Η πρόοδος στις Ευρω-λιβυκές σχέσεις προϋποθέτει να φύγει απ’ το τραπέζι το παράνομο Τουρκο-λιβυκό μνημόνιο για τις θαλάσσιες ζώνες
Συναντήσεις με τον Πρωθυπουργό της Λιβύης Αμπντουλχαμίντ αλ-Ντμπειμπά, τον Υπουργό Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου Καλίφα Αμπντουλσαντέκ και κυβερνητικούς αξιωματούχους πραγματοποίησε την Κυριακή στην Τρίπολη της Λιβύης ο ευρωβουλευτής Νικόλας Φαραντούρης, κατόπιν επίσημης πρόσκλησής του από την Κυβέρνηση της Λιβύης.
Στο επίκεντρο των επαφών Φαραντούρη με την Λιβυκή Κυβέρνηση βρέθηκαν η ενεργειακή συνεργασία, το μεταναστευτικό και η μετάβαση της Λιβύης στην δημοκρατική ομαλότητα. Ταυτόχρονα αναφέρθηκε στο παράνομο Τουρκο-λυβικό μνημόνιο.
Ο Έλληνας ευρωβουλευτής είναι μέλος των επιτροπών Προϋπολογισμού, Ασφάλειας και Άμυνας, Ευρω-αμερικανικών και Ευρω-Αφρικανικών Σχέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Στο παρελθόν διετέλεσε Διευθυντής Νομικών Υπηρεσιών και υπηρεσιακός πρόεδρος της ΔΕΠΑ (2009-2019) και πρόεδρος της νομικής επιτροπής του EUROGAS, της διεθνούς ένωσης ευρωπαϊκών εταιρειών φυσικού αερίου στις Βρυξέλλες.
Ειρήνη και σταθερότητα
Στις συναντήσεις τονίστηκε «το αμοιβαίο ενδιαφέρον για την πρόοδο των Ευρω-λιβυκών αναπτυξιακών, οικονομικών και ενεργειακών σχέσεων».
Ο Έλληνας ευρωβουλευτής τόνισε την πρόθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της ΕΕ να συμβάλει στην ανάπτυξιακή και δημοκρατική πορεία της Λιβύης στη βάση των αρχών του Διεθνούς Δικαίου. «Εξήγησα στους αξιότιμους συνομιλητές μου ότι Λιβύη και Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούμε να γίνουμε αποτελεσματικοί εταίροι για την ανάπτυξη και σταθερότητα όλης της Μεσογείου και της Βόρειας Αφρικής. Ωστόσο, ο σεβασμός στο Διεθνές Δίκαιο είναι προϋπόθεση για τα επόμενα βήματα. Όσο παραμένει στο τραπέζι ένα παράνομο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο για τις θαλάσσιες ζώνες, είναι ένα αγκάθι που δηλητηριάζει τις σχέσεις και εμποδίζει επενδύσεις και συνεργασίες, τις οποίες επιθυμούμε και θέλουμε να αναπτύξουμε. Και γι’ αυτό πρέπει να βγάλουμε απ’ τη μέση ό,τι τις εμποδίζει να αναπτυχθούν», δήλωσε ο Έλληνας Ευρωβουλευτής.
Φαραντούρης σε Λίβυο Υπουργό Πετρελαίου: «Επενδύσεις με εμπιστοσύνη»
Στη συνάντηση του ευρωβουλευτή Φαραντούρη με τον Υπουργό Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου Καλίφα Αμπντουσαντέκ, συζητήθηκαν θέματα αξιοποίησης ενεργειακών πόρων, διαφοροποίησης πηγών ενέργειας και αγορών, υπό το φως του νέου μεγάλου κύκλου παραχωρήσεων που προκηρύσσει η Κυβέρνηση της Λιβύης μέσω της Κρατικής Εταιρεία Πετρελαίου. «Τονισα στον αξιότιμο Υπουργό ότι η ασφάλεια των συναλλαγών προϋποθέτει ασφάλεια δικαίου και ότι ο μόνος ασφαλής οδηγός για επενδύσεις και οικονομική συνεργασία είναι το πλαίσιο που θέτει το Διεθνές Δίκαιο», σημείωσε ο Νικόλας Φαραντούρης.
Εσωτερική αστάθεια και αντιμαχόμενες πλευρές στη Λιβύη
Η επίσκεψη του Έλληνα ευρωβουλευτή λαμβάνει χώρα εν μέσω γενικευμένης και κλιμακούμενη αστάθειας στη Λιβύη. Η ειρήνη και η σταθερότητα παραμένουν ζητούμενα για πάνω απο 15 χρόνια στη Λιβύη μετά την εξέγερση το 2011 που ανέτρεψε το καθεστώς του Μουάμαρ Καντάφι.
Από το 2014, η χώρα είναι διχοτομημένη, με δύο «κυβερνήσεις» και δύο αντιμαχόμενες ένοπλες παρατάξεις στο πλευρό τους, στο ανατολικό (υπό τον Καλίφα Χαφτάρ) και στο δυτικό της τμήμα (υπό την αναγνωρισμένη απ’ τον ΟΗΕ κυβέρνηση Ντμπέιμπα). Στη μακροχρόνια αυτή σύρραξη εμπλέκονται και τρίτες χώρες με μισθοφορικές δυνάμεις.
Ο Πρωθυπουργός Ντμπέιμπα ανέλαβε την εξουσία τον Φεβρουάριο 2021, όταν ονομάστηκε επικεφαλής της κυβέρνησης εθνικής ενότητας, που υποστηρίζεται από τον ΟΗΕ σε στόχο να οδηγήσει τη χώρα εκλογές, οι οποίες όμως δεν έχουν ακόμη πραγματοποιηθεί.
Ενεργειακοί πόροι: Ευλογία ή κατάρα;
Η ενέργεια για τη Λιβύη είναι πλεονέκτημα αλλά και «πηγή σύγκρουσης». Η παραγωγή πετρελαίου ανέρχεται σε 1,245 εκατ. bbl/ημ (2023) με εκτιμώμενα αποθέματα 48,363 δισ. βαρέλια (2021). Στο Φυσικό αέριο, παραγωγή 11,16 bcm (2023) και εκτιμώμενα αποθέματα 1,505 tcm (2021). Οι υδρογονάνθρακες αποτελούν αντικείμενο ελέγχου/διαμοιρασμού μεταξύ ένοπλων-πολιτικών δικτύων και τροφοδοτούν τον κατακερματισμό.
Ο ρόλος της ΕΕ μέχρι σήμερα
Η ΕΕ, ενώ διαθέτει οικονομικό και διπλωματικό βάρος, ωστόσο ο ρόλος της υπονομεύεται από «ad hoc» και αποσπασματική προσέγγιση κάθε κράτους μέλους.
Η Γαλλία υποστήριξε τον Χαφτάρ (2011-2019) διεκδικώντας πρόσβαση στο πετρέλαιο- οδήγησε σε ασυνέχεια πολιτικής, ενώ μεμονωμένα κράτη όπως η Γερμανία διατηρούν παράλληλες σχέσεις με τοπικούς παίκτες. Η Ιταλία, παραδοσιακά, υποστήριξε την Τρίπολη. H «Διαδικασία του Βερολίνου» (2019-2021) υπο την αιγίδα του OHE λειτούργησε ως πλαίσιο συνομιλιών, αλλά δεν πέτυχε την εφαρμογή πολιτικής (η Ελλάδα δεν είχε προσκληθεί στο Βερολίνο). Η Τουρκία διατηρεί ισχυρή επιρροή στη Δυτική Λιβύη μέσω στρατιωτικής υποστήριξης και εξοπλισμών.
Για την Ελλάδα, οι κρίσιμες παράμετροι είναι: (α) εργαλειοποίηση μετανάστευσης κυρίως από δρώντες του ανατολικού τόξου, (β) τουρκική στρατιωτική επιρροή και το παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, (γ) ζητήματα ενέργειας και θαλάσσιας ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο (Νοέμβριος 2019) αποσκοπούσε στη δημιουργία τετελεσμένων στην Ανατολική Μεσόγειο, προκαλώντας την αντίδραση της Ελλάδας αλλά και της ΕΕ. Η Τουρκία επιχειρεί τη σύνδεση των διμερών σχέσεων με τη Λιβύη, τις θαλάσσιες ζώνες, την ενέργεια και τη στρατιωτική παρουσία ως ενιαίο «πακέτο».
Ο ρόλος της Kρατικής Επιχείρησης Πετρελαίου (NOC)
Σημαντική είναι η δραστηριότητα της NOC ως πηγή εσόδων και διεθνούς επιρροής. Οι ενεργειακές συμφωνίες της NOC έχουν αναπόφευκτα και γεωπολιτικό αποτύπωμα, ειδικά όταν αφορούν offshore θαλάσσιες ζώνες σε περιοχές που συνδέονται με το παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.
Στις 25 Ιουνίου 2025, η NOC υπέγραψε στην Κωνσταντινούπολη MoU με την τουρκική κρατική εταιρεία TPAO για γεωλογική/γεωφυσική μελέτη σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές, καθώς και για 2D σεισμικές έρευνες περίπου 10.000 χλμ με ορίζοντα επεξεργασίας δεδομένων έως 9 μήνες. Η συμφωνία NOC–TPAO του 2025 στηρίζεται σε προγενέστερο MoU Τουρκίας–Κυβέρνησης Τρίπολης του Οκτωβρίου 2022 για συνεργασία σε έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων και χρησιμοποιεί ως κύριο χάρτη εκείνον που συνοδεύει το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019 κάτι που παρακάμπτει την πλήρη επήρεια της Κρήτης. Η ΝΟC ετοιμάζεται για τον νέο γύρω παραχωρήσεων που αναμένεται να προχωρήσει μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Στις δηλώσεις του, ο ευρωβουλευτής Νικόλας Φαραντούρης κατέληξε ότι «οποιαδήποτε πρόοδος στις Ευρω-λιβυκές σχέσεις περνά μέσα απ’ τον απόλυτο σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου».