Ο νεοπλατωνισμός είναι φιλοσοφικό ρεύμα που ίδρυσε ο Πλωτίνος, ο οποίος όμως ο ίδιος δεν θεωρούσε τον εαυτό του «νεοπλατωνικό»
Οι σύγχρονοι ιστορικοί και φιλόσοφοι χρησιμοποίησαν αυτήν την ονομασία για να περιγράψουν τη σκέψη του. Ο Πλωτίνος θεωρούσε τον εαυτό του μαθητή του Πλάτωνα και στόχευε να συνδέσει τις ιδέες του Πλάτωνα με αυτές του Αριστοτέλη.
Από το arxaiaellinika.gr
Η σειρά των κύριων νεοπλατωνικών φιλοσόφων είναι:
- Πλωτίνος
- Πορφύριος
- Ιάμβλιχος
- Πρόκλος
- Δαμάσιος
Η βιβλιογραφία για τον νεοπλατωνισμό είναι πλούσια και εκτεταμένη, και οι επιρροές του φτάνουν πέρα από τη φιλοσοφία, στη ζωγραφική και σε φιλοσόφους που δεν φανταζόμαστε ότι είχαν σχέση με τον νεοπλατωνισμό, όπως ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco) ή ο Martin Heidegger.
Ο νεοπλατωνισμός ξεκινά από το μεγάλο ερώτημα της αρχαίας φιλοσοφίας: πώς από το Ένα προκύπτουν τα Πολλά;
Κοιτάζοντας γύρω μας, βλέπουμε πολλαπλά αντικείμενα και ποικιλία φαινομένων. Οι Προσωκρατικοί πρότειναν για πρώτη φορά στην ιστορία της σκέψης ότι πίσω από τα πολλά υπάρχει μία πρώτη αρχή.
Ο Πλάτωνας και οι επόμενοι φιλόσοφοι προσπάθησαν να απαντήσουν πώς τα νοητά προκύπτουν στα αισθητά φαινόμενα. Αντίθετα, η σύγχρονη φιλοσοφία εξετάζει το ερώτημα γιατί υπάρχει κάτι και όχι το τίποτα, επηρεασμένη από τη Βίβλο και τον Χριστιανισμό.
Οι νεοπλατωνικοί ανέπτυξαν την ιδέα της εκπόρευσης. Σκεφτείτε τον ήλιο που εκπέμπει φως και θερμότητα. Με παρόμοιο τρόπο, από το Ένα εκπορεύονται όλα τα όντα και οι κόσμοι.
Ο Πλωτίνος παρατηρεί τη φύση και την ύλη και αναλύει τα βασικά στοιχεία: πυρ, γη, αήρ και ύδωρ. Αυτά προέρχονται από μια άμορφη, απροσδιόριστη ύλη που δεν έχει ιδιότητες. Δεν μπορεί να δημιουργήσει από μόνη της, γι’ αυτό χρειάζεται η κοσμική ψυχή, η οποία είναι αυτοκίνητη και νοητική.
Η κοσμική ψυχή πλάθει τα τέσσερα στοιχεία και δημιουργεί τον κόσμο γύρω μας. Αυτή η ψυχή εκπορεύεται από τον Παγκόσμιο Νου, ο οποίος είναι δομημένος και ενοποιεί όλα τα όντα. Στην κορυφή βρίσκεται το Ένα, η απρόσιτη και απρόσωπη αρχή, πέραν κάθε γνώσης και αντίληψης.
Σύμφωνα με τον Πλωτίνο:
- Το Ένα εκπορεύει τον Νου.
- Ο Νους εκπορεύει την Ψυχή.
- Η Ψυχή επενεργεί στην ύλη και δημιουργεί τον αισθητό κόσμο.
Με αυτόν τον τρόπο, νοητό και αισθητό, Θεός και κόσμος, ενώνται σε ένα συνεκτικό σύστημα. Αυτή η τριαδική δομή εξηγεί πώς το Ένα και τα Πολλά συνδέονται μέσα στον κόσμο.
Ένα αδύναμο σημείο του νεοπλατωνικού μονισμού είναι το ερώτημα του κακού: αν το Ένα είναι η πρώτη αρχή και απόλυτα αγαθό, πώς προκύπτει το κακό; Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ότι το Ένα και τα Πολλά μοιράζονται την ίδια ουσία, ενώ στη χριστιανική σκέψη ο κόσμος είναι εκτός της θείας ουσίας.
Ο νεοπλατωνισμός είναι λοιπόν ένας τρόπος να συνδεθεί το εν με τα πολλά, το νοητό με το αισθητό, και ο Θεός με τον κόσμο που βλέπουμε. Με απλά λόγια, πρόκειται για μια προσπάθεια να γεφυρωθεί η πνευματική και η υλική πραγματικότητα σε ένα ενιαίο φιλοσοφικό σύστημα.