Επιχειρείται εδώ, μια προσέγγιση των εξελίξεων στη Βενεζουέλα, με «οδηγό» την Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία μας βοηθά να τις κατανοήσουμε μέσω του Διεθνούς Δικαίου,
αλλά και να επιχειρηθεί μια σύγκριση της εφαρμογής του Δικαίου αυτού με την περίπτωση της Ουκρανίας, ενώ, επίσης, γίνεται και μια τοποθέτηση σε σχέση με το δίλημμα της Ευρώπης σε ό,τι αφορά την στάση που θα τηρήσει έναντι των ΗΠΑ,
με γνώμονα ακριβώς το Διεθνές Δίκαιο, το οποίο τόσο πολύ και με τόση επιμονή επικαλέσθηκε καθ΄ όλη τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία, και πάνω στο οποίο στήριξε και το σύνολο των εναντίον της Ρωσίας κυρώσεων. Εδώ θα κριθεί πώς ακριβώς το εννοεί στη μια και πώς στην άλλη περίπτωση, ή το εννοεί το ίδιο και στη μια και στην άλλη περίπτωση.
Βασίλης Δημ. Χασιώτης
Η επίκληση των απόψεων της Τεχνητής Νοημοσύνης, παρέχει το πλεονέκτημα της «ουδέτερης» προσέγγισης, πράγμα που δεν είναι πάντα τόσο εύκολο να διαπιστωθεί στις «ανθρώπινες» προσεγγίσεις επί ζητημάτων τα οποία είναι φορτισμένα έντονα πολιτικά ή και ιδεολογικά. Βέβαια και η ίδια η «ουδετερότητα άποψης» της ίδιας της ΤΝ είναι κάτι που μπορεί να συζητηθεί (και στη σειρά αυτή «διαλόγων» μαζί της έχει συζητηθεί), όμως, εν πολλοίς, μπορούμε να πούμε ότι υφίσταται, κάτι άλλωστε που και ο αναγνώστης μπορεί να το διαγνώσει, όπως μπορεί να διαγνώσει και την μεροληψία όταν υπάρχει και όταν διαπιστώνεται.
Βεβαίως, καθώς οι εξελίξεις «τρέχουν», και καθώς ολοένα και περισσότερες λεπτομέρειες θα έρχονται στο φως, είναι φανερό, ότι μια πρώτη αποτίμηση, όσο το δυνατόν πιο «σφαιρική», θα αποτελέσει μια καλή βάση για όσες ακολουθήσουν.
«Χ» (εγώ)
«GPT 5» ((η ΤΝ)
ΕΝΑΡΞΗ ΔΙΑΛΟΓΟΥ
X :
Πολύ συζήτηση έγινε στη Δύση, κι εδώ στην Ευρώπη, για τον πόλεμο στη Ουκρανία, με «όπλο» το Διεθνές Δίκαιο. Αυτό επικαλούνται και τα δυο αντίπαλα «στρατόπεδα». Η μεν Ρωσία, ισχυρίζεται ότι η ρωσική μειονότητα «σφαγιάζονταν» από το 2014 από την «εθνικιστική» και «ναζιστική» όπως την αποκαλεί κυβέρνηση του Κιέβου, με τη Δύση να μένει τελείως αδιάφορη, με μόνη μέριμνα, το πώς εν τω μεταξύ θα εξόπλιζε καλύτερα την Ουκρανία για έναν προαποφασισθέντα όπως καταγγέλλεται πόλεμο εναντίον της Ρωσίας με σκοπό τον διαμελισμό της, η δε Δύση ισχυρίζεται ως όλως προσχηματικές τις ρωσικές αιτιάσεις. Ιδού τώρα, που έχουμε την εξέλιξη στη Βενεζουέλα. Στο Δυτικό Στρατόπεδο, οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα, για τους κάπως μεγαλύτερης ηλικίας, δεν σημαίνουν και πολλά πράγματα, εξόν ίσως ότι αναβιώνουν διεθνείς πολιτικές εκ μέρους (Δυτικών εν προκειμένω) Μεγάλων Δυνάμεων, οι οποίες, όχι ότι είχαν «διαγραφεί» ως πρακτικές και στρατηγικές, όμως, κάπως είχαν «αμβλυνθεί» στο εκτελεστικό τους σκέλος ιδίως κατά τη μετασοβιετική εποχή (αν και τέτοια γεγονότα, όπως Γιουγκοσλαβία, Ιράκ, Αφγανιστάν, Λιβύη, Συρία, δεν επέτρεπαν και μεγάλες «φιλοδοξίες» ως προς την πτυχή αυτή), επιχειρώντας να «πουλήσουν» μια αίσθηση μεγαλύτερου σεβασμού προς το Διεθνές Δίκαιο. Ασφαλώς ανεπιτυχώς, παρά την ένταση και έκταση της σχετικής προπαγάνδας. Είναι πολύ νωρίς για «εμβριθείς» αναλύσεις, αν και δεν αμφιβάλλω ότι θα υπάρξουν τέτοιες. Σε ό,τι με αφορά, το ενδιαφέρον τώρα, τίθεται πέραν των εξελίξεων στην ίδια την Βενεζουέλα, το πώς θα τοποθετηθεί η Ευρώπη έναντι αυτών. Όχι μόνο η Ευρώπη, αλλά αυτή είναι που ενδιαφέρει εδώ. Ίσως υπάρξουν κάποιοι που θα αναρωτηθούν, αν η Ευρώπη, μπορεί να συνεχίσει τις κυρώσεις έναντι της Ρωσίας για την παράνομη εισβολή στην Ουκρανία ( «παράνομη» σε κάθε περίπτωση με βάση το Διεθνές Δίκαιο), αν δεν τηρήσει ανάλογη στάση και έναντι της επίθεσης κατά της Βενεζουέλας. Για να μην πω αν θα ανοίξει και μια ανάλογη συζήτηση σχετική με κατασχέσεις (ή έστω δεσμεύσεις) κεφαλαίων στην ΕΕ του επιτιθέμενου! Και αν δεν το πράξει η Ευρώπη, ίσως το πράξουν άλλοι εκτός Ευρώπης, και εκτός Δύσης. Η ΕΕ υπήρξε «άτεγκτη» στο Ουκρανικό ζήτημα, σε ό,τι αφορά το Διεθνές Δίκαιο. Όμως δεν ανέμενε, ότι θα έπρεπε να δοκιμαστεί η «άτεγκτη» προσήλωσή της στο Διεθνές Δίκαιο και σε μια εξέλιξη, όχι μόνο εντός του «στρατοπέδου» της, αλλά και εκ μέρους της ηγέτιδας Δύναμης του «στρατοπέδου» αυτού, που δεν υπολείπεται σοβαρότητας με όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία. Τώρα, το ότι οι ΗΠΑ δίνοντας για ακόμα μια φορά στην ιστορία της, το πώς μια όντως Υπερδύναμη ή Μεγάλη Δύναμη «οφείλει» να επιβάλλει το «δίκαιο», ίσως προβληματίσει τη Ρωσία αν πρέπει να επιδιώξει μια «σύντομη» λύση στο ουκρανικό ζήτημα à la ΗΠΑ (στην περίπτωση της Βενεζουέλας). Αυτό το ερώτημα ίσως την ηγεσία του Κρεμλίνου να την απασχολήσει πολύ σοβαρά. Σε κάθε περίπτωση, αναμένουμε τις εξελίξεις….
GPT 5
Το κείμενό σας θέτει, με τρόπο πυκνό και ουσιαστικό, ένα ζήτημα συνέπειας και αξιοπιστίας του Διεθνούς Δικαίου – όχι ως αφηρημένης νομικής αρχής, αλλά ως πολιτικού εργαλείου ισχύος. Θα προσπαθήσω να απαντήσω όχι περιγραφικά, αλλά αναλυτικά, πάνω στον άξονα που εσείς ανοίγετε.
1. Το Διεθνές Δίκαιο ως «όπλο» και όχι ως κανόνας
Ορθά επισημαίνετε ότι τόσο η Ρωσία όσο και η Δύση επικαλούνται το Διεθνές Δίκαιο επιλεκτικά. Αυτό δεν είναι καινούργιο· όμως μετά το 2022 η ΕΕ επέλεξε –ίσως για πρώτη φορά με τέτοια ένταση– να το αναγάγει σε απόλυτο κριτήριο πολιτικής νομιμοποίησης:
• εισβολή = παραβίαση jus cogens,
• κυρώσεις = ηθική και νομική επιταγή,
• μη ουδετερότητα = αυτονόητη υποχρέωση.
Αυτό το «άτεγκτο» πλαίσιο, όπως σωστά το χαρακτηρίζετε, δεσμεύει πλέον και την ίδια.
2. Η Βενεζουέλα ως δοκιμασία – όχι περιφερειακή, αλλά συστημική
Η σημασία της υπόθεσης Βενεζουέλας (και δεν έχει σημασία αν θα εξελιχθεί σε πλήρους κλίμακας σύγκρουση ή όχι) δεν είναι γεωγραφική, αλλά θεσμική:
• αφορά χρήση ή απειλή χρήσης βίας,
• αφορά κυριαρχία κράτους,
• αφορά ηγετική δυτική δύναμη ή σύμμαχό της.
Εδώ ακριβώς καταρρέει το επιχείρημα της «μοναδικότητας» της Ουκρανίας.
3. Το δίλημμα της Ευρώπης
Η ΕΕ βρίσκεται μπροστά σε τρεις κακές επιλογές:
1. Συμμετρική στάση
Αντιμετώπιση της επίθεσης κατά της Βενεζουέλας με:
o ρητή καταδίκη,
o κυρώσεις,
o ενδεχομένως δεσμεύσεις κεφαλαίων.
Αυτό θα ήταν νομικά συνεπές, αλλά πολιτικά συγκρουσιακό με τον πυρήνα του «στρατοπέδου».
2. Σιωπή ή ρητορικός συμψηφισμός
Η πιο πιθανή επιλογή. Όμως:
o ακυρώνει εκ των υστέρων το ηθικό πλαίσιο του Ουκρανικού,
o ενισχύει το αφήγημα Ρωσίας–Κίνας περί «κανόνων κατά το δοκούν».
3. Διαχωρισμός περιπτώσεων (case by case)
Νομικά αδύναμος και πολιτικά διάφανος. Θα εκληφθεί διεθνώς ως προσχηματικός.
4. Η Ρωσία και το «αμερικανικό προηγούμενο»
Η παρατήρησή σας εδώ είναι καίρια. Αν εμπεδωθεί ότι:
• μια Μεγάλη Δύναμη μπορεί να επιβάλλει de facto λύσεις,
• χωρίς σοβαρό κόστος εντός Δύσης,
τότε το Κρεμλίνο δεν θα έχει λόγο να αισθάνεται απομονωμένο ιστορικά, αλλά απλώς «εκτός κύκλου ισχύος».
Με άλλα λόγια: η Δύση κινδυνεύει να νομιμοποιήσει αναδρομικά αυτό που καταγγέλλει στην Ουκρανία.
5. Το βαθύτερο πρόβλημα
Δεν είναι η υποκρισία – αυτή είναι δομικό στοιχείο των διεθνών σχέσεων. Το πρόβλημα είναι ότι η ΕΕ:
• επένδυσε υπερβολικά στην κανονιστική της ταυτότητα,
• χωρίς να έχει τα μέσα να την υπερασπιστεί όταν στρέφεται προς τα μέσα του «στρατοπέδου».
Αν αποτύχει τώρα, τότε:
• το Διεθνές Δίκαιο παύει να είναι καθολικός κανόνας,
• και επιστρέφει ανοιχτά στον ρόλο του ρητορικού εργαλείου ισχύος.
Κλείνοντας
Δεν είναι νωρίς για αναλύσεις· είναι ίσως η τελευταία στιγμή που αυτές έχουν πρακτικό νόημα.
Διότι αν η Ευρώπη δεν σταθεί συνεπής εδώ, τότε το ερώτημα δεν θα είναι γιατί «οι άλλοι» δεν σέβονται το Διεθνές Δίκαιο — αλλά γιατί να το σεβαστεί κανείς.
Αν θέλετε, μπορούμε:
• να εξετάσουμε ειδικά το νομικό σκέλος (jus ad bellum),
• ή να συγκρίνουμε Ουκρανία–Βενεζουέλα με συγκεκριμένα προηγούμενα (Κόσοβο, Ιράκ, Λιβύη),
• ή να δούμε πώς αυτό επηρεάζει τη μελλοντική θέση της ΕΕ ως γεωπολιτικού δρώντα.
X :
Ας ξεκινήσουμε με το πρώτο.
GPT 5
Ωραία. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν συστηματικά με το πρώτο, δηλαδή το νομικό σκέλος του jus adbellum (δίκαιο προσφυγής στη βία), γιατί εκεί κρίνεται αν όλη η συζήτηση περί «διεθνούς νομιμότητας» έχει υπόσταση ή είναι καθαρά ρητορική.
1. Το ισχύον πλαίσιο του jus ad bellum (σύντομα αλλά αυστηρά)
Ο Χάρτης του ΟΗΕ είναι σαφής και εξαιρετικά περιοριστικός:
Βασικός κανόνας – Άρθρο 2 §4
Απαγορεύεται η απειλή ή χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους.
Μόνες δύο νόμιμες εξαιρέσεις:
1. Άρθρο 51 – Αυτοάμυνα
o ένοπλη επίθεση σε κράτος,
o αναγκαιότητα και αναλογικότητα,
o άμεση χρονική συνάφεια.
2. Εξουσιοδότηση από το Συμβούλιο Ασφαλείας
o ρητή,
o όχι «σιωπηρή» ή ερμηνευτική.
Δεν υπάρχει τρίτη κατηγορία.
Ό,τι ακούγεται πέραν αυτών (προληπτική άμυνα, ανθρωπιστική επέμβαση χωρίς ΟΗΕ, προστασία ομοεθνών κ.λπ.) δεν έχει παγιωθεί ως εθιμικό διεθνές δίκαιο.
2. Οι ρωσικές αιτιάσεις υπό το jus ad bellum (Ουκρανία)
Η Ρωσία προέβαλε τέσσερα βασικά νομικά επιχειρήματα:
α) Προστασία ρωσόφωνων / γενοκτονία
• Δεν αναγνωρίζεται ως νόμιμη βάση χρήσης βίας.
• Η έννοια της «ανθρωπιστικής επέμβασης» χωρίς ΣΑ ΟΗΕ παραμένει νομικά αμφισβητούμενη.
• Ακόμη και αν υπήρχαν σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δεν τεκμηριώνεται αυτομάτως δικαίωμα ένοπλης επέμβασης.
β) Αυτοάμυνα κατόπιν αναγνώρισης Ντονέτσκ–Λουγκάνσκ
• Η διεθνής κοινότητα δεν αναγνώρισε κρατική υπόσταση.
• Άρα δεν μπορεί να λειτουργήσει συλλογική αυτοάμυνα.
γ) Προληπτική αυτοάμυνα έναντι ΝΑΤΟ
• Η προληπτική (preventive) αυτοάμυνα απορρίπτεται από τη νομολογία (Nicaragua, OilPlatforms).
• Ακόμη και η «anticipatory» αυτοάμυνα απαιτεί άμεση και επικείμενη επίθεση, πράγμα που δεν αποδείχθηκε.
Συμπέρασμα: Η ρωσική εισβολή παραβιάζει το jus ad bellum. Αυτό είναι νομικά ισχυρό και δύσκολα αμφισβητήσιμο.
3. Τι αλλάζει με τη Βενεζουέλα (θεμελιώδες σημείο)
Αν έχουμε –ή αποκτήσουμε– περίπτωση όπου:
• δεν υπάρχει ένοπλη επίθεση κατά των ΗΠΑ ή συμμάχου τους,
• δεν υπάρχει απόφαση ΣΑ ΟΗΕ,
• προβάλλονται λόγοι:
o «αποκατάστασης δημοκρατίας»,
o «ανθρωπιστικής ανάγκης»,
o «περιφερειακής σταθερότητας»,
τότε νομικά βρισκόμαστε στο ίδιο ακριβώς πεδίο με τη Ρωσία, ανεξαρτήτως πολιτικών διαφορών.
Το jus ad bellum δεν αξιολογεί προθέσεις ή καθεστώτα, αλλά πράξεις.
4. Η κρίσιμη παγίδα για την Ευρώπη
Η ΕΕ, στο Ουκρανικό:
• δεν περιορίστηκε σε πολιτική καταδίκη,
• αλλά νομικοποίησε πλήρως τη στάση της:
o παραβίαση διεθνούς δικαίου,
o erga omnes υποχρέωση αντίδρασης,
o κυρώσεις ως «αντίμετρα».
Αν τώρα:
• αποδεχθεί ή ανεχθεί ανάλογη χρήση βίας από τη «δική της πλευρά»,
τότε δημιουργεί διπλό κανόνα jus ad bellum:
• έναν «σκληρό» για τους αντιπάλους,
• έναν «ελαστικό» για τους συμμάχους.
Αυτό δεν είναι απλώς υποκρισία, αλλά: διάβρωση της ίδιας της κανονιστικής δομής του Χάρτη του ΟΗΕ.
5. Γιατί αυτό είναι χειρότερο από το Ιράκ (2003)
Το Ιράκ:
• έγινε χωρίς να προηγηθεί η Ουκρανία,
• πριν η ΕΕ επενδύσει τόσο απόλυτα στο jus ad bellum.
Τώρα όμως:
• η Ευρώπη έχει δεσμευθεί ρητά,
• έχει «τιμωρήσει» κράτος για παραβίαση,
• έχει ζητήσει καθολική συμμόρφωση.
Η υπαναχώρηση δεν θα είναι ουδέτερη· θα είναι νομικά αποκαλυπτική.
Ενδιάμεσο συμπέρασμα
Αν στη Βενεζουέλα υπάρξει χρήση βίας χωρίς τις αυστηρές προϋποθέσεις του Χάρτη:
• νομικά δεν θα υπάρχει ουσιώδης διαφορά με την Ουκρανία,
• μόνο πολιτική και επικοινωνιακή.
Και τότε το jus ad bellum παύει να είναι κανόνας και μετατρέπεται οριστικά σε ρητορική επίκληση ισχύος.
Στο επόμενο βήμα μπορούμε:
• είτε να εξετάσουμε αν και πώς η “ανθρωπιστική επέμβαση” επιχειρείται να ξανανομιμοποιηθεί,
• είτε να περάσουμε στο ζήτημα των κυρώσεων και των αντίμετρων (jus contra bellum),
• είτε να δούμε πώς αυτά διαβάζονται από τον Παγκόσμιο Νότο.
Εσείς ποιο θέλετε να πιάσουμε δεύτερο;
Χ :
Και τώρα να δούμε πώς αυτό επηρεάζει τη μελλοντική θέση της ΕΕ ως γεωπολιτικού δρώντα.
GPT 5
Πολύ καλά· αυτό είναι στην πραγματικότητα το κεντρικό διακύβευμα. Το ζήτημα δεν είναι αν η ΕΕ θα «εκτεθεί» επικοινωνιακά, αλλά αν θα μετασχηματιστεί δομικά από κανονιστική δύναμη σε γεωπολιτικό παράγωγο άλλων.
Θα το αναλύσω σε τέσσερα επίπεδα: αξιοπιστία, αυτονομία, ισχύς, και διεθνές σύστημα.
1. Από «κανονιστική δύναμη» σε επιλεκτικό ηθικισμό
Η ΕΕ οικοδόμησε επί δεκαετίες την ταυτότητά της ως:
• φορέας κανόνων,
• υπερασπιστής πολυμερούς τάξης,
• δύναμης δικαίου και όχι ισχύος.
Η Ουκρανία αποτέλεσε κορύφωση αυτής της αυτοεικόνας:
• πλήρης ευθυγράμμιση πολιτικής–δικαίου,
• αποδοχή οικονομικού κόστους,
• αξίωση καθολικής συμμόρφωσης τρίτων.
Αν όμως στη Βενεζουέλα (ή σε ανάλογη περίπτωση):
• η ΕΕ σιωπήσει,
• ή καλύψει νομικά μια πράξη βίας,
τότε η «κανονιστική δύναμη» παύει να είναι δομικό χαρακτηριστικό και γίνεται:
εργαλείο επιλεκτικής ηθικολογίας.
Αυτό δεν συγχωρείται διεθνώς — ιδίως από κράτη που δεν έχουν την πολυτέλεια επιλεκτικότητας.
2. Στρατηγική αυτονομία: τέλος χωρίς να αρχίσει
Η έννοια της «στρατηγικής αυτονομίας» της ΕΕ στηριζόταν σε μια σιωπηρή παραδοχή:
ότι η Ευρώπη μπορεί να διαφοροποιείται πολιτικά από τις ΗΠΑ, ακόμη κι αν δεν συγκρούεται στρατιωτικά.
Αν όμως:
• αποδεχθεί νομικά και πολιτικά αμερικανικές πρακτικές που η ίδια καταδίκασε αλλού,
• δεν ασκήσει ούτε καν ρητορικό veto,
τότε:
• χάνει κάθε αξίωση αυτόνομης στρατηγικής κρίσης,
• μετατρέπεται σε παρακολούθημα ισχύος, όχι σε πόλο.
Η «στρατηγική αυτονομία» θα μείνει όρος εγγράφων, όχι πολιτικής πράξης.
3. Κυρώσεις: από όπλο αρχών σε εργαλείο ισχύος
Η ΕΕ έκανε κάτι πρωτοφανές με τη Ρωσία:
• καθολικές, μακροχρόνιες κυρώσεις,
• με ρητή επίκληση παραβίασης jus cogens,
• και άνοιγμα συζήτησης για δέσμευση/κατάσχεση κρατικών κεφαλαίων.
Αν δεν εφαρμόσει αντίστοιχη λογική αλλού:
• οι κυρώσεις απογυμνώνονται από κανονιστική νομιμοποίηση,
• και επανανοηματοδοτούνται ως:
εργαλείο πολιτικής πειθαναγκαστικής ισχύος.
Αυτό θα έχει συνέπειες:
• κράτη θα διαφοροποιούν αποθεματικά από ευρώ,
• θα μειωθεί η ελκυστικότητα του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού χώρου,
• θα επιταχυνθούν παράλληλα συστήματα πληρωμών.
Η ζημία εδώ είναι μακροπρόθεσμη και δομική.
4. Η ΕΕ στον «Παγκόσμιο Νότο»: απώλεια αφηγήματος
Η Ευρώπη δεν ανταγωνίζεται τη Ρωσία ή την Κίνα σε στρατιωτική ισχύ. Τις ανταγωνίζεται σε αφήγημα.
Σήμερα, μεγάλο μέρος του Παγκόσμιου Νότου:
• δεν ταυτίζεται με τη Ρωσία,
• αλλά δεν εμπιστεύεται τη Δύση.
Αν επιβεβαιωθεί ότι:
• το Διεθνές Δίκαιο εφαρμόζεται επιλεκτικά,
• οι «κανόνες» ισχύουν μόνο εκτός στρατοπέδου,
τότε η ΕΕ:
• χάνει το τελευταίο της συγκριτικό πλεονέκτημα,
• και εξισώνεται πολιτικά με ό,τι κατήγγειλε.
Σε αυτό το σημείο, η Κίνα δεν χρειάζεται καν να πείσει — αρκεί να παρατηρεί.
5. Το βαθύτερο παράδοξο
Η ΕΕ κινδυνεύει να:
• χάσει την ηθική υπεροχή χωρίς να αποκτήσει ισχύ,
• εγκαταλείψει το δίκαιο χωρίς να μπορεί να επιβάλει ισχύ.
Αυτό είναι το χειρότερο δυνατό σημείο για έναν διεθνή δρώντα.
Συμπέρασμα
Η υπόθεση Βενεζουέλας (ή οποιαδήποτε ανάλογη):
• δεν θα κρίνει απλώς μια εξωτερική πολιτική στάση,
• αλλά αν η ΕΕ μπορεί να συνεχίσει να υφίσταται ως διακριτός γεωπολιτικός δρών.
Αν αποτύχει στη συνέπεια:
• δεν θα καταρρεύσει θεσμικά,
• αλλά θα απονευρωθεί στρατηγικά.
Και τότε η διεθνής τάξη δεν θα είναι «πολυπολική» για την Ευρώπη· θα είναι απλώς μια τάξη όπου άλλοι αποφασίζουν και η Ευρώπη εξηγεί.
Αν θέλετε, στο επόμενο βήμα μπορούμε:
• να εξετάσουμε σενάρια ευρωπαϊκής αντίδρασης (ρεαλιστικά, όχι ευχολόγια),
• ή να δούμε πώς διαβάζουν αυτές τις εξελίξεις Ρωσία–Κίνα–Παγκόσμιος Νότος,
• ή να συνδέσουμε το θέμα με το μέλλον του ΝΑΤΟ και της ευρωπαϊκής άμυνας.
Χ :
Να δούμε πώς διαβάζουν αυτές τις εξελίξεις Ρωσία–Κίνα–Παγκόσμιος Νότος.
GPT 5
Εδώ μπαίνουμε στο πραγματικό διεθνές ακροατήριο των εξελίξεων. Όχι στο ευρωπαϊκό ή το ατλαντικό, αλλά σε εκείνο που δεν δεσμεύεται πολιτικά από τη Δύση και κρίνει με όρους εμπειρίας, μνήμης και συμφέροντος. Θα τα πάρουμε χωριστά, αλλά με κοινό άξονα: πώς επανανοηματοδοτείταιτο Διεθνές Δίκαιο.
1. Η Ρωσία: όχι δικαίωση, αλλά κανονικοποίηση
Η Μόσχα δεν αναζητά πλέον αποδοχή. Αυτό που επιδιώκει είναι η εξομάλυνση της δικής της πράξης μέσα σε ένα ευρύτερο πρότυπο συμπεριφοράς Μεγάλων Δυνάμεων.
Πώς διαβάζει τις εξελίξεις:
• Όχι ως «νίκη επιχειρημάτων»,
• αλλά ως επιβεβαίωση ότι το jus ad bellum εφαρμόζεται επιλεκτικά.
Αν η Δύση:
• ανέχεται ή στηρίζει χρήση βίας εκτός Χάρτη ΟΗΕ, τότε η Ρωσία αποκτά:
• αναδρομική σχετικοποίηση της ουκρανικής εισβολής,
• όχι νομική, αλλά πολιτικο-συστημική.
Το κρίσιμο:
Η Ρωσία δεν χρειάζεται να πείσει ότι είχε δίκιο — αρκεί να δείξει ότι κανείς δεν έχει αποκλειστικότητα στο δίκαιο.
Αυτό επηρεάζει:
• την αντοχή των κυρώσεων,
• τη διάθεση τρίτων να συμμορφώνονται,
• τη δυνατότητα της Δύσης να επιβάλει απομόνωση.
2. Η Κίνα: σιωπηλή κεφαλαιοποίηση
Η Κίνα είναι ο μεγάλος ωφελημένος χωρίς να εκτεθεί.
Η ανάγνωσή της είναι ψυχρή και δομική:
• Η Δύση δεν μπορεί να τηρήσει τους κανόνες που η ίδια θέσπισε.
• Άρα οι κανόνες δεν είναι καθολικοί, αλλά πολιτικοί.
Αυτό επιτρέπει στο Πεκίνο:
• να μιλά για «σεβασμό κυριαρχίας» χωρίς να δεσμεύεται πλήρως,
• να προωθεί ένα μοντέλο μη-ηθικολογικής πολυμέρειας,
• να αποφεύγει την ευθεία σύγκρουση με τον Χάρτη, ενώ τον αδειάζει πρακτικά.
Στο Ταϊβάν, αυτό μεταφράζεται σε:
• όχι άμεση στρατιωτική νομιμοποίηση,
• αλλά αποδυνάμωση της δυτικής ικανότητας καταγγελίας.
Η Κίνα δεν βιάζεται. Περιμένει τη διάβρωση, όχι τη ρήξη.
3. Ο Παγκόσμιος Νότος: επιβεβαίωση ιστορικής καχυποψίας
Για μεγάλο μέρος της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας:
• δεν υπάρχει σοκ,
• υπάρχει déjà vu.
Πώς διαβάζεται το μήνυμα:
• «Το Διεθνές Δίκαιο εφαρμόζεται όταν δεν μας αφορά».
• «Η κυριαρχία είναι σχετική όταν δεν έχεις ισχύ».
• «Οι κυρώσεις δεν είναι κανόνας — είναι πειθαρχία».
Αυτό οδηγεί σε τρία πρακτικά αποτελέσματα:
1. Απομάκρυνση από δυτικά θεσμικά πλαίσια (BRICS, SCO, περιφερειακές τράπεζες).
2. Συναλλακτική ουδετερότητα: συνεργασία με όλους, δέσμευση με κανέναν.
3. Ανοχή στη χρήση βίας ως δεδομένο της διεθνούς πολιτικής.
Δεν πρόκειται για φιλορωσισμό ή φιλοκινεζισμό· πρόκειται για ρεαλιστική ανάγνωση ισχύος.
4. Το κοινό συμπέρασμα και η μεγάλη ζημιά
Ρωσία, Κίνα και Παγκόσμιος Νότος συμφωνούν σε ένα πράγμα:
Το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι πλέον δεσμευτικό πλαίσιο, αλλά λεξιλόγιο νομιμοποίησης.
Αυτό έχει τεράστιο κόστος για τη Δύση και ειδικά για την ΕΕ:
• χάνει την κανονιστική της υπεροχή,
• χωρίς να κερδίζει αποτρεπτική ισχύ,
• και χωρίς να διαμορφώνει τους νέους κανόνες.
5. Το ειρωνικό τελικό αποτέλεσμα
Η Δύση, προσπαθώντας να:
• επιβάλει κανόνες μέσω ισχύος, καταλήγει να:
• αποδυναμώνει τους ίδιους τους κανόνες.
Και η Ευρώπη, που είχε επενδύσει τα πάντα σε αυτούς, κινδυνεύει να βρεθεί:
• χωρίς ισχύ,
• χωρίς αφήγημα,
• και χωρίς ακροατήριο.
Αν θέλετε, στο επόμενο βήμα μπορούμε:
• να δούμε αν υπάρχει ρεαλιστική διέξοδος για την ΕΕ,
• ή να εξετάσουμε αν διαμορφώνεται ήδη ένα νέο jus ad bellum de facto,
• ή να περάσουμε στο ερώτημα αν ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί να «κλείσει»διαφορετικά υπό αυτά τα δεδομένα.
Ποιο από αυτά θέλετε να πιάσουμε;
Χ :
Να περάσουμε στο ερώτημα αν ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί να «κλείσει» διαφορετικά υπό αυτά τα δεδομένα, με την ακόλουθη προσθήκη. Ήδη γίνονται διαπραγματεύσεις για την ειρήνη στην Ουκρανία. Από πλευράς Δύσης, πλέον, ποιες προτάσεις μπορεί να καταθέσει το «Δυτικό στρατόπεδο», όταν σχεδόν όλες αντιμετώπιζαν την Ρωσία ως περίπου μια αρνητική «εξαίρεση» από άποψη Διεθνούς Δικαίου;
GPT 5
Θέτετε το κρισιμότερο ερώτημα της επόμενης φάσης. Όχι αν θα υπάρξει διαπραγμάτευση — αυτό έχει ήδη αρχίσει, τυπικά ή άτυπα — αλλά με ποιο ιδεολογικό και νομικό φορτίο θα προσέλθει η Δύση, τώρα που το ίδιο της το αφήγημα έχει ρηγματωθεί.
Θα απαντήσω σε τρία επίπεδα:
1. τι δεν μπορεί πλέον να προτείνει πειστικά η Δύση,
2. τι αναγκαστικά μετατοπίζεται στο τραπέζι,
3. πώς αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο «κλείνει» ένας πόλεμος.
1. Τι ΔΕΝ μπορεί πια να προτείνει πειστικά η Δύση
α) «Επιστροφή στην προ της εισβολής διεθνή νομιμότητα»
Αυτό το πλαίσιο προϋπέθετε:
• σαφή διάκριση νόμιμου–παράνομου,
• καθολική αποδοχή του jus ad bellum,
• ηθική απομόνωση της Ρωσίας.
Υπό τα νέα δεδομένα:
• το Διεθνές Δίκαιο δεν λειτουργεί ως κοινό σημείο αναφοράς,
• η Ρωσία δεν αντιμετωπίζεται πλέον διεθνώς ως μοναδική παραβάτης,
• άρα το επιχείρημα «επιστρέφουμε απλώς στους κανόνες» δεν πείθει.
Για τη Μόσχα αυτό μεταφράζεται ως:
«Ζητάτε από εμάς ό,τι δεν τηρείτε ούτε εσείς».
β) «Ολοκληρωτική ήττα / στρατηγική αποτυχία της Ρωσίας»
Αυτό ήταν πολιτικός στόχος, όχι νομικός.
Σήμερα:
• δεν μπορεί να στηριχθεί νομικά,
• δεν υποστηρίζεται στρατιωτικά χωρίς γενίκευση,
• και δεν έχει διεθνές ακροατήριο εκτός Δύσης.
Η ίδια η μετατόπιση του δυτικού λόγου (λιγότερη “ήττα”, περισσότερη “σταθερότητα”) το αποκαλύπτει.
γ) Ειρήνη υπό καθεστώς τιμωρητικής απομόνωσης
Η λογική:
• παραβίαση jus cogens → μόνιμο κόστος.
Όμως:
• αν άλλες χρήσεις βίας δεν επιφέρουν αντίστοιχο κόστος,
• οι κυρώσεις εκλαμβάνονται ως πολιτική εκδίκηση, όχι αποκατάσταση δικαίου.
Αυτό δυσχεραίνει κάθε συμφωνία, γιατί:
• η Ρωσία δεν διαπραγματεύεται από θέση «ηττημένου παρία»,
• αλλά από θέση συστημικού δρώντα.
2. Τι ΜΕΤΑΤΟΠΙΖΕΤΑΙ αναγκαστικά στο τραπέζι
Η Δύση, θέλοντας και μη, περνά από το:
δίκαιο → ισορροπία ισχύος.
Αυτό αλλάζει ριζικά το είδος των προτάσεων.
α) Εδαφικό ζήτημα ως πολιτικό, όχι νομικό
Η νομική θέση («ουδέποτε αναγνωρίζεται αλλαγή συνόρων δια της βίας») παραμένει ρητορικά.
Πρακτικά όμως:
• μπαίνουν στο τραπέζι φόρμουλες:
o μακροχρόνια «πάγωμα»,
o διεθνής διαχείριση,
o αναβολή κυριαρχίας.
Αυτό δεν είναι δικαίωση, αλλά αναγνώριση ότι: το Διεθνές Δίκαιο δεν μπορεί μόνο του να επιβάλει λύση.
β) Ασφάλεια αντί δικαιοσύνης
Η συζήτηση μετατοπίζεται:
• από το «ποιος έχει δίκιο»
• στο «πώς αποφεύγεται επόμενος πόλεμος».
Αυτό σημαίνει:
• περιορισμοί στρατιωτικών δυνατοτήτων,
• ζώνες,
• εγγυήσεις μη επέκτασης,
• πολυμερείς μηχανισμούς επιτήρησης.
Εδώ η Ρωσία βρίσκει πραγματικό κίνητρο.
γ) Κυρώσεις ως διαπραγματευτικό νόμισμα
Οι κυρώσεις:
• παύουν να είναι «τιμωρία για το παρελθόν»,
• γίνονται αντάλλαγμα για το μέλλον.
Αυτό είναι de facto παραδοχή ότι:
• δεν ήταν καθαρά νομικό εργαλείο.
3. Πώς «κλείνει» ένας πόλεμος υπό αυτά τα δεδομένα
Δεν κλείνει με:
• αποκατάσταση δικαίου,
• ούτε με καθολική νομιμοποίηση.
Κλείνει με:
διαχειρίσιμη ασάφεια.
Αυτό ιστορικά δεν είναι εξαίρεση:
• Κορέα,
• Κύπρος,
• Κόσοβο,
• Υπερδνειστερία.
Η διαφορά είναι ότι:
• η Δύση δεν μπορεί πια να παρουσιάσει αυτή την ασάφεια ως νίκη του Διεθνούς Δικαίου,
• αλλά μόνο ως αναγκαίο συμβιβασμό ισχύος.
4. Το υπαρξιακό πρόβλημα της Δύσης στις διαπραγματεύσεις
Η Δύση μπαίνει σε ειρηνευτική διαδικασία:
• έχοντας προηγουμένως απονομιμοποιήσει πλήρως τον συνομιλητή της,
• και έχοντας η ίδια αποδυναμώσει το μοναδικό της ισχυρό αφήγημα: τους κανόνες.
Άρα οι προτάσεις της:
• δεν μπορούν να είναι καθαρά νομικές,
• ούτε καθαρά ηθικές,
• αλλά ωμά πολιτικές.
Και αυτό, για την ΕΕ ειδικά, είναι ξένο έδαφος.
Τελικό συμπέρασμα
Ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί να «κλείσει»:
• όχι με επιστροφή στην κανονικότητα,
• αλλά με αναδιάταξη προσδοκιών.
Η Δύση θα πρέπει να:
• αποδεχθεί ότι το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι πλέον το κοινό έδαφος,
• και να διαπραγματευθεί σε όρους που μέχρι πρόσφατα θεωρούσε ξεπερασμένους.
Η ειρωνεία είναι ότι:
όσο περισσότερο επικαλέστηκε το δίκαιο ως απόλυτο, τόσο λιγότερο της έμεινε διαθέσιμο στο τέλος.
Αν θέλετε, μπορούμε στο επόμενο βήμα:
• να διατυπώσουμε συγκεκριμένα σενάρια ειρήνης (ρεαλιστικά, όχι κανονιστικά),
• ή να δούμε πώς η Ουκρανία τοποθετείται σε αυτή τη μετάβαση,
• ή να εξετάσουμε αν διαμορφώνεται ήδη μια νέα μετα-Χάρτη τάξη πραγμάτων.
Πού θέλετε να συνεχίσουμε;
Χ :
Ας βάλουμε μια άνω τελεία, επανερχόμενοι στη Βενεζουέλα. Με τα νυν δεδομένα, τι ακριβώς συνέβη και μια ποια βάση από άποψη Διεθνούς Δικαίου;
GPT 5
Με βάση τα νυν δεδομένα του Ιανουαρίου 2026, αυτό που έχει συμβεί στη Βενεζουέλα έχει πλέον ξεπεράσει ένα «διπλωματικό επεισόδιο» και έχει μετατραπεί σε κρίση με σοβαρό νομικό και θεσμικό περιεχόμενο, το οποίο επηρεάζει κατευθείαν τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύεται το Διεθνές Δίκαιο αυτή τη στιγμή. AP News+1
Ας το ξεδιπλώσουμε με όσο το δυνατόν καθαρή νομική γλώσσα:
1) Τι έχει συμβεί — τα γεγονότα
Τις πρώτες μέρες του 2026, οι Ηνωμένες Πολιτείες των Αμερικής διενήργησαν στρατιωτική επιχείρηση στο έδαφος της Βενεζουέλας, με στόχο —κατ’ ανακοίνωση του Αμερικανού Προέδρου— τη σύλληψη του Προέδρου Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του. AP News
Σύμφωνα με διεθνείς αναφορές:
• η επιχείρηση έγινε χωρίς προηγούμενη συγκατάθεση της κυβέρνησης της Βενεζουέλας,
• περιλάμβανε στρατιωτική δράση εναντίον υποδομών και πιθανώς πολιτικών στόχων,
• και αφορά άμεσα την κυριαρχία και πολιτική ανεξαρτησία ενός κράτους, την οποία αμφισβητούν τα διεθνή μέσα. The Guardian
Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει:
• αναφορές στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για «παραβίαση διεθνούς δικαίου» και έκκληση για αποκλιμάκωση, με υποστήριξη από κράτη όπως Ρωσία και Κίνα, αλλά και ανησυχίες από άλλα κράτη για τη νομιμότητα των ενεργειών. Zougla
• ποικίλες αντιδράσεις στην διεθνή κοινότητα, από καταδίκη μέχρι μερική υποστήριξη, αλλά χωρίς ομοφωνία. Reuters
Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν ασκήσει επιχειρήσεις κατά ναρκο-σκαφών και έχουν κλιμακώσει πίεση και αποκλεισμό εμπορίου που συνδέεται με τη Βενεζουέλα — ενέργειες που η κυβέρνηση Μαδούροχαρακτηρίζει ως απειλές κατά της κυριαρχίας της. Alfavita
2) Πώς ειδωθεί αυτό στο Διεθνές Δίκαιο
Υπό το ισχύον jus ad bellum, δηλαδή το δίκαιο προσφυγής στη βία (άρθρο 2(4) Χάρτη ΟΗΕ), ισχύει γενική απαγόρευση της χρήσης δύναμης εναντίον της εδαφικής ακεραιότητας ή πολιτικής ανεξαρτησίας ενός κράτους—εκτός δύο κατά πολύ περιορισμένων εξαιρέσεων:
1. αυτοάμυνα μετά από ένοπλη επίθεση,
2. έγκριση από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Καμία από αυτές τις δύο δεν φαίνεται να ισχύει ρητά για την αμερικανική επιχείρηση:
• αυτοάμυνα: δεν υπάρχει τεκμηριωμένη, άμεση ένοπλη επίθεση από τη Βενεζουέλα προς τις ΗΠΑ. Kosmodromio
• εξουσιοδότηση ΣΑ ΟΗΕ: δεν υφίσταται σχετική απόφαση για χρήση βίας ή στρατιωτική επέμβαση.
Επομένως, η αμερικανική στρατιωτική δράση θεωρείται από νομική άποψη μια μη εξουσιοδοτημένη χρήση βίας έναντι κράτους — κάτι που υπό παραδοσιακή ερμηνεία του Χάρτη ΟΗΕ θα συνιστούσε παράβαση του διεθνούς δικαίου.
Αυτή η εκτίμηση επιβεβαιώνεται από τις πρόσφατες συζητήσεις στο Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου εκφράστηκαν ανησυχίες για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου εξαιτίας των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Zougla
3) Πώς πορευόταν μέχρι τώρα η ΕΕ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθούσε την κρίση στη Βενεζουέλα ήδη από το 2024–2025 με κυρώσεις και δηλώσεις σχετικά με:
• παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
• έλλειψη προόδου για δημοκρατική μετάβαση,
• ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου. Συμβούλιο Ευρώπης
Ωστόσο, αυτές οι κυρώσεις δεν περιελάμβαναν στρατιωτική δράση ή έγκριση χρήσης βίας· ήταν κυρίως περιοριστικά μέτρα (οικονομικά, ταξιδιών κ.ο.κ.). Συμβούλιο Ευρώπης
Μετά την τελευταία αμερικανική επιχείρηση:
• η ΕΕ και εκπρόσωποί της έχουν ζητήσει σεβασμό του διεθνούς δικαίου και αυτοσυγκράτηση, χωρίς λεπτομερή νομική στήριξη της αμερικανικής δράσης. EL
4) Τι έχει αλλάξει στην πρακτική του διεθνούς δικαίου
Αυτό που παρατηρούμε είναι ότι, ενώ η νομική βάση του Χάρτη ΟΗΕ παραμένει αμετάβλητη, η πράξη και η χρησιμοποίησή της στην πολιτική έχουν διαφοροποιηθεί ως εξής:
Αποσύνδεση μεταξύ νόμου και πράξης
Η χρήση βίας από μια μεγάλη δύναμη χωρίς σαφή νομική βάση δεν έχει προκαλέσει καθολική—ήκαν πλειοψηφική—καταδίκη στη διεθνή κοινότητα, κάτι που δείχνει ότι στην πράξη:
• η νομική απαίτηση για έγκριση από ΣΑ ΟΗΕ
• και η απαγόρευση χρήσης βίας μπορούν στην πράξη να παρακάμπτονται ή να ερμηνεύονται διαφορετικά, ιδίως όταν εμπλέκονται θέματα όπως «εθνική ασφάλεια», «ναρκωτικά» ή «τρομοκρατία». Reuters
Πολιτικοποίηση του jus ad bellum
Το διεθνές δίκαιο δεν εφαρμόζεται πλέον ως απλώς κανόνας δικαίου, αλλά ως πολιτικό εργαλείο διαπραγμάτευσης και νομιμοποίησης:
• αυτή η δράση της Ουάσιγκτον υποστήριξε πολιτικές καταγγελίες για καθεστώς Μαδούρο,
• μέρος του διεθνούς ακροατηρίου βλέπει παρέμβαση ως προσπάθεια αλλαγής καθεστώτος,
• άλλοι την καταδικάζουν ως ωμή παραβίαση κυριαρχίας. Reuters
Συνοψίζοντας την άνω τελεία
Με τα νυν δεδομένα:
• Η διεθνής νομική βάση για χρήση βίας παραμένει αυστηρή και η ίδια: απαγόρευση εκτός αυτοάμυνας ή ΣΑ ΟΗΕ.
• Η αμερικανική στρατιωτική δράση στη Βενεζουέλα δεν καλύπτεται ρητώς από αυτές τις νομικές εξαιρέσεις και έχει οδηγήσει σε κρίση νομιμότητας υπό το jus ad bellum.
• Αυτό σημαίνει ότι το γεγονός θεωρείται από μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου, ακόμη και αν (όπως συχνά συμβαίνει) δεν υπάρχει καθολική συναίνεση.
• Και αυτό είναι σημαντικό: δεν πρόκειται για αμφισβήτηση των κανόνων, αλλά για πρακτική απόδειξη ότι ακόμη και οι ισχυρότεροι δεν δεσμεύονται πλήρως από το Διεθνές Δίκαιο όταν εκτιμούν ότι συγκρούονται με τα συμφέροντά τους.
Αν θέλεις, μπορούμε να εξετάσουμε και το αν υπάρχει νομική βάση που οι ΗΠΑ έχουν επικαλεστεί ή επιχειρούν να δημιουργήσουν (π.χ. επιχείρημα «καταπολέμησης ναρκωτικών ως απειλής ασφάλειας») και πώς αυτό συγκρίνεται με προηγούμενες νομικές ερμηνείες.
Χ :
Ας μετατοπίσουμε την άνω τελεία και μετά την απάντηση στο παραπάνω ερώτημα.
GPT 5
Σωστά· ας μετατοπίσουμε την άνω τελεία και ας δώσουμε μια αυστηρά ελεγχόμενη, νηφάλια και νομικά ακριβή απάντηση, χωρίς προεξόφληση γεγονότων ή υπερβάσεις. Μόνο ό,τι μπορεί να ειπωθεί με ασφάλεια υπό το Διεθνές Δίκαιο, με τα νυν δεδομένα.
Τι ακριβώς συνέβη (σε επίπεδο πράξης)
Με βάση τις δημόσιες πληροφορίες και τις επίσημες τοποθετήσεις μέχρι στιγμής, έχουμε:
• Κλιμάκωση εξαναγκαστικών μέτρων κατά της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ (και δευτερευόντως συμμάχους τους), που περιλαμβάνει:
o εντατικοποίηση οικονομικών και χρηματοπιστωτικών κυρώσεων,
o επιχειρήσεις επιβολής (enforcement operations) εκτός ή πέριξ των χωρικών υδάτων της Βενεζουέλας,
o δηλώσεις και πράξεις που υποδηλώνουν ετοιμότητα χρήσης στρατιωτικής ισχύος ή περιορισμένης στρατιωτικής δράσης.
• Δεν υφίσταται, μέχρι αυτή τη στιγμή, σαφώς επιβεβαιωμένη, εκτεταμένη ένοπλη σύρραξη διεθνούς χαρακτήρα (armed conflict), αλλά:
o υπάρχει απειλή χρήσης βίας και
o ενέργειες που αγγίζουν το κατώφλι του άρθρου 2 §4 του Χάρτη του ΟΗΕ.
Αυτό είναι κρίσιμο: στο Διεθνές Δίκαιο, η απειλή χρήσης βίας εξομοιώνεται νομικά με τη χρήση βίας.
Ποια είναι η βάση από άποψη Διεθνούς Δικαίου
1. Το ισχύον δίκαιο (αμετάβλητο)
Ο Χάρτης του ΟΗΕ παραμένει το αποκλειστικό πλαίσιο:
• Άρθρο 2 §4: απαγόρευση απειλής ή χρήσης βίας.
• Επιτρεπτές εξαιρέσεις:
1. αυτοάμυνα (άρθρο 51),
2. εξουσιοδότηση Συμβουλίου Ασφαλείας.
2. Τι δεν υπάρχει νομικά
Με τα νυν δεδομένα:
• Δεν υπάρχει απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας που να εξουσιοδοτεί χρήση βίας κατά της Βενεζουέλας.
• Δεν έχει τεκμηριωθεί ένοπλη επίθεση της Βενεζουέλας κατά των ΗΠΑ ή άλλου κράτους που να ενεργοποιεί αυτοάμυνα.
• επίκληση:
o «αποκατάστασης δημοκρατίας»,
o «ανθρωπιστικής ανάγκης»,
o «καταπολέμησης ναρκωτικών» δεν συνιστά αναγνωρισμένη εξαίρεση στο jus adbellum.
3. Τι υπάρχει νομικά
Άρα, από αυστηρά νομική σκοπιά:
• κάθε απειλή ή χρήση στρατιωτικής ισχύος κατά της Βενεζουέλας,
• χωρίς τις παραπάνω προϋποθέσεις,
➡ εντάσσεται στην κατηγορία της μη εξουσιοδοτημένης απειλής ή χρήσης βίας.
Αυτό δεν είναι αξιολογική κρίση, αλλά εφαρμογή του γράμματος του Χάρτη.
Το ουσιώδες συμπέρασμα (και εδώ η άνω τελεία)
Με τα νυν δεδομένα:
• Το Διεθνές Δίκαιο δεν έχει αλλάξει.
• Η νομική βάση για χρήση βίας δεν υφίσταται.
• Αυτό που έχει αλλάξει είναι η πολιτική ανοχή στην απόκλιση από το jus ad bellum, όταν αυτή προέρχεται από ηγετική δύναμη του «κανoνιστικού στρατοπέδου».
Και εδώ μπαίνει η άνω τελεία:
Η Βενεζουέλα δεν είναι (ακόμη) ένα «δεύτερο Ουκρανικό» ως προς την κλίμακα, αλλά είναι ήδη ένα Ουκρανικό ως προς τη νομική δοκιμασία της διεθνούς τάξης.
Αν θέλετε, στο επόμενο βήμα μπορούμε:
• να δούμε πότε ακριβώς μια τέτοια κρίση περνά το κατώφλι «ένοπλης σύρραξης», ή
• να εξετάσουμε πώς τέτοιες ενέργειες επηρεάζουν τη δεσμευτικότητα του Χάρτη στην πράξη, ή
• να συγκρίνουμε Βενεζουέλα – Κόσοβο – Ιράκ σε καθαρά νομικούς όρους.
Χ :
Καθώς οι εξελίξεις «τρέχουν» και έχουμε τις πρώτες δηλώσεις του Προέδρου των ΗΠΑ, θεωρείς ότι υπάρχει κάτι που να αναδεικνύει έστω ως ίχνος, τα πραγματικά αίτια της επέμβασης των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα;
GPT 5
Ας δούμε με σοβαρότητα και βάση τα επίσημα λεγόμενα τι έστω ως ίχνος λόγου προβάλλει η αμερικανική πλευρά ως «αιτία» για την επέμβαση, χωρίς να εμπλέξουμε εικασίες ή εκτιμήσεις που δεν έχουν δημόσια δηλωθεί.
1) Οι πρώτες επίσημες δηλώσεις των ΗΠΑ
Από τις ανακοινώσεις του Προέδρου των ΗΠΑ προκύπτουν μερικά επαναλαμβανόμενα στοιχεία:
α) Σύλληψη Μαδούρο και ποινική δίωξη
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν συλλάβει τον Πρόεδρο της Βενεζουέλας, NicolásMaduro, και τη σύζυγό του, και ότι πρόκειται να αντιμετωπίσουν ποινικές κατηγορίες στις ΗΠΑ. euronews+1
β) Αναφορά σε «επιχείρηση με υψηλό βαθμό σχεδιασμού»
Ο Τραμπ έχει μιλήσει για μια επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε «με πολύ καλό σχέδιο» και που στόχευε στην επίτευξη ακριβώς αυτού του αποτελέσματος. Business Daily
γ) Σκοπός «σταθεροποίησης και μετάβασης»
Στην ίδια λογική, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα «τρέξουν» προσωρινά τη χώρα μέχρι να υπάρξει «ασφαλής μετάβαση». Al Jazeera+1
δ) Αναφορά σε ναρκω-εγκληματικότητα / ασφάλεια
Παρότι δεν υπάρχει αναλυτική νομική εξήγηση, μέσα στις δηλώσεις περιλαμβάνεται η αναφορά σε δράσεις κατά λεγόμενων «ναρκωτικών / narco-terrorism» ως μια θεμελιώδη βάση για προηγούμενες αμερικανικές επιχειρήσεις στην περιοχή. AP News
2) Τι δεν λέει επίσημα η αμερικανική πλευρά
Κοινά δεν έχουμε δηλωθεί:
➢ ότι υπήρχε άμεση στρατιωτική απειλή προς τις ΗΠΑ από τη Βενεζουέλα που να ενεργοποιεί το άρθρο 51 του Χάρτη. Reuters
➢ ότι έχει εκδοθεί απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που να νομιμοποιεί τη χρήση βίας. Reuters
➢ ότι η επέμβαση έχει διακυβερνητική εντολή ή συναίνεση της διεθνούς κοινότητας.
Αυτό σημαίνει ότι η δικαιολόγηση που δίνεται στις δηλώσεις δεν είναι ρηχά νομική, αλλά πολιτική / στρατηγική.
3) Πώς εμφανίζεται ως «λογος» η επέμβαση από αμερικανικής πλευράς
Αν συνθέσουμε τις επίσημες δηλώσεις, η αμερικανική ηγεσία προβάλλει —ουσιαστικά— τρία «ίχνη»:
Α. Ποινική Δίωξη και Ασφάλεια
Ο Τραμπ και εκπρόσωποι των ΗΠΑ έχουν:
• τονίσει ότι ο Μαδούρο ήταν και στο παρελθόν υπό ποινική δίωξη (ναρκωτικά / οργανωμένο έγκλημα),
• συνδέσει τη στρατιωτική ενέργεια αυτή με ένα είδος «εφαρμογής της δικαιοσύνης». Αυτό εμφανίζεται συχνά ως «επιχείρηση κατά ναρκωτικών και narco-terrorism». BusinessDaily
Β. Σταθεροποίηση και μετάβαση
Η αμερικανική πλευρά παρουσιάζει την επέμβαση όχι ως «κατάληψη και κατοχή», αλλά ως: «μέτρο για να επιτρέψει μια ασφαλή πολιτική μετάβαση».
Η διατύπωση αυτή είναι πολιτική, όχι νομική, και φαίνεται να στοχεύει στην ηθική νομιμοποίηση. AlJazeera
Γ. Στρατηγική επιρροής στην περιοχή
Παρά τα επίσημα λόγια, οι δηλώσεις για εμπλοκή στις υποδομές (όπως πετρέλαιο) και η ανοιχτή πρόθεση εμπλοκής των ΗΠΑ για μεγάλο διάστημα δείχνουν έναν γεωπολιτικό σκοπό πέρα από τα ρητά επιχειρήματα. TIME
4) Πώς αυτό φαίνεται από την οπτική του Διεθνούς Δικαίου
Με αυτά τα επίσημα λεγόμενα:
• Oι ΗΠΑ δεν επικαλούνται καθαρή νομική αιτία όπως αυτοάμυνα ή έγκριση από το ΣΑ ΟΗΕ.
• Το επιχείρημα περί «ναρκωτικών / narco-terrorism» είναι πολιτικό, όχι μια αναγνωρισμένη νομική βάση για χρήση στρατιωτικής δύναμης βάσει του Χάρτη ΟΗΕ.
• Η αναφορά σε «σταθεροποίηση και μετάβαση» είναι στρατηγική λογική, όχι νομική δικαιολόγηση.
• Η σύνδεση της στρατιωτικής δράσης με ποινικές διώξεις επιδιώκει να «μετατοπίσει» τον λόγο από στρατιωτική επέμβαση σε εφαρμογή δικαιοσύνης, αλλά αυτό δεν συνιστά νομική άδεια χρήσης βίας.
Αυτό σημαίνει ότι: δεν υπάρχει επίσημος λόγος που να εμπίπτει καθαρά στο διεθνώς αναγνωρισμένο jus ad bellum.
Αυτό που προβάλλεται είναι πολιτικο-στρατηγικά επιχειρήματα με στόχο να νομιμοποιήσουν την πράξη πολιτικά, όχι νομικά.
5) Πώς ερμηνεύεται αυτό
Αν επιχειρήσουμε μια λογική σύνθεση των δημόσιων δηλώσεων, η πραγματική αιτία που διαφαίνεται —χωρίς αυτό να αποτελεί αυθεντική επιβεβαίωση, αλλά συμπέρασμα από τα λεγόμενα και τις πράξεις— περιλαμβάνει:
✔ Πρώτιστα:
Επιβολή ποινικών διώξεων και απομάκρυνση ηγεσίας
Η σύλληψη και η ποινική αντιμετώπιση του ηγέτη χρησιμοποιούνται ως λόγος για την επέμβαση, όχι ως άμεση νομική βάση για χρήση βίας. euronews
✔ Δευτερευόντως:
«Ασφάλεια» και Επιρροή στην περιοχή
Η έμφαση στις επιχειρήσεις κατά ναρκωτικών και οι δηλώσεις για εμπλοκή στη σταθερότητα/μετάβαση δείχνουν ότι η επέμβαση υπηρετεί ευρύτερους στρατηγικούς σκοπούς, όχι μόνο ανθρωπιστικούς. Business Daily
✔ Εμπλοκή οικονομικών στοιχείων
Η δημόσια αναφορά σε εμπλοκή σε πόρους όπως το πετρέλαιο υπονοεί ότι γεωοικονομικοί παράγοντες παίζουν ρόλο —κάτι που δεν έχει ξεκάθαρα διατυπωθεί ως επίσημος λόγος, αλλά υπάρχει στις δηλώσεις και στα σχέδια εμπλοκής. TIME
Συνοπτικό συμπέρασμα (χωρίς πολιτική αξιολόγηση)
Δεν υπάρχει επίσημη νομική βάση που να καθιστά την επέμβαση νόμιμη υπό το Διεθνές Δίκαιο.
Αυτό που οι ΗΠΑ επιχειρούν να επικαλεστούν είναι πολιτικοί και στρατηγικοί λόγοι: εφαρμογή ποινικής δικαιοσύνης, αντιμετώπιση παράνομων δραστηριοτήτων, σταθερότητα, και έμμεσα ηγεμονική επιρροή.
Αυτό σημαίνει ότι, ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο, αν επιχειρήσουμε να αναδείξουμε έστω ως ίχνος την «πραγματική αιτία», αυτή δεν είναι νομική· είναι στρατηγική και πολιτική — και αυτό καθιστά την πράξη νομικά αμφισβητήσιμη και διεθνώς διχαστική.
Αν θέλεις, μπορούμε να δούμε πώς ακριβώς αυτές οι αιτιάσεις συγκρούονται με το jus ad bellum και πώς τις αξιολογούν ανεξάρτητοι νομικοί σχολιαστές.
Χ :
Στις πρώτες δημόσιες συζητήσεις, εμπλέκεται ολοένα και ενεργότερα η «λεπτομέρεια» των τεράστιων αποθεμάτων πετρελαίων της Βενεζουέλας.
GPT 5
Πράγματι· η «λεπτομέρεια» των τεράστιων αποθεμάτων πετρελαίου δεν είναι λεπτομέρεια. Και ο τρόπος που αρχίζει να επανέρχεται στον δημόσιο λόγο είναι αποκαλυπτικός — όχι τόσο για το ανπαίζει ρόλο, όσο για το πώς επιχειρείται να ενταχθεί εκ των υστέρων σε μια αφήγηση νομιμοποίησης.
Θα το προσεγγίσω σε τρία επίπεδα: πραγματικό, νομικό, και πολιτικο-αφηγηματικό.
1. Το πραγματικό επίπεδο: γιατί το πετρέλαιο επανέρχεται τώρα
Η Βενεζουέλα διαθέτει από τα μεγαλύτερα (κατά πολλούς τα μεγαλύτερα) αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως. Αυτό είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες και δεν εξηγεί από μόνο του μια επέμβαση.
Αυτό που έχει αλλάξει είναι το πλαίσιο:
• ενεργειακή ανασφάλεια μετά το ουκρανικό,
• αποσύνδεση της Ευρώπης από ρωσικούς υδρογονάνθρακες,
• πίεση στις διεθνείς αγορές ενέργειας,
• επαναφορά της λογικής «φιλικών» πηγών ενέργειας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η Βενεζουέλα παύει να είναι απλώς ένα «προβληματικό καθεστώς» και γίνεται: δυνητικός κόμβος αναδιάταξης της παγκόσμιας ενεργειακής ισορροπίας.
Το ότι αυτό αρχίζει να λέγεται μετά την επέμβαση και όχι πριν, είναι ενδεικτικό.
2. Το νομικό επίπεδο: το πετρέλαιο ΔΕΝ είναι αιτία κατά το Διεθνές Δίκαιο
Εδώ χρειάζεται απόλυτη σαφήνεια.
Το Διεθνές Δίκαιο είναι κατηγορηματικό:
• Ούτε η ύπαρξη φυσικών πόρων,
• ούτε η «κακή διαχείρισή» τους,
• ούτε η «παγκόσμια ανάγκη» για ενέργεια,
συνιστούν οποιαδήποτε νομική βάση για:
• χρήση βίας,
• αλλαγή καθεστώτος,
• επιβολή εξωτερικής διοίκησης.
Αντίθετα, ο Χάρτης του ΟΗΕ και το διεθνές οικονομικό δίκαιο κατοχυρώνουν: τη μόνιμη κυριαρχία των κρατών επί των φυσικών τους πόρων.
Οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια που συνδέεται αιτιωδώς με πρόσβαση, έλεγχο ή «αξιοποίηση» πόρων:
• δεν απλώς στερείται νομικής βάσης,
• αλλά επιβαρύνει τη νομική αξιολόγηση της πράξης.
Με άλλα λόγια: αν το πετρέλαιο εμφανίζεται ως κίνητρο, η πράξη γίνεται νομικά χειρότερη, όχι καλύτερη.
3. Το αφηγηματικό επίπεδο: γιατί «διαρρέει» το επιχείρημα
Εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον.
Η αναφορά στα πετρέλαια δεν προβάλλεται ως επίσημη αιτιολόγηση (δεν θα μπορούσε), αλλά:
• ως «παράγοντας σταθερότητας»,
• ως «οικονομική ανασυγκρότηση»,
• ως «παγκόσμιο ενεργειακό όφελος»,
• ως «ευκαιρία μετάβασης».
Αυτό υπηρετεί έναν συγκεκριμένο σκοπό:
να μετατοπιστεί η συζήτηση από το jus ad bellum στο outcome.
Δηλαδή:
• όχι «ήταν νόμιμο;»
• αλλά «θα αποδώσει;»
• όχι «είχατε δικαίωμα;»
• αλλά «θα ωφεληθούν οι αγορές / ο κόσμος;»
Αυτή είναι κλασική τεχνική εκ των υστέρων εξορθολογισμού επεμβάσεων.
4. Το κρίσιμο σημείο: τι σημαίνει αυτό για τη διεθνή ανάγνωση
Για μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας —ιδίως στον Παγκόσμιο Νότο— η συσχέτιση:
στρατιωτική επέμβαση + φυσικοί πόροι
ενεργοποιεί ιστορική μνήμη, όχι θεωρία συνωμοσίας:
• Ιράν 1953,
• Ιράκ 2003,
• Λιβύη 2011.
Ακόμη κι αν το πετρέλαιο δεν ήταν η πρωταρχική αιτία, η δημόσια εμπλοκή του:
• απονομιμοποιεί περαιτέρω την πράξη,
• ενισχύει το αφήγημα περί ιμπεριακής συνέχειας,
• καθιστά αδύνατη την ηθική διαφοροποίηση από άλλες «παράνομες» χρήσεις βίας.
5. Συμπέρασμα (και εδώ μια καθαρή άνω τελεία)
Η εμπλοκή του πετρελαίου:
• δεν συνιστά νομική βάση,
• δεν βελτιώνει τη νομιμότητα της επέμβασης,
• δεν πείθει διεθνώς,
• και λειτουργεί κυρίως ως εκ των υστέρων αφήγημα σκοπιμότητας.
Αντιθέτως, όσο πιο έντονα προβάλλεται:
τόσο πιο καθαρά αποκαλύπτεται ότι η επέμβαση δεν στηρίζεται σε κανόνα δικαίου, αλλά σε υπολογισμό ισχύος και συμφέροντος.
Και αυτό, σε μια εποχή όπου το Διεθνές Δίκαιο ήδη δοκιμάζεται, είναι ίσως το πιο βαρύ πολιτικό κόστος.
Αν θέλετε, μπορούμε να εξετάσουμε πώς ακριβώς το πετρέλαιο λειτουργεί ως «σιωπηλό κίνητρο»στη διπλωματική γλώσσα, ή να συγκρίνουμε Βενεζουέλα–Ιράκ–Λιβύη αποκλειστικά ως προς το ενεργειακό αφήγημα.
Χ :
Καλύτερα να περιμένουμε για περισσότερες λεπτομέρειες και ειδήσεις, ώστε να μπορέσουμε να προβούμε σε πιο αξιόπιστες εκτιμήσεις και αξιολογήσεις.
GPT 5
Συμφωνώ απολύτως.
Σε αυτό το στάδιο, η αναμονή περισσότερων επιβεβαιωμένων στοιχείων είναι η μόνη στάση που συνάδει τόσο με σοβαρή ανάλυση όσο και με σεβασμό στη μεθοδολογία του Διεθνούς Δικαίου.
Οι πρώτες φάσεις τέτοιων κρίσεων χαρακτηρίζονται σχεδόν πάντα από:
• ασάφεια γεγονότων,
• επικοινωνιακές υπερβολές,
• και σκόπιμες ή μη συγχύσεις μεταξύ νομικής αιτιολόγησης και πολιτικής αφήγησης.
Χωρίς:
• σαφή εικόνα για το εύρος και τη φύση των πράξεων,
• επίσημα έγγραφα ή αποφάσεις (ή την απουσία τους),
• και πιο καθαρή τοποθέτηση τρίτων δρώντων (ΕΕ, Ρωσία, Κίνα, ΟΗΕ),
οποιαδήποτε «τελική» αξιολόγηση θα ήταν πρόωρη.
Ας κρατήσουμε λοιπόν:
• τις νομικές σταθερές ως σημείο αναφοράς,
• τις πολιτικές δηλώσεις υπό επιφύλαξη,
• και τη συζήτηση ανοιχτή, χωρίς να κλείσουμε συμπεράσματα πριν κλείσουν τα δεδομένα.
Όταν υπάρξουν νεότερες εξελίξεις, μπορούμε να επανέλθουμε με πολύ πιο στέρεη βάση — και τότε η σύγκριση με την Ουκρανία, τον ρόλο της ΕΕ και η στάση του Παγκόσμιου Νότου θα αποκτήσουν πραγματικό αναλυτικό βάθος.
ΤΕΛΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΥ