Η συμφωνία μπορεί να επιβαρύνει ακόμα πιο πολύ το εμπορικό ισοζύγιο αγαθών της Ελλάδας,
διότι οι εισαγωγές θα αυξηθούν περισσότερο σε σχέση με τις εξαγωγές και το έλλειμμα θα διευρυνθεί
Σε τεντωμένο σχοινί βαδίζει ακόμα μία φορά η Ευρώπη, με την επανέναρξη του εμπορικού πολέμου με τις ΗΠΑ να είναι ορατός, μετά τις απειλές του Αμερικανού προέδρου για επιβολή επιπλέον δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, στη σκιά των ραγδαίων εξελίξεων με τη Γροιλανδία. Την ίδια ώρα η ελληνική κυβέρνηση, παρά τις αντιδράσεις επαγγελματιών της χώρας, που προειδοποιούσαν για ολέθριες συνέπειες στον ελληνικό πρωτογενή τομέα, υποστήριξε με σθένος τη συμφωνία με τις χώρες της Mercosur. Ευτυχώς, η υπογραφή της συμφωνίας «πάγωσε», καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να την παραπέμψει για νομικό έλεγχο στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Με την εφαρμογή της συμφωνίας θα δημιουργούνταν η μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών στον κόσμο, στην οποία ζουν και εργάζονται περίπου 700 εκατομμύρια άνθρωποι, ενώ συνολικά σε αυτήν παράγεται το 25% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Στην πράξη επρόκειτο για μια συμφωνία, έπειτα από 20 χρόνια άκαρπων διαβουλεύσεων, που αποδεικνύει το έλλειμμα στρατηγικής της Ευρώπης και κατ’ επέκταση των ελληνικών κυβερνήσεων για τη χάραξη ενός βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου που δεν εξαρτάται από εισαγωγές.
Η συμφωνία Mercosur προβλέπει σημαντική μείωση ή και κατάργηση δασμών σε πλήθος αγροτικών και βιομηχανικών προϊόντων. Στην πράξη αυτό σημαίνει φθηνότερες εισαγωγές κρέατος, σόγιας, ζάχαρης, αιθανόλης, αλλά και βιομηχανικών αγαθών από χώρες με τεράστιες οικονομίες κλίμακας και πολύ χαμηλότερο κόστος παραγωγής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2024, το συνολικό διμερές εμπόριο αγαθών Ε.Ε. – Mercosur ξεπέρασε περίπου τα 111 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 55,2 δισ. ευρώ ήταν οι εξαγωγές της Ε.Ε. προς τις χώρες της Mercosur και 56 δισ. ευρώ οι εισαγωγές της Ευρώπης. Για χώρες με ισχυρή βιομηχανική βάση και εξαγωγικό προσανατολισμό οι ευκαιρίες μπορεί να είναι υπαρκτές.
Η Mercosur παράγει σε υπερβολικά μεγάλη κλίμακα προϊόντα που είναι άμεσα ανταγωνιστικά με το ελληνικό αγροτικό προϊόν:
• Βοδινό – χοιρινό κρέας και πουλερικά
• Ρύζι, σόγια, ζάχαρη
• Πρώτες ύλες και ζωοτροφές
Για την Ελλάδα, όμως, που δεν διαθέτει μαζική παραγωγή ανταγωνιστικών βιομηχανικών προϊόντων ούτε ισχυρή παρουσία στις αγορές της Λατινικής Αμερικής, τα οφέλη είναι ανύπαρκτα. Αντίθετα, ο κίνδυνος είναι ξεκάθαρος: αύξηση των εισαγωγών χωρίς ουσιαστική αύξηση των εξαγωγών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛ.ΣΤΑΤ.) για το 2024, η Ελλάδα εισήγαγε από τις χώρες της Mercosur προϊόντα αξίας 452.105.624 ευρώ, ενώ εξήγαγε προϊόντα αξίας μόλις 34.568.702 ευρώ. Δηλαδή, η εμπορική σχέση είναι ήδη ελλειμματική για τη χώρα μας, χωρίς την κατάργηση των δασμών που θα οδηγήσει σε αύξηση των εισαγωγών μέσω της Mercosur.
Αξίζει να σημειωθεί πως η συμφωνία ανοίγει ορισμένες δυνατότητες για ελληνικές εξαγωγές σε μεγάλες αγορές (π.χ., κρασί, ελαιόλαδο, τυριά, κάποιες γεωργικές/βιομηχανικές κατηγορίες) που μπορεί να βελτιώσουν μεσομακροπρόθεσμα το ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών της χώρας, εφόσον υπάρξει ζήτηση εκεί. Ωστόσο, σε αυτή την αγορά η Ελλάδα θα πρέπει να ανταγωνιστεί και τις ευκαιρίες που ανοίγονται και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, περιορίζοντας ακόμα περισσότερα τα όποια οφέλη.
Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της πρεσβείας της Ελλάδας στη Βραζιλία, η χώρα εξάγει σε Βραζιλία και Αργεντινή (τις δύο μεγαλύτερες χώρες της Mercosur) κυρίως ακτινίδια και φάρμακα, ενώ τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται αύξηση των εξαγωγών και σε άλλα προϊόντα, όπως ελαιόλαδο και ελιές, παρασκευάσματα φρούτων, λαχανικών και κρασιά. Πολλά υποσχόμενος κλάδος θεωρείται και αυτός των φαρμάκων, με τη Βραζιλία να δαπανά περίπου το 9,1% του ΑΕΠ της στον τομέα της φροντίδας και της υγείας.
Από την άλλη, η ελληνική κτηνοτροφία και ευρύτερα ο πρωτογενής τομέας της χώρας θα βρεθούν αντιμέτωποι με τον σκληρό ανταγωνισμό φθηνών εισαγωγών από τη Λατινική Αμερική, που απειλούν να συμπιέσουν τιμές και εισοδήματα, ενώ την ίδια ώρα αμφισβητούνται και τα πρότυπα παραγωγής και ασφάλειας.
Συγκεκριμένα, η συμφωνία μπορεί να επιβαρύνει το εμπορικό ισοζύγιο αγαθών της Ελλάδας, γιατί:
• Θα αυξηθούν πιθανώς οι εισαγωγές φθηνότερων γεωργικών προϊόντων από χώρες Mercosur (π.χ., κρέας, ρύζι, σόγια, ζάχαρη), με πιέσεις στις τιμές και ανταγωνισμό σε τομείς στους οποίους η Ελλάδα είναι παραγωγός.
• Αγρότες και παραγωγοί σε ευαίσθητους κλάδους (π.χ., ρύζι, κρέας) εκφράζουν ανησυχίες για την ανταγωνιστικότητα των εγχώριων προϊόντων.
Αυτό σημαίνει ότι αν οι εισαγωγές αυξηθούν περισσότερο από τις εξαγωγές, το εμπορικό έλλειμμα πιθανώς να διευρυνθεί, επιβαρύνοντας το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Η αύξηση αδασμολόγητων ποσοστώσεων για μαζικά γεωργοκτηνοτροφικά προϊόντα, όπως το βοδινό κρέας, τα πουλερικά, η ζάχαρη, η σόγια, το ρύζι, ακόμα και το μέλι, δημιουργεί φόβους για πτώση τιμών και αθέμιτο ανταγωνισμό από προϊόντα που παράγονται με χαμηλότερο κόστος, αλλά και λιγότερο αυστηρούς περιβαλλοντικούς και εργασιακούς κανόνες.
Στις χώρες Mercosur δεν υπάρχουν οι περιορισμοί στη χρήση φυτοφαρμάκων που εφαρμόζονται στην Ε.Ε.
Για παράδειγμα, στη Βραζιλία το 30% τουλάχιστον των δραστικών ουσιών φυτοφαρμάκων από τις 3.670 που χρησιμοποιούνται είναι απαγορευμένες στην Ε.Ε., εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια. Η συμφωνία, όμως, θα είχε σημαντικές επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία με πολλές παραμέτρους: από την εγχώρια παραγωγή αγροτικών προϊόντων και την κτηνοτροφία, έως την ίδια την οικονομία της χώρας. Συγκεκριμένα, απειλείται η διεύρυνση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών, με το οποίο η Ελλάδα «παλεύει» για δεκαετίες.
Οι περισσότεροι θα γνωρίζουν για τα περιβόητα «δίδυμα ελλείμματα» πριν από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης. Πρόκειται για την ταυτόχρονη ύπαρξη δημοσιονομικού ελλείμματος και ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Με απλά λόγια, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (ΙΤΣ) είναι στη χώρα μας διαχρονικά ελλειμματικό ως ποσοστό του ΑΕΠ. Η κύρια αιτία του ελλείμματος είναι η χαμηλή παραγωγική βάση της ελληνικής οικονομίας, καθώς η ανάπτυξη στηρίζεται κυρίως στην εγχώρια κατανάλωση (δημόσια και ιδιωτική), η οποία τροφοδοτείται σε σημαντικό βαθμό από εισαγωγές. Με απλά λόγια, η χώρα εισάγει περισσότερα απ’ όσα εξάγει.
Μια αύξηση των εισαγωγών από τις χώρες της Mercosur μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας, με απρόβλεπτες συνέπειες. Πρόκειται για μια επίπτωση στην οποία αποφεύγει να αναφερθεί η κυβέρνηση για ευνόητους λόγους. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος (ΤτΕ), το διάστημα Ιανουάριος – Νοέμβριος 2025 το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε κατά 3 δισ. ευρώ σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2024 και διαμορφώθηκε σε 10,3 δισ. ευρώ, καθώς η μείωση των εισαγωγών υπερέβη εκείνη των εξαγωγών. Σε τρέχουσες τιμές οι εξαγωγές αγαθών μειώθηκαν κατά 3% (αύξηση 1,5% σε σταθερές τιμές) και οι εισαγωγές αγαθών κατά 4,6% (-3,2% σε σταθερές τιμές).
Ιδιαίτερα ευάλωτος είναι ο αγροτικός τομέας
Οι χώρες της Mercosur, η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Βολιβία, η Ουρουγουάη και η Παραγουάη, έχουν τρεις φορές τη γεωργική έκταση της Ευρώπης. Διαθέτουν, δηλαδή, τεράστιες εκτάσεις, χαμηλότερα εργασιακά και περιβαλλοντικά κόστη και δυνατότητα μαζικής παραγωγής. Το αποτέλεσμα είναι προϊόντα που φτάνουν στην ευρωπαϊκή αγορά σε τιμές με τις οποίες οι Ελληνες παραγωγοί δύσκολα μπορούν να ανταγωνιστούν.
Η εισροή φθηνού κρέατος και αγροτικών προϊόντων δεν απειλεί μόνο το εισόδημα των αγροτών. Απειλεί ολόκληρη την αγροτική αλυσίδα αξίας, από τη μεταποίηση μέχρι τη διανομή. Σε μια χώρα όπου η ύπαιθρος ήδη αντιμετωπίζει δημογραφική συρρίκνωση και εγκατάλειψη, η περαιτέρω αποδυνάμωση της αγροτικής παραγωγής ισοδυναμεί με κοινωνικό και οικονομικό πισωγύρισμα, ενώ οι ελληνικές εξαγωγές δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες της ίδιας της χώρας μας.
Η ελληνική παραγωγή ανέρχεται στους 25.000 τόνους μελιού και η ευρωπαϊκή στους 280.000 τόνους. Με τη συμφωνία θα εισάγονται επιπλέον 45.000 τόνοι αδασμολόγητου μελιού. Η Ελλάδα παράγει 150.000-180.000 τόνους αποφλοιωμένου ρυζιού. Από τις χώρες της Mercosur προβλέπεται να εισάγονται περίπου 60.000 τόνοι ρυζιού.
Θα προστατεύονταν 21 προϊόντα ΠΟΠ, αλλά σε… 7 χρόνια!
Η συμφωνία προβλέπει την προστασία συνολικά 344 ευρωπαϊκών αγροτικών προϊόντων από απομιμήσεις στις χώρες της Μercosur, ανάμεσα στα οποία βρίσκονται και 21 ελληνικά τρόφιμα και ποτά. Συγκεκριμένα, βάσει της συμφωνίας Ε.Ε. – Mercosur κατοχυρώνονται στις πέντε χώρες της Νότιας Αμερικής 21 ελληνικά προϊόντα ΠΟΠ (Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης) και ΠΓΕ (Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ενδειξης), μεταξύ των οποίων η φέτα, η ελιά Καλαμάτας, η κονσερβολιά Αμφισσας, τα ελαιόλαδα Καλαμάτας, Κολυμβαρίου, Σητείας, Λυγουριού Ασκληπιείου, η κεφαλογραβιέρα, το μανούρι, η μαστίχα Χίου, τα κρασιά της Σαντορίνης, της Μαντίνειας, της Νεμέας, της Νάουσας, του Αμύνταιου, της Σάμου, αλλά και η ρετσίνα Αττικής και το τσίπουρο.
Το αρνητικό στοιχείο είναι ότι εάν ήδη κυκλοφορούσαν στις χώρες αυτές προϊόντα που παράγονταν εκεί αλλά χρησιμοποιούσαν τον όρο, π.χ., φέτα, θα επιτρέπεται να το πράττουν για μέγιστο διάστημα επτά ετών από την έναρξη εφαρμογής της συμφωνίας.
Παράλληλα, θα υπάρχει κατάλογος 14 ευαίσθητων προϊόντων αγροδιατροφικών προϊόντων (εσπεριδοειδή, ελαιόλαδο, τυριά, ακτινίδια, ροδάκινα, αβγά, κρέας, ρύζι, μέλι μεταξύ αυτών) στα οποία προβλέπεται ειδική προστασία. Συγκεκριμένα, προβλέπονται μηχανισμοί διασφάλισης όπως η επαναφορά των δασμών αλλά και ο περιορισμός ή και η αναστολή των εισαγωγών, εάν διαπιστωθεί αύξηση του όγκου των εισαγωγών άνω του 5% ετησίως ή μείωση άνω του 5% ετησίως της μέσης τιμής των εισαγόμενων προϊόντων σε σχέση με τα εγχώρια. Στην πράξη, με βάση τη συμφωνία, εάν γίνονται μαζικές εισαγωγές ή εισαγωγές σε πολύ χαμηλές τιμές η Ευρωπαϊκή Ενωση θα ενεργοποιεί «κόφτες» προστατεύοντας τους παραγωγούς μας. Ωστόσο, αυτός ο μηχανισμός θα φανεί στην πράξη, καθώς αυτή την ώρα η Ευρώπη φαίνεται πως λειτουργεί εις βάρος των μικρομεσαίων παραγωγών