Η Αποστολή στη Γη των Κιμμερίων
Η Νέκυια, η κάθοδος του Οδυσσέα στον Άδη, αποτελεί αναμφίβολα την πιο μυστηριώδη σκηνή της Οδύσσειας. Στη ραψωδία ΛΑΜΔΑ (11) του έπους, ο Οδυσσέας ξεκινά ένα ταξίδι που δεν έχει σύγκριση με κανένα άλλο, με προορισμό τον Άδη, τη γη των νεκρών. Ακολουθώντας πιστά τις οδηγίες της μάγισσας Κίρκης, σαλπάρει για τη μυθική γη των Κιμμερίων, μια περιοχή που αέναη ομίχλη και αιώνιο σκοτάδι τυλίγουν. Εκεί, τα όρια μεταξύ ζωής και θανάτου δεν υπάρχουν. Ο ήρωας κατεβαίνει σε μια σπηλιά όπου ο κόσμος των ζωντανών αγγίζει τον κάτω κόσμο, καθώς υπάρχει μία προετοιμασία να συμβουλευτεί τα πνεύματα. Αυτό το ταξίδι αποκαλύπτει τα μυστήρια του Άδη, τα βασανιστήριά του και τη μοίρα που οι θνητοί αντιμετωπίζουν πέρα από τη ζωή.
Με πληροφοριες απο το arxaiaellinika.gr
Η Τελετουργία για την Κλήση των Νεκρών
Ο Οδυσσέας πλέει προς την άκρη του κόσμου. Σύντομα, οι άνεμοι ησυχάζουν και το φως ξεθωριάζει στο ατελείωτο σούρουπο. Φτάνει, λοιπόν, στη γη των Κιμμερίων, ένα μέρος που η ομίχλη και η σκιά καλύπτουν για πάντα, εκεί όπου ο Ήλιος δεν ανατέλλει ποτέ. Ο αέρας αναδίδει τη μυρωδιά της υγρής γης και της απόλυτης σιωπής. Εκεί ακριβώς, στα σύνορα των ζωντανών και των νεκρών, ο Οδυσσέας είναι έτοιμος να κατέβει στον Άδη.
Η Κίρκη τον είχε προειδοποιήσει ξεκάθαρα: μόνο μέσω θυσίας μπορούσε να καλέσει τους νεκρούς. Έτσι, ο Οδυσσέας σκάβει μια τάφρο (έναν «βόθρο») στο κρύο χώμα. Ρίχνει μέλι, γάλα και κρασί μέσα στον λάκκο και έπειτα τον πασπαλίζει με κριθάρι. Τέλος, σφάζει μαύρα κριάρια και αφήνει το αίμα τους να κυλήσει στην κοιλότητα. Το σκοτεινό έδαφος το πίνει αμέσως με λαιμαργία. Από τα βάθη, τότε, αχνές φωνές αρχίζουν να αντηχούν — ψίθυροι νοσταλγίας, μνήμης και ξεχασμένων ονομάτων.
Η Προφητεία του Τειρεσία
Τα πρώτα σχήματα κάνουν την εμφάνισή τους σαν καπνός στον αμυδρό αέρα. Οι ψυχές ανεβαίνουν, αβαρείς και χλωμές, καθώς η μυρωδιά του αίματος τις ελκύει. Είναι γύρω από την τάφρο, σιωπηλές και πεινασμένες, με τα μάτια τους να μοιάζουν με κούφιες λάμπες. Ο Οδυσσέας, ωστόσο, είναι σταθερός, κρατώντας το σπαθί στο χέρι, και φυλάει τον λάκκο μέχρι να πλησιάσει ο προφήτης Τειρεσίας. Καμία ψυχή δεν επιτρέπει να πιει πριν από αυτόν.
Όταν ο Τειρεσίας πίνει, η μορφή του αμέσως αποκτά Φως. Τα κούφια μάτια του γεμίζουν γνώση και λέει στον Οδυσσέα τι τον περιμένει—την οργή του Ποσειδώνα, τις δοκιμασίες στη θάλασσα και τη μοίρα που τον αναμένει κατά την επιστροφή του. Τα λόγια του είναι σαν ψυχρός άνεμος από τα βάθη. Έπειτα, ο προφήτης ξεθωριάζει, καθώς η γκρίζα παλίρροια των πνευμάτων τον καταπίνει ξανά.
Ο Θρήνος της Αντίκλειας
Η καρδιά του Οδυσσέα τρέμει μόλις βλέπει μια άλλη σκιά—τη μητέρα του, την Αντίκλεια. Εκείνη είναι μπροστά του, καλυμμένη με ομίχλη, χωρίς να έχει επίγνωση του εαυτού της, μέχρι που πίνει το αίμα. Τότε, η μνήμη επιστρέφει σε αυτήν. Αναγνωρίζει τον γιο της και απλώνει τα χέρια της προς το μέρος του. Ο Οδυσσέας κάνει προσπάθειες να την αγκαλιάσει, αλλά τα χέρια του πιάνουν μόνο αέρα. Τρεις φορές απλώνει το χέρι του μπροστά, και τρεις φορές εκείνη γλιστράει μέσα από τα χέρια του, σαν καπνός από φωτιά.
Δάκρυα τρέχουν από τα μάτια του καθώς του μιλάει. Του λέει ότι η Πηνελόπη ακόμα τον περιμένει πιστά στην Ιθάκη, αν και άπληστοι μνηστήρες την περιτριγυρίζουν. Επιπλέον, του αναφέρει ότι ο πατέρας του, ο Λαέρτης, περιπλανιέται μέσα στη θλίψη, γερνώντας στον αμπελώνα του, καθώς λαχταρά την επιστροφή του γιου του. Η ίδια, του λέει απαλά, δεν πέθανε από ασθένεια ή βία — πέθανε από θλίψη και από τη λαχτάρα της γι’ αυτόν. Τα λόγια της διαπερνούν τον Οδυσσέα βαθύτερα από οποιοδήποτε σπαθί.
Τα Ποτάμια και οι Κριτές του Κάτω Κόσμου
Γύρω τους, το μουρμουρητό των νεκρών δυναμώνει. Το σπήλαιο πλαταίνει και ο Οδυσσέας βλέπει τα ποτάμια που περικυκλώνουν τον κάτω κόσμο. Ο Αχέροντας ρέει νωχελικά μέσα στο σκοτάδι, με τα νερά του σκοτεινά σαν σίδερο. Πέρα από αυτόν ρέει ο Κωκυτός, το ποτάμι του θρήνου, όπου οι ψυχές έχουν μία περιπλάνηση θρηνώντας. Παρακάτω, ο Φλέγεθων τον καίει η φωτιά σαν λιωμένο μέταλλο, κουλουριασμένος μέσα στο σκοτάδι, ενώ οι φλόγες του ψιθυρίζουν πόνο. Και ακόμα πιο βαθιά, αόρατη αλλά αισθητή, η Στύγα κυλά το τρομερό, δεσμευμένο από όρκο ρεύμα της, το όριο που ακόμη και οι θεοί έχουν φόβο να διαβούν.
Εκεί, βλέπει τις Ερινύες, τις θεές της εκδίκησης, φτερωτές και σιωπηλές, να είναι σε κίνηση μέσα στο σκοτάδι με φίδια στα μαλλιά τους. Αυτές κυκλώνουν όσους έχουν ορκιστεί ψευδείς όρκους, με τους πυρσούς τους να καίνε με φαντασματικό φως. Την ίδια στιγμή, αισθάνεται την παρουσία του Μίνωα, ο οποίος κάθεται σε έναν χρυσό θρόνο, με το σκήπτρο του να λάμπει ακόμα και στο σκοτάδι. Οι ψυχές περνούν από μπροστά του, με την καθεμία να λέει για τις πράξεις της. Δίπλα του υπάρχει ο Ραδάμανθυς, αυστηρός και λαμπερός, καταγράφοντας την κρίση με αλάνθαστη ηρεμία.
Τα Ασφοδελά Λιβάδια και τα Βάσανα του Τάρταρου
Ο Οδυσσέας προχωρά πιο μακριά στον Άδη και αντικρίζει τα Ασφοδελικά Λιβάδια, χλωμά και ατελείωτα. Αμέτρητες ψυχές παρασύρονται εκεί, ψιθυρίζοντας αμυδρά, με τα πρόσωπά τους άδεια από θλίψη ή χαρά. Αυτό είναι το βασίλειο των συνηθισμένων ψυχών, εκείνων που δεν είναι ούτε καταραμένες ούτε ευλογημένες, και κινούνται για πάντα σε μια απαλή ακινησία. Μια αχνή μυρωδιά ασφοδελών πλανάται στον αέρα, γλυκιά και άψυχη. Πέρα από αυτά, διακρίνει την αμυδρή αντανάκλαση της Αχερουσίας Λίμνης, ακίνητης και σαν καθρέφτης, όπου τα πνεύματα σταματούν πριν περάσουν οριστικά στη σκιά.
Πολύ κάτω από τα λιβάδια, ο Οδυσσέας βλέπει τον Τάρταρο, το βασίλειο του μαρτυρίου. Βροντές αντηχούν από τα βάθη του. Ο ήρωας κοιτάζει μέσα στο χάσμα και βλέπει την τιμωρία των Τιτάνων και των ασεβών. Εκεί βλέπει τον Τιτυό, ο οποίος είναι σε εννέα στρέμματα, ενώ γύπες σπαράζουν ασταμάτητα το συκώτι του. Παραδίπλα, ο Τάνταλος στέκεται μέχρι τον λαιμό σε καθαρό νερό που όμως εξαφανίζεται κάθε φορά που σκύβει να πιει, ενώ ώριμα φρούτα αποσύρονται από την αγκαλιά του. Ο Σίσυφος, αγωνιζόμενος ασταμάτητα, σπρώχνει την πέτρα του προς την κορυφή, μόνο και μόνο για να την δει να κυλάει πίσω. Κάθε κίνηση έχει επανάληψη χωρίς διακοπή, ένας ρυθμός αιώνιας ματαιότητας. Καθώς αντικρίζει αυτά τα βάσανα, ο Οδυσσέας συνειδητοποιεί το πλήρες βάρος της εμπειρίας του, καθώς η Νέκυια, η κάθοδος του Οδυσσέα στον Άδη, του αποκαλύπτει την αδυσώπητη θεία δικαιοσύνη.
Οι Ήρωες της Πεσμένης Εποχής
Βλέπει επίσης το φάντασμα του Ηρακλή, ή μάλλον το είδωλό του, γιατί ο θεϊκός εαυτός του κατοικεί τώρα ανάμεσα στους θεούς στον Όλυμπο. Η σκιά του, παρόλα αυτά, ακόμα κουβαλάει το τόξο και το ρόπαλο, μια υπενθύμιση των άθλων που τον έκαναν αθάνατο. Γύρω του υπάρχουν κι άλλες ισχυρές σκιές — ο Θησέας, ο Περσέας, ο Ωρίωνας — με την καθεμία να λάμπει αμυδρά, σαν θραύσματα μιας κάποτε ζωντανής φωτιάς.
Ο Οδυσσέας περπατάει ανάμεσά τους, με την καρδιά του βαριά αλλά γεμάτη δέος. Το φως της ζωής σβήνει σε αυτό το μέρος και το αντικαθιστά μια αμυδρή αντανάκλαση μνήμης. Ακόμα και οι ήρωες εδώ μοιάζουν με κούφιες ηχώ, καθώς η δύναμή τους έχει διαλυθεί στη σκιά. Το μουρμουρητό των φωνών ανεβαίνει και κατεβαίνει σαν την ανάσα της θάλασσας.
Ο Διάλογος με τον Αχιλλέα και τον Αγαμέμνονα
Ανάμεσα στις περιπλανώμενες μορφές, ο Οδυσσέας βλέπει το επιβλητικό πνεύμα του Αχιλλέα, να λάμπει ακόμα και στο σκοτάδι. Ο μεγάλος ήρωας κάνει ένα βήμα μπροστά, με τη μορφή του ακόμα ευγενή, αν και καλυμμένη από τη σκιά. Ο Οδυσσέας τον χαιρετά με σεβασμό, αποκαλώντας τον ευλογημένο ανάμεσα στους ανθρώπους, γιατί σίγουρα βασιλεύει ανάμεσα στους νεκρούς όπως κάποτε βασίλευε ανάμεσα στους ζωντανούς. Αλλά ο Αχιλλέας κουνάει το κεφάλι του.
«Μην μου υμνείς τον θάνατο», λέει. «Προτιμώ να είμαι υπηρέτης του πιο φτωχού ανθρώπου στη Γη παρά να κυβερνώ όλες αυτές τις σκιές». Η φωνή του είναι ήρεμη αλλά γεμάτη λαχτάρα. Τα λόγια του προκαλούν στον Οδυσσέα ένα ήρεμο δέος. Ο Αχιλλέας, τότε, ρωτάει για τον γιο του, τον Νεοπτόλεμο, και ο Οδυσσέας του μιλάει για την ανδρεία του στην Τροία, το θάρρος του στη μάχη και την τιμή που κέρδισε. Ένα αχνό χαμόγελο υπάρχει στο πρόσωπο του Αχιλλέα και η σκιά του είναι πιο φωτεινή για μια στιγμή, πριν σβήσει πάλι στο ημίφως.
Στη συνέχεια, κάνει εμφάνιση ο Αγαμέμνονας, με τη μορφή του σημαδεμένη από τις πληγές της προδοσίας. Λέει στον Οδυσσέα πώς ο Αίγισθος και η Κλυταιμνήστρα τον δολοφόνησαν κατά την επιστροφή του, ενώ οι κραυγές του δεν βρήκαν ανταπόκριση. Η πίκρα γεμίζει τον τόνο του, καθώς η φωνή του τρέμει από τις αναμνήσεις. Προειδοποιεί, λοιπόν, τον Οδυσσέα να είναι επιφυλακτικός κατά την επιστροφή του στην πατρίδα, γιατί δεν περιμένει κάθε σύζυγος με πίστη και υπομονή, όπως η Πηνελόπη.
Οι Τελευταίες Σκιές και η Επιστροφή
Άλλοι πολεμιστές περνούν— ο Αίας, ακόμα σιωπηλός και περήφανος, γυρίζει την πλάτη στον Οδυσσέα, καθώς ο θυμός του για την πανοπλία του Αχιλλέα παραμένει άκαμπτος ακόμα και στον θάνατο. Ο Πάτροκλος, ευγενικός και πράος, είναι δίπλα στον Αχιλλέα σαν αντανάκλαση της καρδιάς του. Και πολλοί άλλοι, ήρωες μιας χαμένης εποχής, περνούν, με τα ονόματά τους να αντηχούν σαν άνεμος πάνω από μια ξεχασμένη πεδιάδα.
Έπειτα, βλέπει φαντάσματα γυναικών—βασίλισσες και μητέρες από την αυγή του μύθου. Την Επίκαστη (Ιοκάστη), που παντρεύτηκε τον ίδιο της τον γιο άθελά της· τη Λήδα, που γέννησε τα δίδυμα του Δία· τη Φαίδρα, που πέθανε για έναν απαγορευμένο έρωτα. Οι μορφές τους περνούν σαν θραύσματα ονείρου, με την καθεμία να κουβαλά τη σιωπή της μοίρας της. Ο κάτω κόσμος, τελικά, συγκεντρώνει κάθε ιστορία, κάθε θλίψη και την κρατά σε αδιάσπαστη ακινησία.
Ο αέρας ψυχραίνει καθώς ο Οδυσσέας προχωρά πιο βαθιά. Νιώθει μάτια να τον βλέπουν από το σκοτάδι, τους αρχαίους φύλακες των νεκρών. Οι Ερινύες κάνουν ξανά κύκλο, σιωπηλές σαν καπνός. Επιπλέον, η μυρωδιά του αίματος ξεθωριάζει και, μαζί της, οι σκιές αρχίζουν να θολώνουν και να υποχωρούν. Τα μουρμουρητά τους μετατρέπονται σε αναστεναγμούς και τα πρόσωπά τους σε ομίχλη.
Ο Οδυσσέας νιώθει την έλξη του ζωντανού κόσμου από πάνω. Οι σύντροφοί του τον φωνάζουν, με τις φωνές τους αχνές αλλά επιτακτικές. Γυρίζει μακριά από την τάφρο, με την καρδιά του να τρέμει ακόμα από αυτό που έχει δει. Τελικά, πίσω του, ο κάτω κόσμος κλείνει σαν παλίρροια που επιστρέφει στη θάλασσα.
Η Επιστροφή στο Φως
Ο ήρωας ανεβαίνει ξανά στο πλοίο του καθώς η αυγή ανατέλλει αμυδρά μέσα από την ομίχλη. Οι Κιμμέριες ακτές χάνονται στο γκρι. Γύρω του, τα νερά κυλούν ήρεμα, κι όμως η σιωπή βουίζει με αόρατες ηχώ. Ο Οδυσσέας κρατά χαραγμένα στο μυαλό του την αιματοβαμμένη γη, τα ψιθυριστά ποτάμια και τα χλωμά πρόσωπα των νεκρών.
Το ταξίδι του Οδυσσέα μέσα από τον Άδη δεν αφήνει κανέναν άνθρωπο ανέγγιχτο. Αν και ο Οδυσσέας δεν εκφράζει καμία ηθική δοξασία, τα μάτια του κουβαλούν πλέον το βάρος αυτού που υπάρχει κάτω από την ύπαρξη — την αιώνια ροή των ποταμών, την ηχώ της δικαιοσύνης και τη σκιά κάθε θνητής πράξης. Αυτή η Νέκυια, η κάθοδος του Οδυσσέα στον Άδη, τον έχει μεταμορφώσει. Οι νεκροί επιστρέφουν στον ύπνο τους και οι ζωντανοί πλέουν ξανά προς το αβέβαιο φως.