Η ιστορική πορεία της Ελλάδας χαρακτηρίζεται από τη διαρκή αναζήτηση συμμαχιών, είτε μόνιμων είτε συγκυριακών
Αυτή η στρατηγική, ωστόσο, δεν ήταν πάντα ανέφελη.
Γράφει ο Γιώργος Βενετσάνος
Ήδη από την περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι προσδοκίες για εξωτερική βοήθεια ήταν έντονες, με χαρακτηριστικότερη την πεποίθηση πως το «ξανθό γένος» (οι Ρώσοι) θα έφερνε την ελευθερία. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε σκληρή: κατά τα Ορλωφικά, η Ρωσία χρησιμοποίησε τις ελληνικές δυνάμεις κυρίως ως αντιπερισπασμό στα νώτα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μόλις εξυπηρετήθηκαν τα ρωσικά συμφέροντα και τερματίστηκε ο ρωσοτουρκικός πόλεμος, οι Έλληνες εγκαταλείφθηκαν στην τύχη τους, υφιστάμενοι την ολοκληρωτική καταστροφή και τα αντίποινα των Τούρκων.
Αργότερα, η Ελλάδα ελευθερώθηκε επειδή οι ίδιοι οι Έλληνες θυσιάστηκαν στα πεδία των μαχών. Όσο για τη βοήθεια των «προστατών», αυτή δόθηκε μόνο όταν οι συγκυρίες το επέτρεψαν και όταν τα ξένα συμφέροντα ταυτίστηκαν με την ύπαρξη ενός ελληνικού κράτους, χρησιμοποιώντας τον αγώνα μας ως πιόνι στη δική τους διπλωματική σκακιέρα.»
«Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Όθωνα, και συγκεκριμένα τα έτη 1854-1857, στρατιωτικές δυνάμεις της Γαλλίας και της Μεγάλης Βρετανίας προχώρησαν στην κατοχή της Αθήνας και του Πειραιά, θέτοντας τις πόλεις υπό τον έλεγχό τους για τρία χρόνια. Η ενέργεια αυτή δικαιολογήθηκε από τις Δυνάμεις ως απάντηση στις ενέργειες του Όθωνα, ο οποίος υποδαύλιζε εξεγέρσεις των Ελλήνων στις τότε υπό οθωμανική κυριαρχία περιοχές της Ηπείρου, της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας, μια πολιτική που ερχόταν σε ευθεία αντίθεση με τα δικά τους συμφέροντα.
Όμως οι ξένες στρατιωτικές δυνάμεις παρενέβησαν απροκάλυπτα και στην εσωτερική πολιτική ζωή της χώρας, καταστρέφοντας τα γραφεία αντιπολιτευόμενων εφημερίδων και συλλαμβάνοντας δημοσιογράφους. Οι δε προκλητικές παρελάσεις τους μπροστά από τα ανάκτορα του Όθωνα (σημερινή Βουλή) στην Πλατεία Συντάγματος αποτέλεσαν πλήγμα για την εθνική αξιοπρέπεια των Αθηναίων. Ωστόσο, το μεγαλύτερο κύμα οργής και μίσους προκλήθηκε όταν το πλήρωμα γαλλικού πλοίου μετέδωσε χολέρα στην πόλη που προκάλεσε τον θάνατο 3.000 ανθρώπων, δηλαδή του ενός δεκάτου του συνολικού πληθυσμού της Αθήνας.
Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1915, η απόβαση αγγλογαλλικών δυνάμεων στον Πειραιά αποτέλεσε μια ευθεία παρέμβαση της Αντάντ στα εσωτερικά της Ελλάδας. Η ενέργεια αυτή οδήγησε στην παραίτηση του Βασιλιά Κωνσταντίνου, τερματίζοντας την πολιτική της ουδετερότητας που ο ίδιος υποστήριζε και βαθαίνοντας το χάσμα στο εσωτερικό της χώρας.
Η συνέχεια υπήρξε δραματική με τον Εθνικό Διχασμό, που οδήγησε την Ελλάδα στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Η σύγκρουση μεταφέρθηκε στη Μικρά Ασία, όπου πίσω από τις επιχειρήσεις υπέβοσκε ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο των πηγών πετρελαίου. Παρασυρμένοι από το μεγαλεπήβολο όραμα της Μεγάλης Ιδέας, της Ελλάδας των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών, δεν αντιληφθήκαμε τις γεωπολιτικές παγίδες, αποδεικνύοντας τελικά πόσο εκτός πραγματικότητας ήταν οι προσδοκίες μας.
Οι προθέσεις των «συμμάχων» φαίνονται ξεκάθαρα το 1918, όταν η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν υπό διασυμμαχική κατοχή
Ο κατάπλους του θωρηκτού μας «Αβέρωφ» έξω από την Κωνσταντινούπολη αναπτέρωσε τις ελπίδες για την ανάκτησή της. Όταν όμως τέθηκε το ζήτημα της κατάληψης της Πόλης από ελληνικά στρατεύματα, οι Μεγάλες Δυνάμεις, κυρίως οι Άγγλοι σύμμαχοι παρά τις υποσχέσεις τους, έθεσαν βέτο με έναν σκληρό εκβιασμό: δήλωσαν πως τα στρατεύματά τους ήταν έτοιμα να χτυπήσουν την Ελλάδα, αν τολμούσε να κινηθεί αυτόνομα, καθώς την θεωρούσαν την Πόλη κρίσιμο κόμβο για τα δικά τους συμφέροντα.
Τα γεγονότα αυτά οδήγησαν τελικά στη Μικρασιατική Καταστροφή. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας, η Ελλάδα έλαβε δάνεια, κυρίως από τους Άγγλους, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά όπλων από τους ίδιους. Η κίνηση αυτή εξυπηρετούσε τα βρετανικά συμφέροντα, ειδικά μετά την αποτυχία τους στην Καλλίπολη, υπό τη διοίκηση του τότε Πρώτου Λόρδου του Ναυαρχείου, Ουίνστων Τσώρτσιλ.
Ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ αντιλήφθηκε τα νέα δεδομένα νωρίτερα από τον Ελευθέριο Βενιζέλο: η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε τελειώσει. Τα πλούσια σε πετρέλαιο εδάφη της Μοσούλης είχαν ήδη διανεμηθεί με συμβάσεις σε Αγγλία και Γαλλία. Οι Γάλλοι, μάλιστα, σύναψαν συμφωνίες με τον Κεμάλ στην Άγκυρα, εν αγνοία τότε του ελληνικού λαού, γεγονός που προανήγγειλε την επερχόμενη καταστροφή.
Το επιστέγασμα της τραγωδίας, οι Άγγλοι παραχωρούν την Ανατολική Θράκη στην Τουρκία μια περιοχή που παράγει σήμερα το 65% του ΑΕΠ της γειτονικής χώρας, με το πρόσχημα ότι δήθεν η Ελλάδα δεν είχε τα απαραίτητα χρήματα για πολεμικές αποζημιώσεις.
Ενώ έχει ήδη ξεκινήσει ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Μεταξάς πίεζε τους Άγγλους για πραγματική στρατιωτική βοήθεια, ζητώντας ή να στείλουν σοβαρές ενισχύσεις ή να αποσύρουν την μικρή παρουσία Νεοζηλανδών φοβούμενος ότι αυτή θα έδινε απλώς αφορμή στον Χίτλερ. Τίποτε από αυτά δεν εισακούστηκε από την Αγγλία με αποτέλεσμα να ακολουθήσει το ιταλικό τελεσίγραφο μέσω του Γκράτσι που σήμανε την έναρξη του πολέμου στα βουνά της Αλβανίας.
Η ηρωική ελληνική αντίσταση, όμως, υποχρέωσε τη Γερμανία να εκτρέψει στρατεύματα προς τα Βαλκάνια, καθυστερώντας την επίθεση στη Σοβιετική Ένωση. Αυτή η απώλεια χρόνου θεωρείται από πολλούς ιστορικούς το «κλειδί» για την τελική ήττα των Ναζί στο Ανατολικό Μέτωπο.
Μετά την κατάρρευση του μετώπου και την παράδοση της χώρας στις δυνάμεις του Άξονα, η Ελλάδα βρέθηκε σε τραγική θέση. Οι Άγγλοι επέβαλαν αυστηρό ναυτικό αποκλεισμό, ο οποίος, σε συνδυασμό με τη λεηλασία των πόρων από τους κατακτητές, οδήγησε στον ολέθριο Μεγάλο Λιμό του χειμώνα του 1941-42, με εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες νεκρούς από την πείνα.
Πλησιάζοντας τώρα το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Βρετανοί επέτρεψαν στις γερμανικές δυνάμεις να διατηρήσουν την «Οχυρά Θέση Κρήτης» (Festung Kreta) στον νομό Χανίων, ως στρατηγικό ανάχωμα σε περίπτωση επικράτησης του ΕΛΑΣ στην ηπειρωτική Ελλάδα. Μάλιστα και κάτι που φαντάζομαι αρκετοί το αγνοούν, σκεφτόντουσαν την χρησιμοποίηση ενός τοπικού ηγέτη-ανδρείκελου για την κήρυξη της αυτονομίας ή απόσχισης του νησιού. Ως αντάλλαγμα για αυτή τη συγκάλυψη στην Κρήτη, οι βρετανικές δυνάμεις επέτρεψαν στις γερμανικές μεραρχίες να αποχωρήσουν ατουφέκιστες από την υπόλοιπη χώρα, προκειμένου να μην πέσει ο οπλισμός τους στα χέρια των αντάρτικων δυνάμεων.
Μετά την αποχώρηση των Γερμανών, τα νησιά των Δωδεκανήσων βρέθηκαν υπό βρετανική στρατιωτική διοίκηση. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίστηκε από έντονη δυσφορία των Δωδεκανησίων, καθώς οι Βρετανοί αντιμετώπιζαν τα νησιά ως «εχθρικό έδαφος» και όχι ως υπό απελευθέρωση ελληνική περιοχή. Η αποχώρηση των Άγγλων «τοποτηρητών», σημαδεύτηκε από την καταστροφή των υποδομών των νησιών μας.
Η στάση των Άγγλων συμμάχων μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, μεταβλήθηκε απότομα. Η πραγματική τους πρόθεση αποκαλύφθηκε μέσα από την κυνική φράση του Τσώρτσιλ, ο οποίος έδωσε εντολή στα στρατεύματά του να συμπεριφέρονται στην Αθήνα σαν να πρόκειται για κατακτημένη χώρα. Αυτή η κατεύθυνση αποτέλεσε το προοίμιο της ένοπλης σύγκρουσης των Δεκεμβριανών, δείχνοντας ότι η εθνική κυριαρχία της Ελλάδας υποχωρούσε μπροστά στα γεωπολιτικά συμφέροντα της Μεγάλης Βρετανίας.
Και η «συμμαχική» ιστορία δεν σταματά εδώ, έχει συνέχεια…