμανία, κέντρα όπως το Ουκρανικό Συμβουλευτικό Κέντρο στο Βερολίνο καταγράφουν εκρηκτική αύξηση αιτημάτων: Οι συμβουλές για νεαρούς άνδρες έφτασαν το 13% τον Σεπτέμβριο, από 0,1% το καλοκαίρι. Πολλοί φτάνουν με ελπίδες για μαθητεία και δουλειά, αλλά έρχονται αντιμέτωποι με γραφειοκρατία και γλωσσικά εμπόδια.
Καθώς ο χειμώνας πλησιάζει και ο πόλεμος συνεχίζεται, η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει την αλληλεγγύη με την πραγματικότητα: Πώς να στηρίξει την Ουκρανία όταν η νεολαία της αναζητά σωτηρία αλλού; Η απάντηση, ίσως, κρύβεται όχι στα πεδία των μαχών, αλλά στους σταθμούς των τρένων της Δύσης.