Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που, ωθούμενος από προσωπική περιέργεια, ήθελα να ταξιδέψω στην Αλβανία.
Ήμουν βέβαιος ότι, μετά την πτώση του ολοκληρωτικού καθεστώτος του Ενβέρ Χότζα και την άφιξη ξένων κεφαλαίων, αυτή η γη θα υφίστατο μια δραστική εδαφική μεταμόρφωση, γράφει ο Φάμπιο Μπαλόκο.
Φυσικά, ήταν μια εύκολη προφητεία. Και ιδού: σε μια χώρα παραδοσιακά αφιερωμένη στη γεωργία και την κτηνοτροφία, η κατασκευαστική δραστηριότητα κάνει την επιθετική της είσοδο, ειδικά στην πρωτεύουσα και στις ακτές.
Η εκπληκτική ανοικοδόμηση…
Τα Τίρανα έχουν γίνει ένα νέο Μιλάνο και, συμπτωματικά, ο εν λόγω αρχιτέκτονας είναι ο Στέφανο Μποέρι, διάσημος παντού χάρη στο «Κάθετο Δάσος» (Bosco Verticale). Πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου κατασκευαστική επέκταση των Τιράνων, που ξεκίνησε όταν ο Έντι Ράμα (σοσιαλιστής…) ήταν δήμαρχος από το 2000 έως το 2011 και από το 2013 και μετά, πρωθυπουργός.
Ο Μποέρι κέρδισε αρχικά το έργο «Tirana 2030» (το οποίο είναι το ρυθμιστικό σχέδιο της πόλης) και στη συνέχεια το έργο «Tirana Riverside» (σχεδιασμένο για να στεγάσει 4.000 εκτοπισμένους από τον σεισμό του 2019).
Αν τα δείτε στην ιστοσελίδα του αρχιτεκτονικού γραφείου Stefano Boeri, θα σας εντυπωσιάσει το πράσινο χρώμα που απλώνεται σαν λεκές λαδιού και τα χαρακτηρίζει.
Χιλιάδες διαμερίσματα άδεια – το ξέπλυμα χρήματος
Ωστόσο, η πύλη voxeurop.eu αναφέρει ότι σήμερα υπάρχουν 52.000 άδεια διαμερίσματα στα Τίρανα. Οι τιμές πώλησης τέτοιων διαμερισμάτων στο κέντρο κυμαίνονται μεταξύ 2.500-4.500 ευρώ/τ.μ., ενώ το μέσο ακαθάριστο μηνιαίο εισόδημα ενός Αλβανού είναι μόνο 850 ευρώ.
Και είναι σχεδόν αδύνατο να βρει κανείς ένα διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων προς ενοικίαση για λιγότερο από 600 ευρώ το μήνα. Κι όμως, το ρυθμιστικό σχέδιο σχεδιάστηκε για να καλωσορίσει 1,6 εκατομμύρια κατοίκους, όταν τα Τίρανα μόλις που αριθμούν 590.000.
Εν τω μεταξύ, παρατηρείται η απομάκρυνση των λιγότερο πλούσιων από τις αστικές περιοχές και η αγορά ακινήτων από αλλοδαπούς. Η σύγκριση με το Μιλάνο είναι εντυπωσιακή. Με τη διαφορά ότι εδώ προστίθεται και το ξέπλυμα χρήματος.
Αλλά η έκρηξη της κατασκευαστικής δραστηριότητας δεν περιορίζεται στην πρωτεύουσα. Αν το 2015 χορηγήθηκαν άδειες για την κατασκευή νέων κατοικιών με έκταση 50 τετραγωνικών χιλιομέτρων, το 2022 η έκταση ήταν 2.071 τετραγωνικά χιλιόμετρα: πάνω από 40 φορές μεγαλύτερη, και αυτή η τάση είναι προορισμένη να διαρκέσει.
Οικοδομική έκρηξη σε μια χώρα που οι νέοι ξενιτεύονται…
Και μην ξεχνάτε: αυτό συμβαίνει σε μια χώρα που αδειάζει. Μεταξύ 2011 και 2023, η Αλβανία έχασε σχεδόν μισό εκατομμύριο κατοίκους. Αλλά πού καταλήγει το σκυρόδεμα; Η απάντηση είναι εύκολη: πάνω απ’ όλα στον κλάδο με τον μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο στον κόσμο, αυτόν του τουρισμού, και ιδιαίτερα στις ακτές.
Αυτό συμβαίνει ενώ το εσωτερικό της χώρας γίνεται όλο και λιγότερο πράσινο. Σύμφωνα με το Αλβανικό Ινστιτούτο Στατιστικής (INSTAT), από το 2018 έως το 2023 η χώρα έχασε 320.000 εκτάρια δασών και βοσκοτόπων, λόγω της αδιαφορίας των δημόσιων αρχών και παρά το θεωρητικό μορατόριουμ στην υλοτομία.
Και ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ξυλείας είναι η Ιταλία, με ένα πλήρες 61%. Έτσι, στην Αλβανία υπάρχει μαζική αποψίλωση δασών στο εσωτερικό και σκυροδέτηση στις ακτές: ένα θανατηφόρο μείγμα.
Η εβραιοαμερικανική επένδυση
Ας σταθούμε όμως συγκεκριμένα στις ακτές, στα νότια της χώρας, όπου αυτές τις μέρες το νησί Σαζάν έχει καταλήξει στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής – ακατοίκητο, περιτριγυρισμένο από μια κρυστάλλινη θάλασσα και σώζεται ως εκ θαύματος από την κατασκευαστική κερδοσκοπία χάρη σε στρατιωτικές λειτουργίες που δεν ισχύουν πλέον σήμερα (κατά τη διάρκεια του κομμουνιστικού καθεστώτος του Ενβέρ Χότζα, κατασκευάστηκαν πάνω από 3.600 καταφύγια και υπόγειες σήραγγες, σχεδιασμένες να αντέχουν σε πυρηνική επίθεση).
Εδώ ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, ένας πολύ πλούσιος Εβραίος επιχειρηματίας που είδε το νησί κατά τη διάρκεια μιας κρουαζιέρας, θέλει να χτίσει ένα μεγαθέρετρο επενδύοντας 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια.
Αυτό το θέμα με τα θέρετρα είναι μια παλιά ιστορία, αν σκεφτεί κανείς ότι τώρα, όταν μιλάμε για επενδύσεις στον κόσμο του τουρισμού, δεν μιλάμε πλέον για κάμπινγκ ή εξοπλισμένους χώρους, αλλά μόνο για έργα με σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, που προορίζονται ως επί το πλείστον για την ελίτ.
Και το 2025 του χορηγήθηκε άδεια οικοδομής, η οποία διευκολύνθηκε – σαν να ήταν τυχαίο – από έναν νόμο που φαίνεται να δημιουργήθηκε ειδικά (ad hoc) για «στρατηγικές επενδύσεις» το 2024.
Έχει δημιουργήσει μια νέα κατηγορία αστικών έργων που μπορούν να λειτουργήσουν ακόμη και σε δημόσια περιουσία και κατά παράβαση των τακτικών διαδικασιών υποβολής προσφορών, ενώ άλλες τροποποιήσεις έχουν χαλαρώσει τους περιορισμούς στις προστατευόμενες περιοχές.
Αλλά αυτή η επιχείρηση ακινήτων (η οποία αυξάνει την αξία της σε περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια δολάρια και προβλέπει 10.000 κλίνες) θα επεκταθεί και στην ακτή (πάντα χάρη στον ειδικό νόμο που αναφέρθηκε παραπάνω), στην προστατευόμενη περιοχή Vjosa-Nartë (περιοχή του δέλτα του ποταμού Vjosa), έναν από τους φυσικούς τόπους με την υψηλότερη αξία στην Ευρώπη.
Πρόκειται για ένα ανέγγιχτο τοπίο με λιμνοθάλασσες, αμμόλοφους, πευκοδάση και ελώδεις περιοχές που φιλοξενούν μερικές από τις σημαντικότερες μεταναστευτικές οδούς στη Μεσόγειο (έως και 200 είδη πουλιών, συμπεριλαμβανομένων των ροζ φλαμίνγκο).
Τα συρματοπλέγματα
Εκεί, τον Απρίλιο, δημιουργήθηκαν τάφροι με συρματοπλέγματα και επιχειρησιακά οχήματα έχουν ήδη αρχίσει να εργάζονται, καταστρέφοντας μέρος των αμμόλοφων. Μάλιστα, και οι δύο επενδύσεις δεν διευθύνονται απευθείας από τον Κούσνερ, αλλά από το επενδυτικό ταμείο που δημιούργησε, το Affinity Partners, επίσης με κεφάλαια από αραβικές χώρες, ιδίως από το Κατάρ.
Σε αυτό θα πρέπει να προστεθεί το γεγονός ότι η Αλβανία έχει ενταχθεί στο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ (ο σοσιαλιστής Ράμα είναι καλός φίλος όχι μόνο του Τραμπ, αλλά και του Νετανιάχου), και ότι η Ιβάνκα Τραμπ έχει θεαθεί να γευματίζει με τον Έντι Ράμα, ο οποίος φυσικά θεωρεί την φαραωνική επένδυση μια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί.
Η Επανάσταση των Φλαμίνγκο
Δεν φαίνεται όμως όλα να πηγαίνουν προς την κατεύθυνση που σχεδιάζει η κυβέρνηση του σοσιαλιστή Έντι Ράμα.
Πρώτον, η Αλβανία θέλει να ενταχθεί στην ΕΕ, και η τελευταία έχει απαιτήσει έντονα να σεβαστεί τους ισχύοντες κανονισμούς για την προστασία του περιβάλλοντος.
Δεύτερον, έχουν συσταθεί 28 περιβαλλοντικοί σύλλογοι για την υπεράσπιση αυτής της φυσικής κληρονομιάς και ιδιαίτερα της παράκτιας περιοχής, και υπήρξαν και εξακολουθούν να υπάρχουν πραγματικές λαϊκές εξεγέρσεις στη χώρα (αλλά και σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας).
Πρόκειται για ένα κίνημα διαμαρτυρίας με το σύνθημα «Η Αλβανία δεν πωλείται» και τώρα βαφτισμένο ως «Επανάσταση Φλαμίνγκο».
Ένα κίνημα που παραβλέφθηκε με αυτόν τον τρόπο από τον Ράμα: «Αν δεν ήταν ο Τζάρεντ, κανείς δεν θα νοιαζόταν για το τι συμβαίνει στην Αλβανία».
Το γεγονός ότι αποκαλεί τον Κούσνερ ονομαστικά και το περιεχόμενο της δήλωσης λένε πολλά για τον χαρακτήρα του.
Αξίζει επίσης να θυμηθούμε ότι η Affinity Partners ήθελε να χτίσει έναν «Πύργο Τραμπ» (προς τιμήν του επιφανούς πεθερού) στο Βελιγράδι πέρυσι (και πάλι χάρη σε έναν ειδικό ad hoc κανόνα).
Το έργο δεν προχώρησε λόγω διαδικασίας από την εισαγγελία της Σερβίας για κατάχρηση εξουσίας και πλαστογράφηση επίσημου εγγράφου.
Συμπτωματικά, για αυτήν την επιχείρηση ακινήτων με τουριστικό προσανατολισμό που βρίσκεται σε εξέλιξη, η SPAK, η ανεξάρτητη εισαγγελία κατά της διαφθοράς στην Αλβανία που ιδρύθηκε το 2019, ξεκίνησε έρευνες για τις αλλαγές που έγιναν το 2024 στο καθεστώς προστασίας της περιοχής και στην ιδιοκτησία γης, αλλαγές που άνοιξαν το δρόμο για την τουριστική ανάπτυξη.
Συμπερασματικά, είναι σαφές ότι αυτά τα γεγονότα αμαυρώνουν σοβαρά την δημόσια εικόνα της αλβανικής κυβέρνησης.
Shqip Media