Η φράση «Γνώθι σαυτόν» αποτελεί μια απλή αλλά βαθιά πρόσκληση να στραφούμε στον εαυτό μας
Αυτή η ρήση έχει υψηλή ηθική αξία και, για πολλούς, θρησκευτική σημασία. Μας καλεί με έντονο και συχνά ανησυχητικό τρόπο να γνωρίσουμε, να κατανοήσουμε και να αποδεχτούμε τον εαυτό μας. Ταυτόχρονα, μας φέρνει αντιμέτωπους με το γεγονός ότι η αυτογνωσία σπάνια επιτυγχάνεται πλήρως.
Απο το arxaiaellinika.gr
Οι αρχαίοι Έλληνες, αφού ανέπτυξαν τη λογική γνώση της φύσης, στη συνέχεια έστρεψαν το ενδιαφέρον τους στον ίδιο τον άνθρωπο. Όπως αναφέρει ο Παυσανίας, ο γνωστός περιηγητής του 2ου αιώνα μ.Χ., στις «Ελλάδος Περιηγήσεις», στην αυλή του ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς υπήρχαν χαραγμένες φράσεις. Αυτές οι φράσεις ήταν πολύτιμες για τη ζωή των ανθρώπων. Μεταξύ τους ξεχώριζαν το «Γνώθι σαυτόν» και το «Μηδέν άγαν» («τίποτα υπερβολικό»). Ο Παυσανίας επισημαίνει ότι απέδιδαν αυτές τις φράσεις στους Επτά Σοφούς.
Από τους Επτά Σοφούς στον Σωκράτη
Ο Πλάτωνας αναφέρει ότι οι Επτά Σοφοί πρόσφεραν τα αποφθέγματά τους στον Απόλλωνα στους Δελφούς ως καρπό της σοφίας τους. Έκτοτε, οι ρήσεις αυτές διαδόθηκαν ευρέως και ενέπνευσαν πολλούς φιλοσόφους. Ο ίδιος ο Σωκρατης έκανε συχνά χρήση της φράσης «Γνώθι σαυτόν», ειδικά όταν ήθελε να δείξει τα όρια της ανθρώπινης γνώσης. Γι’ αυτό και συχνά του αποδίδεται, αν και η φράση προϋπήρχε.
Όταν οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν τον Ελληνικό πολιτισμό, ενστερνίστηκαν και τη φράση «Nosce te ipsum». Αργότερα, χριστιανοί φιλόσοφοι, όπως ο Άγιος Αυγουστίνος, έδωσαν νέο νόημα στην εντολή, προσκαλώντας τον άνθρωπο να στραφεί μέσα του για να βρει την αλήθεια.
Η φράση παραμένει αινιγματική. Κάποιοι τη βλέπουν ως υπενθύμιση της ανθρώπινης ευαλωτότητας. Άλλοι θεωρούν ότι μας καλεί να γνωρίσουμε τον πνευματικό μας εαυτό. Ορισμένοι, όπως ο Ερμής ο Τρισμέγιστος, πίστευαν πως όποιος γνωρίζει τον εαυτό του, γνωρίζει το σύμπαν και τους θεούς.
Η Αυτογνωσία ως Κεντρικός Άξονας της Φιλοσοφίας
Πολλοί μεγάλοι φιλόσοφοι έδωσαν έμφαση στην αυτογνωσία. Ο Θαλής τη θεωρούσε την πιο δύσκολη αποστολή. Ο Πλάτων αναφέρει τη δυσκολία της στο «Αλκιβιάδης». Κάποιοι υποστήριξαν ότι η πλήρης γνώση του εαυτού είναι ανέφικτη. Ωστόσο, όλοι συμφωνούν πως αποτελεί το θεμέλιο της ηθικής και φιλοσοφικής σκέψης.
Η φράση συνεχίζει να εμπνέει μέχρι σήμερα. Από τον Μεσαίωνα με τον Πέτρο Αβελάρδο έως τον Γκραθιάν και τους νεότερους φιλοσόφους όπως ο Χέγκελ και ο Φίχτε, η αυτογνωσία παραμένει κεντρικό ζητούμενο. Ο Κασσίρερ τη θεωρούσε ανώτατο σκοπό της φιλοσοφίας, ενώ ο Μονταίν υπογράμμιζε πως ο κάθε άνθρωπος κουβαλά μέσα του ολόκληρη την ανθρώπινη φύση.
Ακόμη και στη σύγχρονη εποχή, όπου η εσωτερικότητα συχνά παραμελείται, το «Γνώθι σαυτόν» παραμένει ζωντανό. Ενέπνευσε και βιβλία αυτοβελτίωσης, αν και όχι πάντα με ουσιαστικό περιεχόμενο. Σε κάθε περίπτωση, το ταξίδι της αυτογνωσίας παραμένει προσωπικό, δύσκολο και αναντικατάστατο.
Η εντολή των Δελφών «Γνώθι σαυτόν» είναι διαχρονική. Μας καλεί να γνωρίσουμε, και να βελτιώσουμε τον εαυτό μας. Αποτελεί τη βάση κάθε φιλοσοφικής, ηθικής και πνευματικής αναζήτησης.