Άρθρο του Σάι Γκαλ στο Israel Hayom, αναλύει πώς η Τουρκία μετατρέπει τα αμερικανικά μαχητικά F-16
από μέσα συμμαχικής άμυνας σε εργαλεία επιβολής ενός αναθεωρητικού επιχειρησιακού δόγματος. Η πρόσφατη εμφάνιση των αεροσκαφών στη Σομαλία αποτελεί το αποκορύφωμα μιας στρατηγικής που αμφισβητεί ανοιχτά τον δυτικό έλεγχο και τους κανόνες τελικής χρήσης των αμυντικών συστημάτων.
Ο συγγραφέας επισημαίνει ότι η Άγκυρα χρησιμοποιεί την αεροπορική της ισχύ για να ασκήσει συστηματικό εξαναγκασμό σε πολλαπλά μέτωπα:
Στο Αιγαίο και την Κύπρο: Με εκατοντάδες παραβιάσεις που στοχεύουν στη διάβρωση της κυριαρχίας κρατών-μελών του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε.
Στη Μέση Ανατολή: Με πλήγματα κατά κουρδικών πληθυσμών σε Συρία και Ιράκ.
Στη Λιβύη και το Κέρας της Αφρικής: Για την επιβολή γεωπολιτικών τετελεσμένων.
Το βασικό επιχείρημα είναι ότι το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό αλλά πολιτικό. Ενώ οι ΗΠΑ έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν περιορισμούς (όπως έπραξαν στο Πακιστάν), η μέχρι τώρα δυτική σιωπή εκλαμβάνεται από την Τουρκία ως άδεια κατάχρησης.
Καταλήγοντας, ο Γκαλ προειδοποιεί ότι η συζήτηση για τα F-35 είναι παραπλανητική αν δεν αντιμετωπιστεί πρώτα η τουρκική συμπεριφορά, καθώς η Άγκυρα δεν προορίζει τα stealth αεροσκάφη για τη Ρωσία, αλλά για την άσκηση πίεσης κατά της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ.
Αναλυτικά το άρθρο του Σάι Γκαλ
F-16 της Τουρκίας: Το παράδοξο μιας Συμμαχίας στα όρια του αυτοσαμποτάζ
Για δεκαετίες, το F-16 συμβόλιζε τον δυτικό έλεγχο: αμερικανική τεχνολογία υπό συμμαχική πειθαρχία. Αυτή την εβδομάδα, η παραδοχή αυτή κατέρρευσε σε έναν διάδρομο προσγείωσης στο Μογκαντίσου, με την Τουρκία να πετά F-16 αμερικανικής προέλευσης στη Σομαλία υπό την ετικέτα της «αντιτρομοκρατίας».
Αυτό το πλαίσιο είναι το τεστ επιβολής. Το ζήτημα δεν είναι πλέον οι προμήθειες, αλλά το επιχειρησιακό δόγμα: κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους εξακολουθούν να επιβάλλουν τους κανόνες που διέπουν τη δική τους αεροπορική ισχύ, ή αν αυτοί οι κανόνες υπάρχουν πλέον μόνο στα χαρτιά, καθώς η Άγκυρα δείχνει ότι μπορεί να αναδιατάσσει αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη σε αμφισβητούμενα θέατρα επιχειρήσεων κατά βούληση, χωρίς περιορισμό ή συνέπειες. Ο χρονισμός ήταν σκόπιμος.
Η αναγνώριση του Σομαλιλάνδη από το Ισραήλ διέκοψε μια ισορροπία που η Τουρκία οικοδομούσε επί μία δεκαετία στο Κέρας της Αφρικής. Ο Ερντογάν κατήγγειλε την κίνηση μέσα σε λίγες ημέρες. Ακολούθησε διπλωματική ευθυγράμμιση. Η άφιξη των μαχητικών αποτέλεσε το κινητικό υπόβαθρο. Το ακροατήριο είναι ευρύτερο: το Σομαλιλάνδη, πιθανοί μιμητές και η ίδια η Ουάσιγκτον. Γι’ αυτό το πρόβλημα των F-16 είναι πιο διαβρωτικό από τους S-400. Το ένα ήταν μια συναλλαγή. Το άλλο είναι επιχειρησιακό δόγμα στραμμένο κατά συμμάχων.
Στο Αιγαίο, η βία έχει κανονικοποιηθεί. Οι ελληνικές αρχές έχουν καταγράψει επανειλημμένες παραβιάσεις του κυρίαρχου εναέριου χώρου και των κανόνων αεροπλοίας από τουρκικά στρατιωτικά αεροσκάφη, συμπεριλαμβανομένων F-16. Δεν πρόκειται για τοπικές καταγγελίες. Το μοτίβο καταγράφεται σε ολόκληρες τις περιοχές πληροφοριών πτήσης Αθηνών και Λευκωσίας και έχει κατατεθεί στον ΟΗΕ, με έγγραφα του Συμβουλίου Ασφαλείας και της Γενικής Συνέλευσης που τεκμηριώνουν μη εξουσιοδοτημένη δραστηριότητα. Δεν πρόκειται για σημασιολογική διαμάχη περί ναυτικών μιλίων. Πρόκειται για τη συστηματική διάβρωση της εναέριας κυριαρχίας κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης από άλλο μέλος του ΝΑΤΟ, με χρήση πλατφορμών που συντηρούνται από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η κλίμακα είναι η προειδοποίηση. Κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία, οι ρωσικές παραβιάσεις εναέριου χώρου κρατών του ΝΑΤΟ μετριούνται σε μονοψήφια νούμερα. Οι τουρκικές παραβιάσεις εις βάρος ενός και μόνο συμμάχου ανέρχονται σε εκατοντάδες.
Πάνω από την Κύπρο, η Τουρκία δεν αμφισβητεί πολιτική· αμφισβητεί τον χάρτη. Τουρκικά F-16 έχουν επανειλημμένα εισέλθει στον κυπριακό εναέριο χώρο και στις ζώνες πληροφοριών πτήσης χωρίς άδεια, περιλαμβανομένων χαμηλών διελεύσεων κοντά σε ευαίσθητες γραμμές. Όταν τέτοια αεροσκάφη επιχειρούν επίσης από το κατεχόμενο βορρά, δεν πρόκειται πλέον για οριακή παραβίαση. Πρόκειται για κυριαρχία που επιβάλλεται δια της ισχύος, προβαλλόμενη από έδαφος που τα Ηνωμένα Έθνη αναγνωρίζουν ως κατεχόμενο. Η αεροπορική ισχύς «ξεπλένεται» μέσω της κατοχής. Γι’ αυτό τα περιστατικά αυτά καταγράφονται στον ΟΗΕ: πρόκειται για διαρκή εναέρια εξαναγκασμό, όχι για σποραδικές τριβές.
Τα ίδια αεροσκάφη στηρίζουν την εξαναγκαστική εκστρατεία της Τουρκίας κατά των κουρδικών κοινοτήτων. Στη βόρεια Συρία και στο βόρειο Ιράκ, πλήγματα F-16 επιβάλλουν διασυνοριακά τετελεσμένα, συχνά κοντά σε κατοικημένες περιοχές, με επανειλημμένες αναφορές σε απώλειες αμάχων. Εντός της Τουρκίας, η εναέρια εκφοβιστική πρακτική έχει κατά καιρούς στοχεύσει επαρχίες με κουρδική πλειοψηφία, σβήνοντας τη γραμμή μεταξύ αντιτρομοκρατίας και συλλογικής τιμωρίας Τούρκων πολιτών κουρδικής καταγωγής. Η Άγκυρα το αποκαλεί αυτοάμυνα. Στην πράξη, είναι αεροπορική ισχύς που χρησιμοποιείται για την πειθάρχηση ενός λαού, την ποινικοποίηση πολιτικής ταυτότητας και την επιβολή υπακοής από αέρος, αντικαθιστώντας το δίκαιο με τη βία.
Η Λιβύη ακολουθεί την ίδια λογική. Η Τουρκία παρενέβη καθοριστικά σε έναν εμφύλιο πόλεμο βάσει αμφισβητούμενων συμφωνιών, παραβίασε διεθνείς περιορισμούς όπλων και αναδιαμόρφωσε την ισορροπία ισχύος στο έδαφος. Εκθέσεις του ΟΗΕ και ευρωπαϊκές αποστολές επιτήρησης έχουν επανειλημμένα επισημάνει παραβιάσεις του εμπάργκο όπλων της Λιβύης, διευκολυνόμενες μέσω αεροπορικών διαδρόμων και διαρκούς αερογέφυρας. Τα μη επανδρωμένα συστήματα είχαν εξέχοντα ρόλο, αλλά το δόγμα παρέμεινε αμετάβλητο: αεροπορική ισχύς ως πολιτική μηχανική, όχι ως νόμιμη άμυνα έσχατης ανάγκης.
Η Σομαλία ολοκληρώνει την καμπύλη
Εδώ και χρόνια, η Τουρκία οικοδομεί σκληρή ισχύ: μόνιμη στρατιωτική βάση, αποστολές εκπαίδευσης, πολιτική ευθυγράμμιση και ενεργειακές φιλοδοξίες. Η άφιξη των F-16 δεν είναι επεισόδιο αντιτρομοκρατίας. Είναι το εκτεθειμένο άκρο ενός ολοκληρωμένου σχεδίου όπου στρατιωτική παρουσία, διπλωματική πίεση και οικονομική τοποθέτηση συγκλίνουν υπό την ομπρέλα της αεροπορικής ισχύος.
Εδώ αποτυγχάνει η δυτική επιβολή. Στην πράξη, η επιτήρηση τελικής χρήσης παρακολουθεί την κατοχή, όχι την επιχειρησιακή χρήση. Ακόμη και οι αξιολογήσεις εποπτείας των Ηνωμένων Πολιτειών αναγνωρίζουν ότι οι υφιστάμενοι μηχανισμοί δεν είναι σχεδιασμένοι για να ανιχνεύουν μη εξουσιοδοτημένη επιχειρησιακή απασχόληση αμερικανικών αμυντικών μέσων. Το κενό είναι πολιτικό, όχι τεχνικό, αφήνοντας την κατάχρηση ατεκμηρίωτη, μη ταξινομημένη και ατιμώρητη.
Η επιρροή δεν τελειώνει με την παράδοση. Το προηγούμενο του Πακιστάν το αποδεικνύει. Η Ουάσιγκτον πάγωσε παραδόσεις F-16, έθεσε όρους στη συντήρηση και συνέδεσε την επιτήρηση άμεσα με την επιχειρησιακή συμμόρφωση. Η επιβολή τελικής χρήσης εφαρμόστηκε μέσω συντήρησης, αναβαθμίσεων και πρόσβασης.
Το αποτέλεσμα είναι ένα συμμαχικό παράδοξο που αγγίζει την αυτοϋπονόμευση. Τουρκικά F-16 υπερασπίζονται τον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ στη Ρουμανία και την Εσθονία, ενώ η ευρύτερη τουρκική αεροπορική στάση αντιμετωπίζει την ελληνική και κυπριακή κυριαρχία ως διαπραγματεύσιμη. Τα ίδια αεροσκάφη. Τα ίδια πληρώματα. Η ίδια υποστήριξη. Άμυνα στην ανατολή. Εξαναγκασμός στον νότο.
Νομικά, δεν υπάρχει ασάφεια. Οι μεταβιβάσεις αμερικανικών όπλων δεσμεύονται από σκοπό. Τα αμυντικά μέσα παρέχονται για εσωτερική ασφάλεια, νόμιμη αυτοάμυνα και συλλογική ασφάλεια στο πλαίσιο δεσμευτικών συμφωνιών FMS. Η τελική χρήση είναι όρος. Όταν F-16 αμερικανικής προέλευσης χρησιμοποιούνται για εξαναγκαστικές υπερπτήσεις, συστηματική πίεση κυριαρχίας και εκφοβισμό εταίρων, αυτό υπερβαίνει τη διπλωματία και συνιστά πρόκληση στα θεμέλια του αμερικανικού καθεστώτος μεταβίβασης όπλων.
Η Ουάσιγκτον διαθέτει εργαλεία. Η υποστήριξη μπορεί να τεθεί υπό όρους ή να ανασταλεί, περιλαμβανομένων αναβαθμίσεων, λογισμικού αποστολών και υποστήριξης. Το Κογκρέσο έχει δοκιμάσει αυτούς τους μοχλούς, συμπεριλαμβανομένου του πλαισίου Τουρκίας-Ελλάδας. Ο ισχυρισμός ότι η παράδοση τερματίζει την επιρροή δεν αντέχει στον έλεγχο.
Η Ευρώπη δεν είναι θεατής. Αυτό δεν είναι διμερής διαμάχη. Ο ελληνικός και ο κυπριακός εναέριος χώρος συνιστούν το εξωτερικό εναέριο σύνορο της Ευρώπης και επιχειρησιακό χώρο του ΝΑΤΟ. Η ασάφεια είναι το νόμισμα που εκμεταλλεύεται η Άγκυρα. Η άρση της είναι ευρωπαϊκή ευθύνη.
Το ζήτημα των F-35 επανέρχεται και το αντανακλαστικό είναι γνώριμο: επίλυση του S-400 και διατήρηση της Τουρκίας αγκυρωμένης στη Δύση. Αυτό το αντανακλαστικό είναι λάθος. Οι S-400 ήταν σύμπτωμα. Ο πυρήνας του προβλήματος είναι το επιχειρησιακό δόγμα. Ο μελλοντικός στόλος stealth της Τουρκίας δεν προορίζεται για αντιπαράθεση με τη Ρωσία ή το Ιράν, με τα οποία η Άγκυρα διατηρεί λειτουργικές διευθετήσεις μέσω ενέργειας, εμπορίου, αποσυμπίεσης στη Συρία και της διαδικασίας της Αστάνα. Τα αεροσκάφη πέμπτης γενιάς θα χρησιμοποιηθούν εκεί όπου η Τουρκία ήδη ασκεί πίεση: πάνω από την Ελλάδα και την Κύπρο, εναντίον άλλων εταίρων των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ανατολική Μεσόγειο και ρητά κατά του Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένου του συριακού εναέριου χώρου και της Ανατολικής Μεσογείου. Το Ισραήλ διαβάζει αυτό το μοτίβο. Η Ελλάδα το βιώνει. Σε αυτή την τροχιά, μια τέτοια σύγκρουση μοιάζει ολοένα περισσότερο ζήτημα χρόνου παρά ενδεχομένου, και η Ιερουσαλήμ προσαρμόζει αναλόγως τη στάση της.
Το Μογκαντίσου είναι το σημείο απόδειξης. Η δυτική σιωπή έχει καταστεί επιχειρησιακή δυνατότητα. Το ζήτημα δεν είναι πλέον η πρόσβαση στα F-35, αλλά το πόσο γρήγορα θα στερηθεί η επιχειρησιακή βιωσιμότητα των τουρκικών F-16. Οι σχετικές προετοιμασίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Γι’ αυτό η ιστορία των F-16 είναι η πραγματική ιστορία των F-35. Δοκιμάζει αν οι κανόνες εξακολουθούν να ισχύουν όταν η επιβολή είναι άβολη, αν η συμμαχία σημαίνει κοινή άμυνα ή απλώς κοινή υλικοτεχνική υποστήριξη, και αν η κυριαρχία παραμένει αρχή και όχι διαπραγματευτικό χαρτί.
Όσοι γνωρίζουν πώς λειτουργεί στην πράξη η Ουάσιγκτον ξέρουν πού θα κριθεί αυτό: όχι σε προεδρικά τηλεφωνήματα, αλλά στο Κογκρέσο, στο Πεντάγωνο, στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και στην αλυσίδα υποστήριξης, με την Αθήνα και την Ιερουσαλήμ ήδη παρούσες.