Λίγο πριν από τις μεγάλες συγκρούσεις Ελλήνων και Περσών
ένα φαινομενικά μικρό περιστατικό φώτισε μια τεράστια διαφορά νοοτροπίας. Μερικοί λιποτάκτες από την Αρκαδία, άνθρωποι φτωχοί και χωρίς σταθερό βιοπορισμό, κατέφυγαν στο περσικό στρατόπεδο αναζητώντας εργασία και προστασία.
Απο το arxaiaellinika.gr
Οι Πέρσες τους οδήγησαν μπροστά στον βασιλιά. Εκεί, ένας από τους αυλικούς μίλησε εκ μέρους όλων και τους ρώτησε τι έκαναν οι Έλληνες εκείνη την περίοδο.
Τι έκαναν οι Έλληνες ενώ πλησίαζε ο πόλεμος;
Η απάντηση των Αρκάδων ήταν απλή αλλά αποκαλυπτική. Οι Έλληνες, είπαν, τελούσαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Παρακολουθούσαν αθλητικούς αγώνες, δρόμους, πάλη και ιπποδρομίες. Είχαν συγκεντρωθεί όχι για πόλεμο, αλλά για γιορτή.
Τότε ο Πέρσης ρώτησε κάτι που φαινόταν αυτονόητο για εκείνον:
Ποιο ήταν το έπαθλο για τους νικητές;
Οι Έλληνες λιποτάκτες απάντησαν χωρίς δισταγμό. Ο νικητής δεν έπαιρνε χρήματα, ούτε χρυσό, ούτε πολύτιμα δώρα. Έπαιρνε μόνο ένα στεφάνι από αγριελιά.
Το στεφάνι της ελιάς και η έκπληξη των Περσών
Η απάντηση αυτή προκάλεσε αμηχανία. Στο περσικό στρατόπεδο, όπου η αμοιβή, το λάφυρο και το χρήμα αποτελούσαν βασικά κίνητρα, η ιδέα ενός αγώνα χωρίς υλικό όφελος έμοιαζε ακατανόητη.
Τότε μίλησε ο Τιγράνης, γιος του Αρτάβανού. Τα λόγια του, αν και θεωρήθηκαν δειλά από τον βασιλιά, έμειναν στην ιστορία ως δείγμα βαθιάς κατανόησης.
«Δεν αγωνίζονται για χρήματα, αλλά για δόξα»
Μόλις άκουσε ότι το έπαθλο ήταν ένα απλό στεφάνι, ο Τιγράνης δεν μπόρεσε να συγκρατηθεί. Στράφηκε προς τον Μαρδόνιο και αναφώνησε:
«Καλέ μου Μαρδόνιε, τι είδους ανθρώπους είναι αυτοί που έβαλες απέναντί μας; Δεν αγωνίζονται για χρήματα, αλλά για τη δόξα των επιτευγμάτων τους».
Με μία φράση, ο Πέρσης ευγενής αποκάλυψε την ουσία του ελληνικού κόσμου. Οι Έλληνες δεν κινούνταν πρωτίστως από το κέρδος. Κινούνταν από την τιμή, την αναγνώριση και την υστεροφημία.
Η βαθύτερη σημασία του αποσπάσματος του Ηροδότου
Ο Ηρόδοτος δεν καταγράφει το επεισόδιο τυχαία. Μέσα από αυτή τη σύντομη σκηνή, εξηγεί γιατί οι Έλληνες μπορούσαν να αντισταθούν σε μια αυτοκρατορία απείρως ισχυρότερη αριθμητικά.
Έτσι, η ελευθερία, η αρετή και η δόξα είχαν σαφώς μεγαλύτερη αξία από το χρήμα. Γι’ αυτό, ο αθλητής που στεφόταν με ελιά δεν τιμούσε μόνο τον εαυτό του, αλλά γινόταν πρότυπο για ολόκληρη την πόλη. Με τον ίδιο τρόπο, ο πολεμιστής που αγωνιζόταν για την πατρίδα και την τιμή του δεν μπορούσε εύκολα να υποταχθεί.
Από τους Ολυμπιακούς Αγώνες στα πεδία των μαχών
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες δεν ήταν απλώς αθλητική διοργάνωση. Ήταν σχολείο αξιών. Δίδασκαν πειθαρχία, αυτοέλεγχο και επιδίωξη της αριστείας.
Έτσι, όταν οι Πέρσες άκουσαν ότι οι Έλληνες αγωνίζονταν για ένα στεφάνι, στην πραγματικότητα άκουσαν κάτι πολύ πιο επικίνδυνο. Άκουσαν ότι είχαν απέναντί τους ανθρώπους έτοιμους να θυσιαστούν για κάτι ανώτερο από τον πλούτο.
Το επεισόδιο με τους Αρκάδες λιποτάκτες και τον Τιγράνη λειτουργεί ως κλειδί για την κατανόηση της αρχαίας ελληνικής νοοτροπίας. Η δόξα, η τιμή και η αρετή υπερίσχυαν του χρήματος.
Και ίσως γι’ αυτό, όπως υπαινίσσεται ο Ηρόδοτος, οι Έλληνες δεν ήταν εύκολος αντίπαλος, ούτε στο στάδιο, ούτε στο πεδίο της μάχης.