Εντονη ανησυχία στην Τουρκία για μεγάλο σεισμό στην Κωνσταντινουπολη
Έντονη ανησυχία προκαλούν στην Κωνσταντινούπολη -και όχι μόνο-
οι εκατοντάδες σεισμοί μικρής έντασης που καταγράφονται τα τελευταία 24ωρα στη Θάλασσα του Μαρμαρά,
στην περιοχή νότια των Πριγκηπονήσων, με πολλούς να αναρωτιούνται για το αν η πυκνή αυτή σεισμική ακολουθία συνδέεται με έναν επικείμενο νέο μεγάλο σεισμό στην Πόλη.
Ανάμεσά τους και οι κορυφαίοι Τούρκοι σεισμολόγοι, οι οποίοι κάθε άλλο παρά συμφωνούν μεταξύ τους, με κάποιους εξ αυτών να θεωρούν ότι οι μικροσεισμοί δεν αποτελούν ένδειξη άμεσου κινδύνου, άλλους να επιμένουν ότι αποδεικνύουν πως το συγκεκριμένο σύστημα ρηγμάτων παραμένει ενεργό, ενώ υπάρχουν και εκείνοι που διαφωνούν ακόμη και για το ποιο ακριβώς ρήγμαπαράγει τις συγκεκριμένες δονήσεις.
Το μόνο σίγουρο είναι πως, για μια ακόμη φορά, οι 16 εκατομμύρια κάτοικοι της τουρκικής αυτής μεγαλούπολης έχουν χάσει τον ύπνο τους.
Καντίλι: 117 καταγεγραμμένοι σεισμοί σε 55 ώρες
Το Παρατηρητήριο Καντίλι του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου έδωσε την πρώτη ολοκληρωμένη εικόνα για το φαινόμενο. Σύμφωνα με την ανακοίνωσή του, από τις 06:00 της 18ης Αυγούστου έως τις 13:00 της 20ής Αυγούστου καταγράφηκαν 117 σεισμοί, μεγέθους από 0,7 έως 3,1, σε μια περιοχή ακτίνας περίπου 20 χιλιομέτρων νότια των Πριγκηπονήσων.
Η ανάλυση των δονήσεων για τις οποίες κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί ο μηχανισμός γένεσης δείχνει, σύμφωνα με το Καντίλι, σημαντική ομοιότητα μεταξύ τους. Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι οι σεισμοί εξελίσσονται μέσα σε παρόμοια γεωμετρία ρηγμάτων.
Το ίδιο το Παρατηρητήριο χαρακτηρίζει τη δραστηριότητα ως «μικροσεισμική ακολουθία» που παρουσιάζει συγκέντρωση τόσο στον χώρο όσο και στον χρόνο και επισημαίνει ότι τέτοιες συστάδες μικρών σεισμών παρατηρούνται κατά διαστήματα σε ενεργές τεκτονικές περιοχές. Η δραστηριότητα παρακολουθείται σε 24ωρη βάση, με τους επιστήμονες να εξετάζουν θέση, βάθος, μέγεθος και μηχανισμό κάθε δόνησης.
Η AFAD (Αρχή Διαχείρισης Καταστροφών και Εκτάκτων Αναγκών της Τουρκίας) κατέγραψε, παράλληλα, δόνηση 3,2 Ρίχτερ στις 19 Αυγούστου, ενώ αρκετοί από τους σεισμούς είχαν εστιακά βάθη περίπου 7 έως 17 χιλιομέτρων.
Γκιορούρ: Το μεγάλο πρόβλημα είναι η ετοιμότητα της Κωνσταντινούπολης
Ο Νατζί Γκιορούρ, μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες φωνές στην Τουρκία για τον σεισμικό κίνδυνο του Μαρμαρά, δεν έχει μέχρι στιγμής κάνει ειδική δημόσια ανάλυση που να συνδέει ευθέως τους συγκεκριμένους 117 μικροσεισμούς με επικείμενη μεγάλη δόνηση. Η πρόσφατη θέση του, ωστόσο, είναι σαφής και αποκτά ιδιαίτερο βάρος λόγω της νέας δραστηριότητας.
Μόλις λίγες ημέρες πριν, με αφορμή την επέτειο του σεισμού της 17ης Αυγούστου 1999, προειδοποίησε ότι «αργά ή γρήγορα» ένας μεγάλος σεισμός θα συμβεί και ζήτησε η συζήτηση να μετατοπιστεί από την πρόβλεψη της ημερομηνίας στην οικοδόμηση ανθεκτικών πόλεων.
Ο Γκιορούρ έχει υποστηρίξει επανειλημμένα ότι δύο από τα κρίσιμα τμήματα του βόρειου κλάδου του Ρήγματος της Βόρειας Ανατολίας στον Μαρμαρά είναι το ρήγμα των Πριγκηπονήσων και το ρήγμα του Κουμπούργκαζ. Κατά τη δική του εκτίμηση, τα τμήματα αυτά είναι ικανά να δώσουν ισχυρό σεισμό, ενώ έχει επιμείνει ότι η περιοχή του Μαρμαρά παραμένει σεισμικά φορτισμένη.
Άρα, η σημερινή μικροσεισμική δραστηριότητα δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως «πρόβλεψη του Γκιορούρ» για άμεσο μεγάλο σεισμό. Η βασική θέση του είναι διαφορετική: ο μεγάλος σεισμικός κίνδυνος στον Μαρμαρά υπάρχει ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη ακολουθία και η Κωνσταντινούπολη πρέπει να είναι προετοιμασμένη.
Ουσουμέζσοϊ: «Από εδώ δεν θα βγει μεγάλος σεισμός»
Σχεδόν στον αντίποδα βρίσκεται ο γεωεπιστήμονας Σενέρ Ουσουμέζσοϊ, ο οποίος εμφανίζεται καθησυχαστικός ως προς τη συγκεκριμένη σεισμική ακολουθία. Υποστηρίζει ότι οι τελευταίες δονήσεις δεν σημειώνονται πάνω στο κύριο ρήγμα των Πριγκηπονήσων, αλλά πάνω σε μικρότερους, δευτερεύοντες κλάδους με κατεύθυνση περίπου βορρά – νότου, οι οποίοι τέμνουν το βασικό σύστημα.
Κατά την ανάλυσή του, οι μικρότεροι αυτοί κλάδοι ενεργοποιούνται από μεταβολές των τάσεων που έχουν προκαλέσει παλαιότεροι σεισμοί, μεταξύ των οποίων ο σεισμός της 17ης Αυγούστου 1999 και εκείνος του Μαρμαρά τον Απρίλιο του 2025.
Ο Ουσουμέζσοϊ, μάλιστα, προχωρά ακόμη παραπέρα, χαρακτηρίζοντας το συγκεκριμένο τμήμα του ρήγματος των Πριγκηπονήσων «παλιό και νεκρό»και υποστηρίζοντας ότι οι μικροί κλάδοι στους οποίους εντοπίζει τις σημερινές δονήσεις δεν έχουν τη δυνατότητα να συσσωρεύσουν την απαιτούμενη ενέργεια για έναν μεγάλο καταστροφικό σεισμό.
Κατά τη δική του εκτίμηση, η συγκεκριμένη συστάδα μικροσεισμών δεν αποτελεί, προάγγελο του μεγάλου σεισμού της Κωνσταντινούπολης.
Ερτζάν: Μην ψάχνετε «προσεισμούς» μετρώντας τις δονήσεις
Από την πλευρά του, ο Οβγκιούν Αχμέτ Ερτζάν επιχειρεί να χαμηλώσει τους τόνους, προειδοποιώντας ότι ο αριθμός των μικρών σεισμών από μόνος του δεν επιτρέπει πρόγνωση. Σύμφωνα με τον Ερτζάν, είναι επιστημονικά λανθασμένο να παρατηρεί κανείς απλώς τη θέση και τον αριθμό των μικροσεισμών και να συμπεραίνει ότι πρόκειται για προσεισμική δραστηριότητα.
Όπως εξηγεί, για να γίνει εκτίμηση μιας σεισμικής διαδικασίας εξετάζονται πολλές διαφορετικές φυσικές παράμετροι του υπεδάφους και όχι μόνο ένας κατάλογος επικέντρων.
Ο ίδιος διατηρεί τη δική του μακροπρόθεσμη πρόβλεψη για τον βόρειο Μαρμαρά, εκτιμώντας ότι μπορεί να υπάρξουν δύο σημαντικοί σεισμοί σε βάθη περίπου 7 έως 10 χιλιομέτρων.
Έχει τοποθετήσει χρονικά το δικό του σενάριο όχι πριν από το 2045, με πιθανότερη περίοδο γύρω στο 2075 και με ενδεχόμενο, κατά την εκτίμησή του, η διαδικασία να καθυστερήσει ακόμη περισσότερο.
Παμπάλ: Το ρήγμα των Πριγκηπονήσων δεν είναι «νεκρό»
Με τη σειρά του, ο Σουλεϊμάν Παμπάλ διαφοροποιείται ανοιχτά από τον Ουσουμέζσοϊ στο κρίσιμο ζήτημα της κατάστασης του ρήγματος των Πριγκηπονήσων. Απορρίπτει τον χαρακτηρισμό «νεκρό ρήγμα» και παραπέμπει στην ιστορική σεισμικότητα της περιοχής, υπενθυμίζοντας ότι το συγκεκριμένο σύστημα έχει συνδεθεί με τον μεγάλο σεισμό του 1894 που έπληξε σοβαρά την Κωνσταντινούπολη.
Μόλις πέντε ημέρες πριν από τη σημερινή ακολουθία, ο Παμπάλ είχε δηλώσει επίσης ότι το βασικό τμήμα που τον προβληματίζει σήμερα στον Μαρμαρά είναι ένα ακόμη άθραυστο τμήμα περίπου 30–40 χιλιομέτρων του κεντρικού συστήματος του Μαρμαρά, ανατολικά του σημείου που έσπασε στον σεισμό του Απριλίου 2025.
Κατά τον ίδιο, ένα τέτοιο τμήμα μπορεί να συνδέεται με σεισμό περίπου 7 Ρίχτερ, γι’ αυτό και επιμένει ότι η προτεραιότητα πρέπει να είναι η ταχεία θωράκιση του κτιριακού αποθέματος της Κωνσταντινούπολης.
Τιουσούζ: Οι μικροσεισμοί δείχνουν «απλώς» ότι το ρήγμα είναι ενεργό
Πιο συγκρατημένη είναι η προσέγγιση του Οκάν Τιουσούζ, με τον καθηγητή γεωλογίας να θεωρεί ότι η σημερινή δραστηριότητα προσφέρει μία σαφή πληροφορία: στη συγκεκριμένη περιοχή υπάρχει ενεργό τεκτονικό σύστημα. Από εκεί και πέρα, όμως, ο ίδιος αρνείται να προχωρήσει στην πρόβλεψη μεγάλου σεισμού.
Ο Τιουσούζ υπογραμμίζει ότι ένας μικρός σεισμός μπορεί να χαρακτηριστεί «προσεισμός» μόνο εκ των υστέρων, εφόσον ακολουθήσει ένας μεγαλύτερος. Το γεγονός ότι πριν από ορισμένους μεγάλους σεισμούς παρατηρούνται μικρότερες δονήσεις δεν σημαίνει ότι κάθε συστάδα μικροσεισμών οδηγεί σε μεγάλη διάρρηξη.
Με άλλα λόγια, για τον Τιουσούζ οι πάνω από 100 δονήσεις δεν επιτρέπουν σήμερα πρόβλεψη. Αυτό που επιτρέπουν είναι να επιβεβαιωθεί ότι η περιοχή πρέπει να παρακολουθείται στενά.
Μπεκτάς: Το ερώτημα είναι τι συμβαίνει σε βάθος 10–13 χιλιομέτρων
Ο Οσμάν Μπεκτάς εστιάζει σε ένα διαφορετικό στοιχείο: το βάθος των μικροσεισμών. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, έχει παρατηρηθεί συγκέντρωση μικρών δονήσεων σε βάθη περίπου 10 έως 13 χιλιομέτρων, κατά μήκος του συστήματος Πριγκηπονήσων–Τσιναρτζίκ.
Ο Μπεκτάς εξετάζει το ενδεχόμενο η δραστηριότητα αυτή να σχετίζεται με το φαινόμενο του «creep», δηλαδή της αργής ολίσθησης ενός ρήγματος χωρίς απότομη μεγάλη θραύση.
Παράλληλα, εκτιμά ότι οι μεταβολές των τάσεων μετά τον σεισμό των 6,2 Ρίχτερ στον Μαρμαρά το 2025 ενδέχεται να έχουν συμβάλει στην ενεργοποίηση της περιοχής.
Δεν θεωρεί ότι υπάρχει λόγος πανικού, αλλά επίσης δεν συμμερίζεται τις απόλυτα καθησυχαστικές εκτιμήσεις. Για τον Μπεκτάς, η δυνατότητα του συστήματος να δώσει σεισμό μεγέθους 6 και άνω δεν πρέπει να αγνοείται, γι’ αυτό και ζητά συνεχή επιστημονική παρακολούθηση.
Ντεμιρτάς: Η μεγάλη διαδικασία μπορεί να βρίσκεται σε «φάση προετοιμασίας»
Ο βετεράνος σεισμολόγος Ραμαζάν Ντεμιρτάς χρησιμοποιεί μια διαφορετική έννοια για να περιγράψει τη μακροχρόνια σεισμική εξέλιξη του Μαρμαρά: τη «φάση προετοιμασίας» ενός μεγάλου σεισμού. Η θέση αυτή δεν σημαίνει ότι θεωρεί τους 117 μικροσεισμούς άμεσους προσεισμούς ή ότι προβλέπει ισχυρή δόνηση τις επόμενες ημέρες.
Ο Ντεμιρτάς έχει επανειλημμένα τονίσει ότι σε σεισμικά κενά μπορούν να καταγράφονται μικρότερες δονήσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα πριν από έναν μεγάλο σεισμό, χωρίς αυτό να επιτρέπει τον καθορισμό της ημερομηνίας του.
Σε σημερινές αναφορές των τουρκικών ΜΜΕ η θέση του αποδίδεται ακριβώς με αυτόν τον τρόπο: η ευρύτερη διεργασία μπορεί να θεωρηθεί μέρος μιας μακράς «προετοιμασίας», αλλά ο χρόνος της μεγάλης θραύσης δεν μπορεί να προβλεφθεί από τη σημερινή ακολουθία.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή ο Ντεμιρτάς έχει στο παρελθόν αντιπαρατεθεί με προβλέψεις περί «άμεσου» μεγάλου σεισμού στον Μαρμαρά, θεωρώντας ότι τέτοιες χρονικές διατυπώσεις δεν τεκμηριώνονται επαρκώς από τη σεισμολογία.
