Αξιωματούχοι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ πληροφορήθηκαν μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη τη Δευτέρα
ενώ το τελεσίγραφο του Ντόναλντ Τραμπ στην Τεχεράνη όδευε προς τη λήξη ρίχνοντας βαριά τη σκιά του: ο ανώτατος ηγέτης του ΙράνΜοτζτάμπα Χαμενεί είχε δώσει εντολή στους διαπραγματευτές του, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, να κινηθούν προς μια συμφωνία, σύμφωνα με Ισραηλινό αξιωματούχο, περιφερειακό αξιωματούχο και τρίτη πηγή με γνώση του θέματος, όπως αναφέρει σε αποκλειστικό του δημοσίευμα ο αμερικανικός ιστότοπος Axios.
Ενώ ο Τραμπ απειλούσε δημόσια με ολοκληρωτική καταστροφή, στο παρασκήνιο υπήρχαν ενδείξεις διπλωματικής κινητικότητας — αν και ακόμη και πηγές κοντά στον Τραμπ δεν γνώριζαν ποια θα ήταν η κατάληξη μέχρι την ανακοίνωση της εκεχειρίας.
Αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και αξιωματούχοι στο Πεντάγωνο πέρασαν τις τελευταίες ώρες κάνοντας προετοιμασία για μια μαζική εκστρατεία βομβαρδισμών σε ιρανικές υποδομές
προσπαθώντας παράλληλα να καταλάβουν προς ποια κατεύθυνση έτεινε ο Τραμπ. «Δεν είχαμε ιδέα τι θα συμβεί. Ήταν χαοτικό», δήλωσε Αμερικανός στο Axios.
Σύμμαχοι στην περιοχή προετοιμάζονταν για ιρανικά αντίποινα πρωτοφανούς κλίμακας. Στο εσωτερικό του Ιράν, κάποιοι πολίτες εγκατέλειπαν τα σπίτια τους για να αποφύγουν το κύριο βάρος των επιθέσεων.
Όπως αναφέρει το Axios, τα στοιχεία του ρεπορτάζ για τις διπλωματικές διεργασίες που απέτρεψαν — προς το παρόν — την κλιμάκωση βασίζονται σε συνομιλίες με έντεκα πηγές που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις.
Οι πρώτες κρίσιμες ώρες των συνομιλιών
Το πρωί της Δευτέρας, ενώ ο Τραμπ απευθυνόταν στο κοινό σε πασχαλινή εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, ένας «πολύ θυμωμένος» Στιβ Γουίτκοφ έκανε συνεχείς τηλεφωνικές επαφές. Ο Αμερικανός απεσταλμένος είπε στους μεσολαβητές ότι η 10 σημείων αντιπρόταση που μόλις είχε λάβει η Ουάσινγκτον από το Ιράν ήταν «καταστροφή», σύμφωνα με πηγή με άμεση γνώση.
Ακολούθησε μια «χαοτική» ημέρα διορθώσεων, με Πακιστανούς μεσολαβητές να διακινούν νέα σχέδια μεταξύ Γουίτκοφ και του Ιρανού ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι υπουργοί Εξωτερικών Αιγύπτου και Τουρκίας προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές.
Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι μεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την έγκριση των ΗΠΑ για επικαιροποιημένη πρόταση εκεχειρίας δύο εβδομάδων. Στη συνέχεια, η απόφαση ανήκε στον Χαμενεί — ο οποίος, σύμφωνα με τις πηγές, είχε ενεργό ρόλο τη Δευτέρα και την Τρίτη.
Η μυστική εμπλοκή του Χαμενεί
Όπως αναφέρει το Axios, η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη ήταν αναγκαστικά μυστική και δύσκολη. Αντιμέτωπος με ενεργή απειλή δολοφονίας από το Ισραήλ, ο Χαμενεί επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιαφόρων που μετέφεραν σημειώματα.
Δύο πηγές χαρακτήρισαν την έγκρισή του προς τους διαπραγματευτές να προχωρήσουν σε συμφωνία ως «τομή».
Περιφερειακή πηγή ανέφερε ότι ο Αραγτσί έπαιξε επίσης κεντρικό ρόλο, τόσο στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων όσο και στο να πείσει τους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης να αποδεχθούν συμφωνία.
Η Κίνα φέρεται επίσης να συμβούλευσε το Ιράν να αναζητήσει διέξοδο.
Ωστόσο, στο τέλος της ημέρας, όλες οι σημαντικές αποφάσεις της Δευτέρας και της Τρίτης περνούσαν από τον Χαμενεί. «Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία», είπε η ίδια πηγή.
Από τις απειλές στη συμφωνία
Ήταν σαφές μέχρι το πρωί της Τρίτης ότι σημειωνόταν πρόοδος, αλλά αυτό δεν εμπόδισε τον Τραμπ να διατυπώσει την πιο δυσοίωνη απειλή του πως «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε». Ορισμένα αμερικανικά μέσα μετέδωσαν ότι το Ιράν αποχωρεί από τις συνομιλίες. Πηγές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις δήλωσαν ότι αυτό δεν ίσχυε και ότι υπήρχε, αντίθετα, κάποια δυναμική.
Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς έκανε τηλεφωνικές επαφές από την Ουγγαρία, κυρίως με τους Πακιστανούς. Την ίδια ώρα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία με τον Τραμπ και την ομάδα του — αν και στο Ισραήλ αυξανόταν η ανησυχία ότι έχαναν τον έλεγχο της διαδικασίας.
Περί το μεσημέρι (ώρα Ανατολικής Ακτής ΗΠΑ) της Τρίτης, υπήρχε γενική κατανόηση ότι οι πλευρές συγκλίνουν σε εκεχειρία δύο εβδομάδων.
Τρεις ώρες αργότερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφδημοσίευσε τους όρους στην πλατφόρμα X και κάλεσε τις δύο πλευρές να τους αποδεχθούν.
Ο Τραμπ άρχισε αμέσως να δέχεται τηλεφωνήματα και μηνύματα από «σκληροπυρηνικούς» συμμάχους και συνεργάτες που τον προέτρεπαν να την απορρίψει.
Τέτοια ήταν η σύγχυση ακόμη και μεταξύ στενών συνεργατών του, ώστε αρκετοί που είχαν μιλήσει μαζί του μόλις μία-δύο ώρες νωρίτερα πίστευαν ότι θα απορρίψει την πρόταση — μέχρι τη στιγμή που την αποδέχθηκε.
Λίγο πριν δημοσιεύσει την απάντησή του, ο Τραμπ μίλησε με τον Νετανιάχουγια να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του στην εκεχειρία. Στη συνέχεια επικοινώνησε με τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων του Πακιστάν, Ασίμ Μουνίρ, για να κλείσει η συμφωνία.
Οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή να σταματήσουν τις επιχειρήσεις15 λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ.
Ο Αραγτσί επιβεβαίωσε ότι το Ιράν θα τηρήσει την εκεχειρία και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ για πλοία που επιχειρούν «σε συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις».
Η επόμενη ημέρα
Σύμφωνα με το Axios, παραμένει ασαφές σε ποιο βαθμό το Ιράν θα επιτρέψει την επανέναρξη της ναυσιπλοίας ή πόσο σταθερός θα είναι ο Νετανιάχου στην τήρηση της εκεχειρίας.
Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Νετανιάχου έλαβε διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν σε ειρηνευτικές συνομιλίες ώστε το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του υλικό, να σταματήσει τον εμπλουτισμό και να εγκαταλείψει την απειλή βαλλιστικών πυραύλων.
Ο Βανς αναμένεται να ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή στο Πακιστάν — ίσως η σημαντικότερη αποστολή της πολιτικής του καριέρας.
Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης του πολέμου.
Όπως αναφέρει το Axios, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και η εκπρόσωπος Τύπου Καρολάιν Λέβιτ αναμένεται να παραχωρήσουν συνεντεύξεις Τύπου την Τετάρτη, επιτιθέμενοι σε όσους επέκριναν τις απειλές Τραμπ περί «εξόντωσης»του Ιράν. Θα υποστηρίξουν ότι οι απειλές αυτές κατέστησαν δυνατή τη συμφωνία.
Το ιρανικό καθεστώς, που υποστηρίζει το ακριβώς αντίθετο, ίσως αναρωτηθεί αν οι απειλές Τραμπ έχουν πράγματι τερματιστεί.