Οι επισκέψεις του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο αυτή την εβδομάδα
θα πραγματοποιηθούν σε μια περίοδο που η πιθανότητα μιας αμερικανικής παρέμβασης κατά του Ιράν αυξάνεται και αρχίζουν να σχηματίζονται νέα μπλοκ στην περιοχή.
Στο πλαίσιο της περιοδείας του, η πρώτη στάση του Ερντογάν θα είναι η Σαουδική Αραβία στις 3 Φεβρουαρίου. Στη συνέχεια, θα μεταβεί στην Αίγυπτο στις 4 Φεβρουαρίου. Η ημερήσια διάταξη των συναντήσεων θα περιλαμβάνει περιφερειακά ζητήματα, όπως η απειλή επίθεσης των ΗΠΑ στο Ιράν, οι πρόσφατες εξελίξεις στη Συρία και η κατάσταση στη Γάζα, καθώς και οι διμερείς σχέσεις.
Ο Ερντογάν αναμένεται να συνοδεύεται από μεγάλη αντιπροσωπεία επιχειρηματιών από διάφορους τομείς στην Τουρκία, ενώ θα πραγματοποιηθούν εκτεταμένα επιχειρηματικά φόρουμ και στις δύο χώρες. Αυτά τα φόρουμ θα διερευνήσουν νέες ευκαιρίες συνεργασίας σε τομείς όπως η αμυντική βιομηχανία, η αεροπορία, η ενέργεια, οι υποδομές και οι κατασκευές, η υγειονομική περίθαλψη, η γεωργία, τα τρόφιμα, ο τουρισμός, η τεχνολογία πληροφοριών, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η εφοδιαστική και τα ακίνητα.
Ωστόσο, αυτές οι επισκέψεις έχουν μια σημασία πέρα από όλα αυτά. Οι επαφές με αυτές τις δύο χώρες, οι οποίες έχουν περάσει δύσκολες στιγμές στο παρελθόν, είναι σημαντικές για τις προσπάθειες της Τουρκίας να οικοδομήσει μια αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή ανεξάρτητη από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία .
Είναι αυτές οι επισκέψεις σημάδι νέων συμμαχιών;
Σε έναν κόσμο που αλλάζει και όπου συζητούνται έντονα νέες περιφερειακές συμμαχίες, ποια είναι η σημασία των επισκέψεων του Ερντογάν;
Ανακοινώθηκε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις για την ένταξη της Τουρκίας στην αμυντική συνεργασία μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, η οποία επισημοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025.
Ο Νιχάτ Αλί Οζτζάν /Nihat Ali Özcan, αναλυτής εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας στο TEPAV, εξηγεί την τελευταία κατάσταση στην περιοχή ως εξής:
«Ο κόσμος αναδιαμορφώνεται και όλοι αναζητούν κάτι. Αυτή η συμμαχία μπορεί να θεωρηθεί αποτέλεσμα αυτής της αναζήτησης. Όλοι δοκιμάζουν τι είναι δυνατό και τι όχι. Αυτή η αναζήτηση στην πραγματικότητα πυροδοτείται από τις παγκόσμιες εξελίξεις και, ακόμη περισσότερο, από τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στη Δύση από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ».
Η δεκαετιών στρατιωτική και στρατηγική συνεργασία μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν έφτασε σε νέο επίπεδο με τη «Συμφωνία Στρατηγικής Αμοιβαίας Άμυνας» που υπογράφηκε στο Ριάντ στις 17 Σεπτεμβρίου 2025. Οι δύο χώρες δεσμεύτηκαν σε μια συμφωνία παρόμοια με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, δεσμευόμενες ότι οποιαδήποτε επίθεση από τη μία πλευρά θα θεωρούνταν επίθεση κατά της άλλης.
Το πρακτορείο ειδήσεων Bloomberg ανέφερε στις 9 Ιανουαρίου ότι η Τουρκία διεξάγει συνομιλίες για να ενταχθεί σε αυτήν την αμυντική συμμαχία και ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο. Η ύπαρξη αυτών των συνομιλιών έχει επίσης επιβεβαιωθεί επίσημα.
Εν τω μεταξύ, ένας Σαουδάραβας αξιωματούχος, μιλώντας στο AFP το Σαββατοκύριακο, δήλωσε ότι η αμυντική συμφωνία τους με το Πακιστάν ήταν διμερής και δεν περιλάμβανε την Τουρκία. Ωστόσο, δεν υπήρξε κανένα σχόλιο από Τούρκους αξιωματούχους σχετικά με αυτή την τελευταία δήλωση.
Ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα μεταβεί αύριο στη Σαουδική Αραβία για να συναντηθεί με τον Πρίγκιπα Διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.Φωτογραφία: OZAN KOSE/AFP
Ο αναλυτής εξωτερικής πολιτικής Δρ. Γκιοκάν Τσινκάρα δήλωσε ότι η επίσκεψη αυτή πραγματοποιήθηκε σε ένα πολύ ενδιαφέρον και σημαντικό γεωπολιτικό πλαίσιο, σημειώνοντας ότι οι νέες γεωπολιτικές εξελίξεις σε χώρες όπως το Ιράν, το Σουδάν, η Υεμένη και η Σομαλία ωθούν τις χώρες της περιοχής προς νέους τομείς συμμαχίας. Σύμφωνα με τον Τσινκάρα, η πιο σημαντική από αυτές είναι η αυξανόμενη κοινή κατανόηση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας, Πακιστάν και ίσως και Αιγύπτου.
Ο Τσινκάρα λέει ότι είναι πολύ νωρίς για να περιμένουμε ότι αυτή η κοινή αντίληψη θα μετατραπεί γρήγορα σε στρατιωτική συμμαχία ή σύμφωνο ασφαλείας, αλλά ότι ο συντονισμός μεταξύ αυτών των χωρών αναμένεται να αυξηθεί την επόμενη περίοδο.
Οι σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας, οι οποίες είχαν διχαστεί κατά τη διάρκεια της Αραβικής Άνοιξης, επιδεινώθηκαν ραγδαία μετά τη δολοφονία του δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι στο προξενείο της Σαουδικής Αραβίας στην Κωνσταντινούπολη τον Οκτώβριο του 2018. Ωστόσο, με τις μεταβαλλόμενες παγκόσμιες και περιφερειακές συνθήκες, οι σχέσεις εισήλθαν στη συνέχεια σε μια περίοδο ομαλοποίησης.
Ο Τσινκάρα τονίζει ότι αντί για μια στρατηγική εταιρική σχέση μεταξύ Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας, είναι πιο σκόπιμο να μιλήσουμε για αυξημένο συντονισμό σε στρατηγικά ζητήματα και σύγκλιση πολιτικών.
Τι είδους συμμαχία έχει κατά νου η Άγκυρα;
Ποιες είναι, λοιπόν, οι σκέψεις της Τουρκίας για την ένταξη στη συμμαχία μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας, της πιο σημαντικής χώρας στον Κόλπο, και του πυρηνικού δυνάμου Πακιστάν ;
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που ελήφθησαν, ο στόχος της Άγκυρας σε αυτό το θέμα είναι να δημιουργήσει μια πολύ αναγκαία γενική σταθερότητα στην περιοχή, αντί για ένα πολωμένο περιβάλλον. Αναφέρεται ότι η Τουρκία υποστηρίζει τη δημιουργία μιας πλατφόρμας συνεργασίας χωρίς αποκλεισμούς και επέκτασης που θα βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των χωρών της περιοχής, αντί για τον σχηματισμό μπλοκ.
Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν την χαρακτήρισε επίσης ως «ΕΕ της Μέσης Ανατολής»
Σε συνέντευξή του στο κανάλι Al Jazeera του Κατάρ, ο Φιντάν επεσήμανε το πρόβλημα στην περιοχή ως «έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των εθνών-κρατών», λέγοντας: «Αν καταφέρουμε να αυξήσουμε την εμπιστοσύνη μεταξύ των εθνών μας, αυτό θα βοηθήσει στην επίτευξη σταθερότητας και ειρήνης. Δεν θα υπάρξει κυριαρχία, ούτε τουρκική κυριαρχία, ούτε αραβική κυριαρχία, ούτε περσική κυριαρχία, ούτε οποιαδήποτε άλλη κυριαρχία…»
Ο Φιντάν δήλωσε επίσης ότι οποιαδήποτε συμφωνία στην περιοχή θα πρέπει να είναι χωρίς αποκλεισμούς, προσθέτοντας: «Δεν θέλουμε να διχάσουμε ή να δημιουργήσουμε ένα νέο μέτωπο».
Ο Οζτζάν επισημαίνει ότι μια περίοδος κατά την οποία το ΝΑΤΟ και οι σχέσεις Ευρώπης-Αμερικής αμφισβητούνται έχει οδηγήσει κάθε χώρα στην αναζήτηση νέων συμμαχιών, σημειώνοντας ότι η ΕΕ υπέγραψε πρόσφατα συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με την Ινδία και ότι η Τουρκία προσπαθεί επίσης να δημιουργήσει ένα νέο σύστημα με χώρες όπως η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία, και αργότερα με τη Συρία.
«Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι χώρες θα είναι απόλυτα στην ίδια σελίδα. Εν τω μεταξύ, νέες ευκαιρίες και κίνδυνοι ενδέχεται να προκύψουν στο πλαίσιο αυτής της συμμαχίας».
Σε συνέντευξή του στον Σεντάτ Εργκίν της εφημερίδας Oksijen, ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ δήλωσε:
«Η ένταξη στο ΝΑΤΟ δεν εμποδίζει την Τουρκία να αναπτύξει συνεργασία με άλλες χώρες στον τομέα της άμυνας. Αντιθέτως, τέτοιες σχέσεις θα πρέπει να θεωρούνται ως στοιχεία που αυξάνουν την αποτρεπτική ικανότητα της Τουρκίας και συμβάλλουν στην περιφερειακή σταθερότητα».
Ο Φιράς Μακσάντ, Περιφερειακός Διευθυντής Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής (MENA) στον Όμιλο Eurasia, έγραψε στο τελευταίο του άρθρο ότι η Μέση Ανατολή απομακρύνεται πλέον από την παλιά ισορροπία που ήταν βασισμένη στο Ιράν και θα αποτελέσει πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ του «Αβρααμικού» μπλοκ με επίκεντρο το Ισραήλ, τα ΗΑΕ και την Ινδία, και του «ισλαμικού» μπλοκ με επίκεντρο τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν.
Οι επισκέψεις μεταξύ των πρωτευουσών έχει αυξηθεί πρόσφατα
Ενώ τα μηνύματα που θα μεταδώσει ο Ερντογάν στο Ριάντ και το Κάιρο αναμένονται με ανυπομονησία, πρόσφατα έχει σημειωθεί αύξηση στις επισκέψεις και τη διπλωματική δραστηριότητα μεταξύ Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα αποτελέσματα της συνεργασίας μεταξύ των τριών χωρών θα μπορούσαν επίσης να φανούν σε περιοχές όπως η Γάζα , το Σουδάν, η Σομαλία και η Λιβύη.
Ο Οζτζάν δήλωσε ότι πρέπει πρώτα να επιτευχθεί πολιτική συναίνεση για την τριμερή συμμαχία και ότι η επίσκεψη Ερντογάν είναι σημαντική από αυτή την άποψη, λέγοντας: «Μετά τη διαμόρφωση αυτής της πολιτικής συναίνεσης, οι επιτροπές θα συνεδριάσουν και θα εργαστούν για το ποιοι τομείς θα συνεργαστούν. στρατιωτικός, πολιτικός, διπλωματικός και θα προκύψει ένα έγγραφο συναίνεσης. Επί του παρόντος, η κύρια ιδέα βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία διαμόρφωσης σε πολιτικό επίπεδο».
Εν τω μεταξύ, ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατηγός Σελτσούκ Μπαϊρακτάρογλου πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στο Πακιστάν στις 30-31 Ιανουαρίου, όπου είχε συνομιλίες στον τομέα της άμυνας.
Γκιουλσέν Σόλακερ
Δημοσιογράφος, από το 1997 επικεντρώνεται κυρίως στην εξωτερική πολιτική και τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις.
—