Κερδίζει η Τουρκία στη Λιβύη – Παραγκωνίζονται δικαιώματα Ελλάδας – Κύπρου

Τους τελευταίους μήνες, η ευαίσθητη διαδικασία σταθεροποίησης της Λιβύης

έχει δοκιμαστεί σοβαρά από σύνθετες πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και χρηματοοικονομικές προκλήσεις.

Παρόλο που η εκεχειρία της Γενεύης που υπογράφηκε τον Οκτώβριο του 2020 παραμένει σε ισχύ, σοβαρά κρίσιμα ζητήματα και εντάσεις αναδύονται συνεχώς μεταξύ των δύο σημερινών παρατάξεων – της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας (GNA) με έδρα την πρωτεύουσα Τρίπολη και της Κυβέρνησης Εθνικής Σταθερότητας (GNS) στο Τομπρούκ της Κυρηναϊκής – σε συνδυασμό με ενδογενείς και εξωγενείς δυναμικές ισχύος που είναι ικανές να βυθίσουν τη Λιβύη, και μαζί της ολόκληρη την περιοχή της κεντρικής Μεσογείου, στο χάος.

Η αμερικανική παρέμβαση και η διείσδυση της Τουρκίας

Ωστόσο, μέσα στην φαινομενική και σταθερή αναταραχή στη Λιβύη, ορισμένα πρόσφατα γεγονότα, τα οποία έχουν αγνοηθεί επαίσχυντα στα γεωγραφικά μας πλάτη, κρύβουν τα σχέδια και τις φιλοδοξίες των κύριων εξωτερικών παραγόντων, ιδίως των Ηνωμένων Πολιτειών και της Τουρκίας, να επιταχύνουν σημαντικά τα γεγονότα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιστρέφουν αθόρυβα σε ηγετικό ρόλο στη Λιβύη, σε μια προσπάθεια να επιλύσουν το τρέχον αδιέξοδο, το οποίο θεωρείται μη βιώσιμο.

Αυτή η μετατόπιση σηματοδοτείται από μια ολοκληρωμένη ανάπτυξη διπλωματικών, οικονομικών και στρατιωτικών πόρων.

Η επιστροφή των Ηνωμένων Πολιτειών στην αρένα της Λιβύης καθοδηγείται από μια ρεαλιστική προσέγγιση, βασισμένη στην επίτευξη βραχυπρόθεσμων, μεσοπρόθεσμων συμφερόντων.

Η Ουάσινγκτον δεν φαίνεται πλέον να καθοδηγείται από πολιτισμικές παρορμήσεις που στοχεύουν στη σπορά δημοκρατικών αρχών και ελεύθερων αγορών σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Σήμερα, ο περιορισμός των γεωπολιτικών αντιπάλων (Ρωσική Ομοσπονδία) και των υπερβολικά επεκτεινόμενων δυνάμεων (Τουρκία), ο έλεγχος ζωτικών ενεργειακών και εμπορικών οδών και ο επαναπροσδιορισμός των τοπικών ισορροπιών προς όφελός τους είναι όλες τακτικές επιταγές που απαιτούν μια σαφή μετατόπιση της στάσης της αμερικανικής υπερδύναμης στη Λιβύη.

Συγκεκριμένα, αξιωματούχοι και μηχανισμοί των ΗΠΑ έχουν αρχίσει να δημιουργούν στενές θεσμικές σχέσεις με τους ηγέτες και των δύο αντίπαλων παρατάξεων για να αξιολογήσουν την αντίστοιχη προθυμία τους να δημιουργήσουν μια νέα ισορροπία δυνάμεων με στόχο τη διασφάλιση μεγαλύτερης σταθερότητας, ασφάλειας, οικονομικής ανάπτυξης και, πάνω απ’ όλα, τον περιορισμό των εξωτερικών παρεμβάσεων, συμπεριλαμβανομένης της ρωσικής επιρροής.

Παρόλο που ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει επίσημα, όπως επιβεβαιώθηκε τον περασμένο Νοέμβριο, ¹ την Αποστολή Υποστήριξης των Ηνωμένων Εθνών στη Λιβύη (UNSMIL) και τον καθιερωμένο οδικό χάρτη , το άνοιγμα παράλληλων άμεσων διπλωματικών διαύλων υπονομεύει τη διαδικασία του ΟΗΕ εξαρχής και νομιμοποιεί την διμερή προσέγγιση.

Για να περιγραφεί εύγλωττα αυτή η ακροβατική προσπάθεια στο πλαίσιο της Λιβύης, έχει επικαλεστεί με παιχνιδιάρικο τρόπο ακόμη και ένα «δόγμα» ² , το οποίο παίρνει το όνομά του από τον ισχυρό Αμερικανό διπλωμάτη και επιχειρηματία Massad Boulos.

Εκτός από το ότι υπηρέτησε ως ανώτερος σύμβουλος του προέδρου για τις υποθέσεις της Μέσης Ανατολής και του Αραβικού Κόσμου, τον περασμένο Απρίλιο ο Boulos προσλήφθηκε από το Υπουργείο Εξωτερικών ως ανώτερος σύμβουλος για την Αφρική ³ .

Από την ανάληψη των καθηκόντων του, έχει ξεκινήσει μια πραγματική διπλωματία τύπου shuttle, η οποία πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στις ⁴ Ιουλίου , η οποία οδήγησε τον Αμερικανό αξιωματούχο να στήσει τραπέζια διαπραγματεύσεων τόσο στην Τρίπολη με τον πρωθυπουργό της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNU) Αμπντουλχαμίντ Ντμπεϊμπά όσο και στη Βεγγάζη με τον στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ και τον γιο του, Σαντάμ Χάφταρ, αρχηγό του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA) , καθώς και με κατόχους εξουσίας στην Κυρηναϊκή και σε μεγάλες περιοχές της νότιας Λιβύης.

Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων επέτρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες να επιτύχουν συγκεκριμένα αποτελέσματα.

Στο πόδι οι πετρελαϊκές εταιρείες

Τον Αύγουστο, η ExxonMobil, η δεύτερη μεγαλύτερη ιδιωτική εταιρεία στον κόσμο μετά τη Shell, υπέγραψε (φωτογραφία) μνημόνιο συμφωνίας με την Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου (NOC), την κορυφαία πετρελαϊκή εταιρεία της Λιβύης, για τη διεξαγωγή γεωλογικών και γεωφυσικών μελετών για τον εντοπισμό υδρογονανθράκων σε τέσσερα υπεράκτια οικόπεδα που βρίσκονται στα ανοικτά των δυτικών ακτών και στη λεκάνη της Σύρτης . ⁵

Τον περασμένο Ιανουάριο, η ConocoPhillips, η αμερικανική εταιρεία που ασχολείται με την εξερεύνηση και παραγωγή υδρογονανθράκων, και η γαλλική TotalEnergies υπέγραψαν συμφωνία ανάπτυξης πετρελαίου με την Waha Oil Company, θυγατρική της NOC, η οποία προβλέπει την κατανομή 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τα επόμενα 25 χρόνια.

Η Waha Oil Company λειτουργεί πέντε μεγάλα πεδία και μέσω αυτών των επενδύσεων στοχεύει στην αύξηση της ημερήσιας παραγωγής από τα τρέχοντα 340.000-400.000 βαρέλια πετρελαίου σε 850.000.

Η τελευταία αμερικανική πετρελαϊκή εταιρεία, κατά χρονολογική σειρά, που επωφελήθηκε από τη νέα συμφωνία μεταξύ Ουάσινγκτον-Τρίπολης-Βεγγάζης ήταν η Chevron, η οποία είναι επίσης έτοιμη, περισσότερα από δέκα χρόνια μετά την τελευταία φορά, να πατήσει ξανά το πόδι της στη Λιβύη ⁶ .

Εκτός από την προνομιακή πρόσβαση στις λιβυκές πρώτες ύλες, η νέα προσέγγιση των ΗΠΑ πέτυχε εκεί που άλλες είχαν αποτύχει ή δεν το είχαν καν επιχειρήσει.

Ενδολιβυκή συνεννόηση

Σε μια διπλή συνάντηση, τον Σεπτέμβριο στη Ρώμη ⁷ και τον Ιανουάριο στο Παρίσι ⁸ , με τη μεσολάβηση της Ουάσινγκτον, οι κληρονόμοι των νυν ηγετών των αντίπαλων παρατάξεων, Ιμπραήμ Ντμπέιμπα και Σαντάμ Χαφτάρ, φέρεται να έθιξαν πολλά ευαίσθητα ζητήματα, από τον πιθανό σχηματισμό μιας ενιαίας κυβέρνησης έως τη διάλυση των διαφόρων ένοπλων πολιτοφυλακών για τον σχηματισμό ενός νέου εθνικού στρατού. Ενώ είναι σημαντικό να μην δημιουργούνται υπερβολικές ελπίδες για τις συνομιλίες, η αμερικανική διπλωματική επιτυχία είναι σημαντική.

Η επιστροφή των μεγάλων αμερικανικών πετρελαϊκών εταιρειών αντιπροσωπεύει μια σημαντική αλλαγή.

Ωστόσο, για να διατηρηθούν οι επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα της βορειοαφρικανικής χώρας με την πάροδο του χρόνου και να επιτύχουν τους στόχους τους – τον στόχο των 2 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου την ημέρα, σε σύγκριση με την τρέχουσα παραγωγή που κυμαίνεται μεταξύ 1,3 και 1,4 εκατομμυρίων – πρέπει να συνοδεύονται από μεγαλύτερη σταθερότητα και προβλεψιμότητα στη Λιβύη.

Το ενδιαφέρον εκτείνεται πέρα από την απλή εκμετάλλευση των πόρων. Πρόκειται για την εδραίωση της πολιτικής και οικονομικής επιρροής που μπορεί να μεταφραστεί σε μεγαλύτερο έλεγχο των ενεργειακών οδών και των παγκόσμιων αγορών.

Με άλλα λόγια, συνδυάζοντας μια μεγαλύτερη δέσμευση για την ασφάλεια με μεσοπρόθεσμες έως μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε κρίσιμους τομείς, η Ουάσιγκτον μπορεί να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία να εδραιώσει την επιρροή της στο μέλλον της Λιβύης και της κεντρικής Μεσογείου.

Η υποστήριξη της AFRICOM

Υπό αυτό το πρίσμα θα πρέπει να ερμηνευθεί το ανανεωμένο ενδιαφέρον της AFRICOM (μίας από τις επτά γεωγραφικές διοικήσεις μάχης του Υπουργείου Πολέμου ) για τη Λιβύη. Τον Οκτώβριο, ο Υποδιοικητής John Brennan (φωτογραφία κάτω) – μετά το συνηθισμένο δρομολόγιο μεταξύ Τρίπολης και Βεγγάζης – ανακοίνωσε τη συμμετοχή των Δυτικών και Ανατολικών Λιβυκών Δυνάμεων στην Άσκηση Flintlock 2026.

Η ετήσια άσκηση ειδικών δυνάμεων της AFRICOM, που διεξάγεται από κοινού με εταίρους για τη βελτίωση της διαλειτουργικότητας και την ενίσχυση των δυνατοτήτων των στρατών, θα πραγματοποιηθεί την επόμενη άνοιξη κοντά στην πόλη της Σύρτης.

Τα λόγια του Υποδιοικητή που περιγράφουν το εύρος της πρωτοβουλίας είναι εμβληματικά: «Δεν πρόκειται μόνο για στρατιωτική εκπαίδευση. Πρόκειται για τη γεφύρωση των διαιρέσεων, την οικοδόμηση ικανοτήτων και την υποστήριξη του δικαιώματος της Λιβύης να καθορίσει το μέλλον της… Συμβάλλουμε άμεσα στις προσπάθειες της Λιβύης να ενοποιήσει τους στρατιωτικούς της θεσμούς» ^9.

Τέλος, τον Δεκέμβριο, επιβεβαιώνοντας την επικείμενη εγκατάσταση της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή, ήταν η σειρά του διοικητή της AFRICOM, στρατηγού Dagvin Andersen, να πραγματοποιήσει συνομιλίες για πρώτη φορά στην Τρίπολη και τη Βεγγάζη ¹⁰ .

Με λίγα λόγια, οι Ηνωμένες Πολιτείες ουσιαστικά επέστρεψαν στη Λιβύη.

Ο ρόλος της Τουρκίας

Η άλλη εξωτερική δύναμη που παίζει καθοριστικό ρόλο στη λιβυκή αρένα είναι η Τουρκία. Η Άγκυρα, αφού σταδιακά αναδείχθηκε ως εγγυήτρια της επιβίωσης του καθεστώτος της Τρίπολης, εδώ και περίπου ένα χρόνο θέτει τα θεμέλια για την επέκταση της επιρροής της προς την Κυρηναϊκή και τώρα αρχίζει να σημειώνει τις πρώτες της επιτυχίες.

Όπως είναι γνωστό, η διάσωση της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας από την Τουρκία το 2019 από την επίθεση των στρατευμάτων του Στρατάρχη Χαφτάρ έφερε στην Υψηλή Πύλη μια ηχηρή διπλωματική επιτυχία, την υπογραφή της συμφωνίας για τις αντίστοιχες αποκλειστικές οικονομικές ζώνες και τη στρατιωτική συνεργασία.

Πλήρης υποταγή και νομική κάλυψη της Τουρκίας σε ζώνες Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου

Στην ουσία, η Άγκυρα έχει υποτάξει πλήρως την Τρίπολη στη θέλησή της. Ωστόσο, αυτό το σχέδιο συναντά την αντίθεση της Βουλής των Αντιπροσώπων και ιδιαίτερα του προέδρου της, Ακίλα Σάλεχ¹¹ .

Εάν η διπλωματική κίνηση της Άγκυρας είναι επιτυχής, με αποτέλεσμα την επικύρωση της αμφιλεγόμενης ναυτιλιακής συμφωνίας μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης από το Κοινοβούλιο της Κυρηναϊκής, η Τουρκία θα εξασφαλίσει νομική κάλυψη για την ενεργειακή εξερεύνηση σε τεράστιες περιοχές των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών της Ελλάδας, της Κύπρου και της Αιγύπτου.

Η πρώτη συγκεκριμένη εφαρμογή της συνθήκης έλαβε χώρα τον περασμένο Ιούνιο, όταν η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου υπέγραψε Μνημόνιο με την τουρκική κρατική εταιρεία πετρελαίου TPAO, για την εξερεύνηση υδρογονανθράκων σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές νότια της Κρήτης ¹² .

Αυτή η πρωτοβουλία, εκτός από το ότι προκάλεσε την οργή της Ελλάδας και της Κύπρου, αύξησε τις εντάσεις μεταξύ των μερών και προκάλεσε επίσημα έναν σκληρό ανταγωνισμό στα νερά της Μεσογείου, ο οποίος θα συνεχιστεί για τα επόμενα χρόνια .

Η Τουρκία εδραιώνεται στην ανατολική Λιβύη

Η ευθραυστότητα της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας στην Τρίπολη, παγιδευμένη ανάμεσα στη βία των ένοπλων πολιτοφυλακών και την εκτεταμένη λαϊκή δυσαρέσκεια, ώθησε τον μηχανισμό της Ανατολίας τους τελευταίους μήνες να επιταχύνει τη διαφοροποίηση των σχέσεων με τη Λιβύη και να σφυρηλατήσει ολοένα και πιο ισχυρούς δεσμούς με την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας και, ως εκ τούτου, με τον Εθνικό Στρατό της Λιβύης με επικεφαλής τον Στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ.

Ο τελευταίος έχει σταδιακά ανοίξει συμφωνίες συνεργασίας στον οικονομικό και στρατιωτικό τομέα με την Τουρκία για να εξισορροπήσει την επιρροή της Ρωσικής Ομοσπονδίας και να αυξήσει την επιρροή της στην Τρίπολη.

Από τον Ιανουάριο του 2025, επομένως, η Turkish Airlines έχει ανοίξει ξανά τις πτήσεις προς τη Βεγγάζη ^13. Το ταμείο για την ανοικοδόμηση της ανατολικής Λιβύης, με επικεφαλής τον Μπελκάσεμ Χαφτάρ, έχει υπογράψει αρκετές συμφωνίες με σημαντικές τουρκικές εταιρείες που συμμετέχουν στην κατασκευή υποδομών μεταφορών για έργα στο Τομπρούκ, τη Βεγγάζη, το Σαχάτ και την αλ-Μπαϊντά ^14.

Πραγματοποιούνται άμεσες επαφές μεταξύ υψηλόβαθμων στρατιωτικών προσωπικοτήτων, διπλωματικών αξιωματούχων και μυστικών υπηρεσιών, αποκαλύπτοντας την αρχή μιας πιο δομημένης τεχνικής συνεργασίας που δεν βασίζεται πλέον στην απλή ανταλλαγή όπλων ¹⁵ .

Στην ουσία, η Τουρκία αυξάνει σημαντικά την επιρροή της στην Κυρηναϊκή, προκειμένου να τοποθετηθεί κάποια μέρα ως κεντρικός παράγοντας στις διαπραγματεύσεις για τη διαδικασία εθνικής ενοποίησης .

Οι Ευρωπαίοι έχουν πλέον αποκλειστεί

Μεταβαίνοντας από το διεθνές στο τοπικό πλαίσιο, η πρόσφατη δολοφονία του Σαίφ αλ-Ισλάμ Καντάφι ¹⁶ σηματοδοτεί μια σημαντική τομή στην πολιτική ιστορία της Λιβύης, σηματοδοτώντας το τέλος μιας εποχής και ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στο σύνθετο εθνικό της τοπίο.

Ο δεύτερος γιος του συνταγματάρχη Μουαμάρ Καντάφι, στην πραγματικότητα, ήταν ο τελευταίος άξιος κληρονόμος ικανός να χρησιμοποιήσει το πολιτικό του «στίγμα» για να προσπαθήσει να συσπειρώσει μια ευρεία συναίνεση γύρω του . Αν και είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί η πραγματική υποστήριξη που απολάμβανε, αξίζει να τεθούν ορισμένες σκέψεις: καταρχάς, κανένας από τους κύριους αντιπάλους του Σαίφ δεν ανέλαβε ανοιχτά την ευθύνη για τη δολοφονία του.

Μάλιστα, η πολιτοφυλακή της Τρίπολης 444, που αρχικά κατηγορήθηκε ότι διέπραξε την πράξη, αρνήθηκε αμέσως την εμπλοκή της, τονίζοντας ότι η ευθύνη παραμένει ασαφής και αφήνοντας περιθώρια για πολλές ερμηνείες.

Επιπλέον, η κινητοποίηση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού ¹⁷ κατά την παράδοση της σορού στο Μπάνι Γουαλίντ μαρτυρά την ευρεία και εκτεταμένη υποστήριξη προς τον Σαίφ, ο οποίος, παρά τις αντιπαραθέσεις, εξακολουθούσε να αποτελεί σύμβολο για πολλούς Λίβυους που επιθυμούν σταθερότητα και ένα μέλλον που θα μπορούσε να επανενώσει τις διαφορετικές ψυχές της χώρας.

‘Απίθανη’ η ενοποίηση των θεσμών στη Λιβύη

Υπό αυτές τις συνθήκες, η επανένωση των κύριων θεσμών της Λιβύης είναι απίθανη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, περισσότερο από πρόθυμες να επιδιώξουν μια πραγματική μετάβαση από τους ισχύοντες θεσμούς σε ένα νέο, ενιαίο πολιτικό πλαίσιο, φαίνεται να ενδιαφέρονται να εδραιώσουν τον ρόλο τους στον παγκόσμιο ενεργειακό τομέα, αποδυναμώνοντας έτσι περαιτέρω την επιρροή της Ρωσίας.

Αυτό αναπόφευκτα θα απαιτήσει μεγαλύτερη δέσμευση και εμπλοκή στον τομέα της ασφάλειας από την Ουάσινγκτον για την προστασία των σχεδιαζόμενων επενδύσεων.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, καθοδηγείται από την επιθυμία να εξασφαλίσει την πολυαναμενόμενη αναγνώριση από τις αρχές της ανατολικής Λιβύης της συμφωνίας για τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες και τη στρατιωτική συνεργασία που υπεγράφη με την Τρίπολη.

Η Άγκυρα θα εκμεταλλευτεί, επομένως, την επιθυμία των ΗΠΑ να μειώσουν την παρουσία της Ρωσίας στη Λιβύη για να παρουσιαστεί ως ένας παράγοντας ικανός να φέρει τη σταθερότητα που απαιτείται σήμερα.

Η νέα συμφωνία Τουρκίας-ΗΠΑ για τη Λιβύη έχει επιτευχθεί .

_{1 Κοινή Δήλωση για την Κατάσταση στη Λιβύη – Υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών}

_{2 Τα ιστολόγια: Το δόγμα Μπούλος: Μια επικίνδυνη ρεαλιστική στροφή στη Λιβύη | Αμίν Αγιούμπ | The Times of Israel}

_{3 Ανακοίνωση του Massad Boulos ως Ανώτερου Συμβούλου για την Αφρική – Υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών}

_{4 Τι σημαίνει το ταξίδι του Massad Boulos για μια διαιρεμένη Λιβύη | Yassin K. Fawaz | AW}

_{5 Η NOC της Λιβύης υπογράφει μνημόνιο συμφωνίας με την ExxonMobil μετά από δεκαετία αδράνειας | Reuters}

_{Η 6 Chevron επιστρέφει στη Λιβύη με νέο μνημόνιο συμφωνίας}

_{7 Ο ανιψιός του Ντμπέιμπα και ο Χαφτάρ συναντήθηκαν στη Ρώμη την Τρίτη – Κόσμος – Ansa.it}

_{8 Γαλλία και ΗΠΑ προωθούν νέες συνομιλίες για το πολιτικό μέλλον της Λιβύης}

_{9 Διοίκηση Ηνωμένων Πολιτειών Αφρικής}

_{10 Διοίκηση Αφρικής των Ηνωμένων Πολιτειών}

_{11 Ο πρόεδρος του κοινοβουλίου της Λιβύης ισχυρίζεται ότι η ναυτιλιακή συμφωνία με την Τουρκία είναι άκυρη αλλά ανοιχτή σε επαναδιαπραγμάτευση – Το Long War Journal του FDD}