Φιλολογικά απομνημονεύματα
ΑΠΑΝΤΑ ΤΟΜΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ, ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Ν. Δ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΟΜΟΣ
Τω Κυρίω Β…
… Παραπολύ χυδαιον ειναι τό ανέκδοτον της χήρας γυναικός, ήτις χάσασα αρτίως τόν άνδρα της, δέν ελησμόνει καί δύο άλλας ολίγον τι προγενεστέρας απωλείας χρησιμωτάτων διά τόν πτωχικόν οικόν της ζώων, καί θρηνουσα έλεγεν: Άνδρα μ᾿, γουρούνι μ᾿, γάϊδαρε μ᾿!…
Απο το papadiamantis.org
Παραπολύ χυδαιον, καί όμως δέν αντέχω εις τόν πειρασμόν νά τό προτάξω ενταυθα, ως προοίμιον εκ παραβολης… Σύ ομοιάζεις μέ τήν χήραν εκείνην γυναικα, αφου απαιτεις παρ᾿ εμου νά ειμαι όχι μόνον επιφυλλιδογράφος, μεταφραστής, αρθρογράφος καί δέν ηξεύρω τί άλλο ακόμη, αλλά καί συνεργάτης διά τόν Καζαμίαν σου.
Πρός Θεου! ως τί μ᾿ εξέλαβες εμέ; Μ᾿ επηρες δι᾿ ένα παλαιόν συνεργάτην σου, όστις έχει, ως λέγουσι, τοσαύτην ευχέρειαν εις τό αρθρογραφειν περί παντός επιστητου πράγματος επί θέματος δεδομένου, ώστε, εν τη φοβερα ταχύτητι της γραφίδος του, δέν προφθάνει νά βάλλη οξείας καί περισπωμένας εις τάς λέξεις, ούτε κάν νά διακρίνη μεταξύ ιωτα καί ητα καί των ομοήχων διφθόγγων, ή μεταξύ ομικρου καί ωμεγάλου, καί τούτου ένεκα έχει ανάγκην δύο συνεργατων υποαρθρογράφων, διά νά επαρκωσιν εις τήν διόρθωσιν των μικρων τούτων ανωμαλιων των χειρογράφων του. Ο νέος ουτος άν εγεννατο εν Ιταλία, καθ᾿ όν χρόνον ήκμαζεν η εξ υπογυίου ποίησις, ουδεμία αμφιβολία ότι θά ανεδεικνύετο ο μέγιστος των αυτοσχεδιαστων.
Αλλά καί άν ωμοίαζα κατά τι μέ τόν θαυμάσιον εκεινον παντογράφον, εις τόν Καζαμίαν τί ηδυνάμην νά σου γράφω εγώ; Ειμαι ικανός νά συντάξω τάς γνωστάς εκείνας σεληνογραφίας καί μετά Χριστόν προφητείας (ευτυχως, ελπίζω ότι έπαυσαν πλέον νά ειναι του συρμου), τάς πληρούσας κατ᾿ έτος, ου πρό πολλου χρόνου ακόμη, τάς σελίδας παντός Ημερολογίου; Καί υπερέβησαν παν όριον αναλγησίας, οι αθεόφοβοι. Παιδάρια ασυνείδητα έγραφον παίζοντα ψευδοπροφητείας, περί θεομηνιων καί νόσων καί συμφορων καί παντοίων απαισίων πραγμάτων, καί οι βάναυσοι εκδόται τάς ετύπωναν καί τάς επωλουσαν εις τό δημόσιον πρός εβδομήκοντα λεπτά ή πρός ημίσειαν δραχμήν τό τευχος. Καί ηξεύρεις πόσον τρόμον ενέσπειρον, πόσον φόβον καί αγωνίαν ενέβαλλον εις τάς ψυχάς αμαθων καί απλοϊκων ανθρώπων αι ψευδοπροφητειαι αυται; Φρονω ότι δέν εξήρχετο των ορίων της δικαιοδοσίας των αστυνομικων αρχων η κατάσχεσις καί η εξαφάνισις τοιούτων επιβλαβων δημοσιευμάτων. Πρό δύο ετων ακόμη, διατρίψας επί δύο ή τρεις εβδομάδας έν τινι πολίχνη της Ελλάδος, ειδον τούς χωρικούς εντρόμους καί αγωνιωντας επί τη προσδοκία ημέρας τινός του Ιουλίου, τήν οποίαν εσημείου ο Καζαμίας ως ημέραν της συντελείας του Κόσμου. Ο μπακάλης του τόπου ειχε Καζαμίας πρός πώλησιν, ως δειγμα δέ του περιεχομένου εδείκνυεν εις τούς πελάτας τήν περί της φοβερας εκείνης ημέρας προφητείαν. Εσχηματίζοντο όμιλοι, επεδεικνύετο η σελίς του Καζαμίου, ανεγινώσκετο τό οικειον χωρίον, ηγρεύοντο αγορασταί. Οι άνθρωποι εκεινοι εφαντάζοντο ότι αι προφητειαι αυται ειχον συνταχθει υπό λίαν σπουδαίων ανδρων καί σοφων αστρονόμων. Μετά πολλου κόπου προσεπάθησα νά τούς διδάξω ότι οι συγγραφεις των κατά τέταρτον σελήνης προφητευμάτων ησαν παιδάρια των Αθηνων, παιδάρια προσουρουντα τη συγγραφικη τέχνη καί τη δημοσιογραφία. Τότε δέ μόνον επείσθησαν, ότε η φοβερά ημέρα παρηλθε, καί ο ουρανός εξηκολούθησε νά μένη ασάλευτος, θρόνος του Υψίστου, καί η γη νά ειναι υποπόδιον των ποδων Αυτου.
Ουδείς βεβαίως θά ισχυρισθη ότι τοιαυτα μέσα ειναι συντελεστικά πρός μετάνοιαν του πλήθους. Η μέν θρησκεία δέν έχει ανάγκην, όπως στηριχθη, ψευδοπροφητειων καί ψευδοθαυμάτων, η δ᾿ επιστήμη δέν έχει προγνωστικά άλλα παρά τά πορίσματα των μαθηματικων υπολογισμων καί των λογαρίθμων. Δέν πρέπει δέ, επί τη βάσει του περί συντελείας των αιώνων θρησκευτικου δόγματος, νά εγείρωσι τήν κεφαλήν ανέρπουσαι ψευδεπιστημονικαί προρρήσεις, γελοιοποιουμένης θρησκείας καί επιστήμης, πρός εκφόβησιν του πλήθους.
Αλλά καί άλλην διακωμῴδησιν της τε θρησκείας κ᾿ επιστημονικης ακριβείας αποτελουσι τά συνήθη ημερολόγια, εγχειρίδια ή κρεμαστά του τοίχου, όπως εκδίδονται. Ουδεμία ακρίβεια, ουδεμία τάξις τά διακρίνει. Αταλαιπωρία εν πασιν, επιπολαιότης καί αδιαφορία αυτόχρημα ρωμέικη. Ούτε εις τήν ορθήν σημείωσιν των ημερων, των τε ακινήτων του Μηνολογίου καί των κινητων του Τριωδίου καί Πεντηκοσταρίου, τηρειται ευσυνείδητος ακρίβεια, ούτε εις τήν αναγραφήν των εορτων, ούτε εις αυτήν τήν ορθογραφίαν καί ορθήν εκφοράν των ονομάτων των Αγίων. Θά είπη τις ότι ημεις τώρα επεράσαμεν πέρα, καί δέν μας μέλει πλέον δι᾿ εορτάς, δι᾿ Αγίους καί διά θρησκευτικά πράγματα. Αλλά δέν ομιλω ενταυθα περί ακριβείας θρησκευτικης ούτε περί ευλαβείας καί θεοσεβείας· ομιλω περί ακριβείας πρακτικης καί επιστημονικης. Τούς Φράγκους, ημεις οι Ορθόδοξοι, δέν ειναι δυνατόν νά θεωρήσωμεν ως χριστιανικωτέρους ημων αυτων, καί όμως οι Φράγκοι εκδίδουσιν εν τελειοτάτη ακριβεία καί τάξει τά ημερολόγιά των, θρησκευτικά τε καί άλλα, ως παρακατιών ο λόγος θά δείξη. Βεβαίως, άν πράγματι επαραγίναμεν καί δέν έχωμεν πλέον ανάγκην θρησκευτικων εορτων καί Αγίων, συνεπέστερον καί λογικώτερον θά ητο νά σημειουται, φέρ᾿ ειπειν, η 6η Αυγούστου λευκή καί ορφανή, άνευ μνείας του ονόματος Αγίου, παρά νά σημειουται εν αυτη η μνήμη Σισίνη του Μεγάλου, όπως σημειουται τακτικά κατ᾿ έτος εις όλα ανεξαιρέτως τά αθηναϊκά ημερολόγια (γράφε Σισώη του Μεγάλου). Προκριτώτερον θά ητο νά σημειουται κενή η 5η Αυγούστου, παρά ν᾿ αναγράφεται εν αυτη η μνήμη Ευγενίου Μάρτυρος (γράφε Ευσιγνίου Μάρτυρος). Ορθότερον θά ητο νά εσημειουτο απλως τω Σαββάτω της Α´ Εβδομάδος των Νηστειων η μνήμη του συμπίπτοντος Αγίου της ημέρας του μηνός, παρά ν᾿ αναγράφεται η μνήμη των Αγίων Θεοδώρων, ενω ειναι απλως του ενός Αγίου Θεοδώρου, του Τήρωνος, καί όχι πάλιν η μνήμη του, αλλ᾿ ανάμνησις του γενομένου υπ᾿ αυτου θαύματος, εμφανισθέντος εις τόν επίσκοπον της πόλεως καί κελεύσαντος νά τραφωσι πρός καιρόν οι χριστιανοί διά κολλύβων, όπως μή μολυνθωσι διά των ειδωλοθύτων.
Μέ τοιαύτην ραστώνην καί νωχέλειαν, μέ τοιαύτην επιπολαιότητα καί ολιγωρίαν, συντάσσονται καί τά ημερολόγια, ως διεξάγονται άλλως καί τά πράγματα όλα παρά τοις νεωτέροις Έλλησιν. Εύκολον δέ, τηρουμένων ολιγίστων κανόνων, καί η σαφήνεια καί ακρίβεια νά επιτευχθη, καί η συντομία νά μή λείψη. Τη 14 Οκτωβρίου σημειουται, παραδείγματος χάριν, εν τοις ημερολογίοις «Κελσίου Μάρτυρος. Κοσμα του ποιητου». Δέν απαιτω ν᾿ αναγραφη διά μακρων, ως φέρεται εν τω Μ. Ωρολογίω καί τοις Μηναίοις «Των αγίων Μαρτύρων Γερβασίου, Ναζαρίου, Προτασίου καί Κελσίου· καί του οσίου πατρός ημων Κοσμα του Αγιοπολίτου καί Ποιητου, επισκόπου Μαϊουμα». Αλλ᾿ ιδού τί τρέχει. Ο άγ. Γερβάσιος ειναι γνωστότερος εις ημας τούς γαλλίζοντας, παρ᾿ όσον ειναι ο άγ. Κέλσιος, αφου καί εις τούς Παρισίους υπάρχει, άν δέν απατωμαι, οδός Saint – Gervais, περί ης εις όλα τά παλαιότερα μυθιστορήματα γίνεται λόγος. Έχει δέ,
ως βλέπετε, καί τά πρωτεια του χρόνου ή της τάξεως απέναντι των τριων άλλων συναθλητων του. Συντόμως λοιπόν, καί εν πάση ακριβεία καί σεμνότητι, δύναται νά σημειωθη: «Γερβασίου καί των σύν αυτω Μαρτύρων. Κοσμα οσίου του Ποιητου». Έτι συντομώτερον, οριζομένων κατά συνθήκην abbréviations, δύναται νά γραφη: «Γερβασίου καί των σ. Α.Μ.Μ. Κοσμα Οσ. του Ποιητου».
Ούτω καί τη 13η Δεκεμβρίου, δύναται συντόμως νά σημειουται «Ευστρατίου καί των σ. Α.Μ.Μ. Λουκίας παρθένου Μ.». Ομοίως, εξ αναλογίας, καί εις άλλας ημέρας.
Αλλά που τά ακούει ο Ρωμιός αυτά, φίλε μου. Ρωμιός εισαι καί τά ηξεύρεις. Όλοι, καί πρό πάντων σεις οι επιχειρηματικοί άνδρες, ζητειτε εις πάντα τήν ευκολίαν, όχι τήν ακρίβειαν. Ο Ρωμιός δέν τό έχει διά τίποτε ν᾿ αντιγράψη τό εφετινόν ημερολόγιον από τό περυσινόν, αδιάφορον άν αι ημέραι του μηνός δέν συμπίπτουν πλέον μέ τάς ημέρας της εβδομάδος. Πέρυσι, εις έν παντοπωλειον, αντικρύ της κατοικίας μου, όπου έκαμνα οψώνια, υπηρχεν ημερολόγιον κρεμασμένον εις τόν τοιχον, του 1891, τό οποιον ειχε τάς νέας σελήνας του έτους όλας σημειωμένας κατά τήν τάξιν του 1890. Ακριβως δέ η σημειουμένη ως νέα σελήνη συνέπιπτε πάντοτε μέ τήν πραγματικήν πανσέληνον. Μίαν Δευτέραν του μηνός Φεβρουαρίου του έτους 1886 μία μακαρίτικη εφημερίς εξεδόθη πρωί πρωί φέρουσα εν τη θέσει του Ημερολογίου τήν εξης μνείαν: «Δευτέρα… Φεβρουαρίου. Του Τελώνου καί Φαρισαίου». Καί ηξεύρεις τί ειναι του Τελώνου καί Φαρισαίου; Ειναι η γνωστή πρώτη Κυριακή του Τριωδίου, πάντοτε Κυριακή. Αλλ᾿ ο αστειος ειχεν αντιγράψει από τό ημερολόγιον του προλαβόντος έτους, ότε η ημέρα εκείνη του μηνός Φεβρουαρίου ητο Κυριακή, καί ότε συνέπιπτε νά ειναι η Κυριακή του Τελώνου καί Φαρισαίου. Εφαντάσθη ότι ο Τελώνης καί ο Φαρισαιος ειναι Άγιοι του Ημερολογίου, ενω ειναι απλως όροι δεσποτικης παραβολης, εν τω κατά Λουκαν Ευαγγελίω.
Κ᾿ επειδή περί Τριωδίου ο λόγος, υπομιμνήσκω ότι εν τοις ημερολογίοις καλόν νά σημειουνται ακριβέστερον, τό μέν πρό της Τυρινης Σάββατον «Των οσίων Πατέρων» (συντόμως «των οσ. Π.Π.»). Η πρώτη Κυριακή των νηστειων, «της Ορθοδοξίας», η Β´ Κυριακή «Γρηγορίου του Παλαμα Ι.» (ιεράρχου). Η Γ´ «της Σταυροπροσκυνήσεως». Αλλά καί η Δ´ Κυριακή «του οσ. Ιωάννου της Κλίμακος», καί η Ε´ «της οσ. Μαρίας». Ο Μέγας Κανών πρέπει νά σημειουται τη Πέμπτη της Ε´ εβδομάδος, ουχί τη Τετάρτη, ως ο Ακάθιστος τω Σαββάτω της αυτης εβδομάδος, ουχί τη Παρασκευη.
Καί εν τω Πεντηκοσταρίω δέ πρέπει νά σημειουται η Δευτέρα καί η Τρίτη της Διακαινησίμου, ως καί η Παρασκευή της Ζωοδόχου Πηγης καί η Τετάρτη της Μεσοπεντηκοστης. Τη παραμονη της Αναλήψεως δέ πρέπει νά σημειουται: «Απόδοσις της εορτης του Πάσχα». Εν τοις λατινικοις ημερολογίοις σημειουνται αι Αποδόσεις (Octaves) όλων των εορτων, ως καί τά μεθέορτα. Ούτω παρ᾿ ημιν οφείλει, τη 23 Αυγούστου νά γίνεται μνεία της Αποδόσεως της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, της καί μεταστάσεως, ότε άγονται τά κοινως καλούμενα Εννεάμερα.
Ομοίως καί των άλλων εορτων η Απόδοσις καλόν νά σημειουται, των μέν Θεοφανείων τη 14 Ιανουαρίου, της δέ Υπαπαντης, τη ημέρα καθ᾿ ήν εκάστοτε αποδίδοται η εορτή, ως συμπίπτουσα μέ τάς πρώτας ημέρας του Τριωδίου, της Αναλήψεως τη Παρασκευη της Ζ´ εβδομάδος (μετ᾿ αυτήν Ψυχοσάββατον), της Πεντηκοστης, τω Σαββάτω πρό της των Αγίων Πάντων, της Μεταμορφώσεως τη 13 Αυγούστου, της Υψώσεως του Σταυρου τη 21 Σεπτεμβρίου, του Γενεσίου της Θεοτόκου τη 12 Σεπτεμβρίου καί των Εισοδίων τη ημέρα της Αγίας Αικατερίνης. Καλόν επίσης ν᾿ αναγράφωνται, πρός τη Κυριακη των Πατέρων του Πεντηκοσταρίου, καί αι άλλαι δύο Κυριακαί των Πατέρων του Ιουλίου καί του Οκτωβρίου, ως καί η Κυριακή πρό καί μετά τήν Ύψωσιν, η Κυριακή των Προπατόρων, κατά Δεκέμβριον, η πρό της Χριστου Γεννήσεως Κυριακή καί μετά τήν Χριστου Γέννησιν, η πρό καί μετά τά Θεοφάνεια, κτλ.
Ομοίως κάλλιστα θά ειχε ν᾿ αναγράφωνται η μετά τήν των Αγίων Πάντων ως Κυριακή Β´ του Ματθαίου, η μετ᾿ αυτήν Γ´ Κυριακή του Ματθαίου, καί καθεξης, άχρι Σεπτεμβρίου υπερμεσουντος, ότε άρχεται Κυριακή Α´ του Λουκα, Β´ του Λουκα, καί ούτω καθεξης. Ευχης έργον ωσαύτως θά ητο ν᾿ αναγράφωνται καί τινες των Κυριακων εν σχέσει πρός τάς οικείας περικοπάς των Ευαγγελίων, ως, φέρ᾿ ειπειν, Κυριακή της επί Όρους διδασκαλίας, Κυριακή του Αμπελωνος, Κυριακή των Δέκα Λεπρων, Κυριακή του Ζακχαίου, Κυριακή του Πτωχου Λαζάρου, κτλ.
Διότι, σας παρακαλω, εις τί χρησιμεύει τό πρόχειρον θρησκευτικόν ημερολόγιον του έτους; Βεβαίως ως χρήσιμον βοήθημα όλου του θρησκευτικου έτους. Καθ᾿ όν τρόπον τό ηλιακόν ημερολόγιον αναγράφει πλήρως τάς ανατολάς καί δύσεις του ηλίου, ως καί της σελήνης τάς φάσεις, καθ᾿ όμοιον τρόπον καί τό ημερολόγιον τό θρησκευτικόν οφείλει ν᾿ αναγράφη ανελλιπως παν τό ενδιαφέρον τω χριστιανω πρός άσκησιν των θρησκευτικων του έργων. Ή πρέπει νά ειναι σχετικως τέλειον, ή άς διαγραφωσιν απ᾿ αυτου αι μνημαι των Αγίων καί αι δεσποτικαί εορταί, καί άς αναγραφωσιν αντ᾿ αυτων αι μνημαι του Ροβεσπιέρρου, του Μαράτου καί λοιπων μεγάλων ανδρων, όπως επρότεινεν ου πρό πολλου χρόνου λογογραφίσκος τις, εμποτισθείς τά νάματα της αιρέσεως του Αυγούστου Κόντ καί άλλων γελοίων ψευδοφιλοσόφων.
Εμνήσθην δίς των λατινικων ημερολογίων καί ιδού σημειω ενταυθα κατά πόσον ειναι αξία μιμήσεως η παρ᾿ αυτοις μετά συντομίας καί τάξεως ακρίβεια. Παρ᾿ αυτοις τό Μ. σημαίνει Μάρτυς, τό Ap. απόστολος, τό Ρ. (Père) όσιος, τό D. (Docteur) διδάσκαλος, τό C. Confesseur (ομολογητής), τό Ε.Μ. evêque Martyr (ιερομάρτυς), τό Ε.C. evêque confesseur (ιεράρχης καί ομολογητής) κτλ. Ούτω καί παρ᾿ ημιν δύναται νά κανονισθη τό «Φιλίππου Απ.» νά σημαίνη Φιλίππου του Αποστόλου, τό «Γρηγορίου Ι.» Γρηγορίου του ιεράρχου, τό «Διονυσίου Ι.Μ.» Διονυσίου Ιερομάρτυρος, τό Μακαρίου Οσ. νά σημαίνη του οσίου, τό Παύλου του Ομ. νά σημαίνη του ομολογητου, κτλ. Καί πληθυντικως τό ΑΑπ. δύναται νά σημαίνη αποστόλων, τό Μ.Μ. μαρτύρων, τό ΟΟμ. ομολογητων κτλ. κτλ.
Ίσως τις, μέ τήν συνήθη πάλιν νεοελληνικήν ανυπομονησίαν καί ιταμότητα, μέ τήν σύγχυσιν των ιδεων καί τά quiproquo τά οικεια εις τά νεοελληνικά μυαλά μας, ενταυθα ανακράξη: «Αφου λοιπόν οι Ευρωπαιοι έχουν τόσον καλά τό ημερολόγιόν των, καί τό ιδικόν μας ευρίσκεται εις τόσον αθλίαν κατάστασιν, άς παραδεχθωμεν μίαν φοράν διά πάντα τό Γρηγοριανόν ημερολόγιον, διά νά ησυχάσωμεν…». Βλέπεις; Τί σου έλεγα εγώ!… Ευκολίαν ζητει ο Ρωμιός, ραστώνην ζητει καί ανάπαυσιν… Θέλει τό λατινικόν ημερολόγιον διά νά τό αντιγράφη ευκόλως, νά μή τό αντιγράφη μάλιστα, νά τό κρεμνα εις τόν τοιχον, νά τό έχη πρόχειρον, καί νά μή σκοτίζεται… Αλλ᾿ ω φίλτατε Ρωμιέ, εγώ δέν σου ειπα ότι τό ημερολόγιον τό ιδικόν μας ειναι εσφαλμένον, καί ότι τό φράγκικον ειναι σωστόν. Άπαγε! Τόσον σοφός δέν ειμαι. Αλλά σύ εκλαμβάνεις τήν σκιάν ως πραγμα, κάμνεις, δηλαδή, κιπρόκο, ως λέγουν οι Φράγκοι. Εγώ ειπα ότι αι ημέραι αι τακταί, αι εκ συνθήκης, αι εορταί, αι μνημαι των Αγίων, ως έχουσι παρ᾿ αυτοις, εσφαλμένως βέβαια, σημειουνται ακριβως επί του χάρτου· ενω παρ᾿ ημιν, ενω έχουσιν ορθως, σημειουνται ανακριβως καί συγκεχυμένως, καί τουτο εκ ραστώνης καί αταλαιπωρίας νεοελληνικης.
Ενταυθα ο λόγος κυρίως ειναι περί ημερολογίων καί όχι περί Ημερολογίου, almanachs καί όχι Calendrier. Τό επ᾿ εμοί, φοβουμαι μήπως όχι μόνον οι Δυτικοί, αλλά καί ημεις ακόμη βαίνομεν εμπρός ως πρός τόν ακριβη χρόνον, όταν π.χ. κρυολογω τόν Ιούνιον εν Αθήναις, καί υποπτεύω ότι ειναι ακόμη Απρίλιος. Ανησυχουντες άν μετά δισχίλια έτη ο παρ᾿ ημιν Μάρτιος θά ειναι ο Ιούλιος των Ευρωπαίων, ενω ουδόλως είμεθα βέβαιοι ότι θά υπάρχη κόσμος μετά δισχίλια έτη, υπερακοντίζομεν τόν αρχαιον Σχολαστικόν, όστις έτρεφε κόρακα διά νά πεισθη ιδίοις όμμασιν ότι ο όρνις ουτος ζη υπέρ τά διακόσια έτη. Ουδεμία αμφιβολία ότι η Ανατολική Εκκλησία ουδέποτε θ᾿ ασπασθη τό Γρηγοριανόν Ημερολόγιον. Αλλά καί άν οι ευρωπαίζοντες εν τη Ανατολη ενεκολπουντο τό Ημερολόγιον τουτο εις τάς πρός αλλήλους σχέσεις, εν τοις ημετέροις ημερολογίοις ουδέποτε θ᾿ αναγραφωσι τά Πέντε Τραύματα του Κυρίου, ούτε η Ιερά Καρδία του Ιησου, ούτε της Παναγίας τά Δάκρυα, ούτε οι Χαιρετισμοί του Αγίου Ιωσήφ. Αδύνατον δέ νά τιμηθω παρ᾿ ημιν ο άγ. Λουδοβίκος καί ο άγ. Φραγκίσκος καί ο Σάν – Κάρλος, όστις, άν δέν απατωμαι, έφαγεν εννέα κοφίνια σαλιάγκους – καί πάλιν τά κοφίνια ευρέθησαν γεματα. Τό Ημερολόγιον άρα τό ημέτερον θά διαφέρη ουσιωδως του παρά Δυτικοις καί Διαμαρτυρομένοις ημερολογίου, καί επειδή μόνον περί τάξεως μεθόδου πρόκειται, ευκόλως δύναται μετά τινος προσοχης νά καταρτίζωνται μεθοδικως τά ενιαύσια θρησκευτικά ημερολόγια τη βοηθεία των οικείων βιβλίων της Εκκλησίας.
…Αλλά τώρα μόλις μου έρχεται εις τήν μνήμην, φίλε, ότι μου ανέθεσες νά γράψω, διά τόν Καζαμίαν, ειδος διδαχης εναντίον του υπερπλεονάσαντος εν τη χώρα εγκλήματος… Τό ειχα ξεχάσει, σέ βεβαιω. Αλλ᾿ οφείλω νά σοί ομολογήσω ότι ειμαι όλως ανεπιτήδειος διά τοιουτον ειδος συγγραφης… Τίς ειναι ικανός νά τιθασεύση τά θηρία; Αφου δέν κατορθουτε σεις οι δημοσιογράφοι νά εξημερώσητε ολίγον τούς πολιτικούς. Άς ειναι. Διατί η Κυβέρνησις δέν χρησιμοποιει τούς τόσους καταδίκους εις αναγκαστικά έργα, καί μάλιστα εις γεωργίαν ανά τό θεσσαλικόν πεδίον; Αλλά θά είπης, πως νά τούς φυλάξη; Εκ των ιδίων, εκ των ληξιποίνων καί των καλυτέρας διαγωγης, θά ηδύνατο νά καταρτίση φύλακας. Τό μέτρον θά ητο φιλανθρωπότατον. Θά έζων αυτοί καλύτερον εκ του κόπου των, θά ερρωννύοντο σωματικως καί ηθικως, θ᾿ ανεγεννωντο… Αλλά δέν ειμαι ποινικολόγος. Ίσως γελάσουν άλλοι μέ τό αφελές της προτάσεως. Τί μέ μέλει;
Δέν μοί λέγεις, ως πόσαι χιλιάδες κόσμος νά ταξιδεύωσι τήν νύκτα μέ τόν σιδηρόδρομον Αθηνων – Πειραιως; Θά ειπης, τί σ᾿ ενδιαφέρει νά τό μάθης; Ιδού. Συλλογίζομαι ως (…)