Οι αιτίες της δραματικής αύξησης της αστάθειας των τιμών στις αγορές τροφίμων, είναι οι συναλλαγές που πραγματοποιούνται στις χρηματιστηριακές αγορές. Ειδικότερα, η συντριπτική πλειοψηφία των «παικτών» στα διεθνή χρηματιστήρια εμπορευμάτων που πλέον λειτουργούν ως καζίνο, στα οποία διαμορφώνονται οι τιμές των περισσοτέρων τροφίμων, είναι πια οι «μη εμπορικοί διαπραγματευτές» (non-commercial traders) – δηλαδή, αυτοί που δεν έχουν καμία σχέση με το εκάστοτε προϊόν, αλλά είναι αμιγώς επενδυτές του χρηματοπιστωτικού κλάδου.
Για παράδειγμα, μέσω μίας οποιασδήποτε πλατφόρμας συναλλαγών, θα μπορούσε κάποιος να αγοράσει από την Ελλάδα συμβόλαια μελλοντικής παράδοσης Χ ποσοτήτων σιταριού, με εγγύηση ένα πολύ χαμηλότερο ποσόν – χωρίς φυσικά ποτέ να παραλάβει σιτάρι, αφού απλά κάποια στιγμή τα πουλάει σε κάποιον άλλο, με κέρδος ή με ζημία.
Εν προκειμένω, λίγο μετά την έναρξη του πολέμου, εισέρρευσαν πρόσθετα δισεκατομμύρια σε αγροτικά κερδοσκοπικά κεφάλαια (Agra funds) – ενώ μεμονωμένα funds εκατονταπλασίασαν τον ημερήσιο τζίρο τους, αμέσως μετά τη ρωσική εισβολή. Το ξεκίνημα του πολέμου λοιπόν προσέλκυσε δεκάδες κερδοσκόπους που διαισθάνθηκαν την ύπαρξη μεγάλων ευκαιριών κέρδους – κάτι που έχει μελετηθεί πολύ καλά στο παρελθόν, στα πλαίσια της παγκόσμιας επισιτιστικής κρίσης του 2008.
Για παράδειγμα, το 2011 η διαθέσιμη ποσότητα σιταριού διακινήθηκε από το σημαντικότερο χρηματιστήριο γεωργικών εμπορευμάτων του κόσμου, το CBOT του Σικάγο, 73 φορές – δηλαδή, κάθε κόκκος σιταριού άλλαζε, με τη βοήθεια των παραγώγων και άλλων χρηματοοικονομικών προϊόντων, 73 φορές ιδιοκτήτη, πριν ακόμη φτάσει στο εργοστάσιο επεξεργασίας του.
Παρά το ότι δε από το 2008 έγιναν προσπάθειες περιορισμού του εύρους των οικονομικών συναλλαγών με τρόφιμα, αφού αυτές οι χρηματιστηριακές συναλλαγές οδηγούν τις τιμές στα ύψη και καταδικάζουν εκατομμύρια ανθρώπους στην πείνα, δεν έχει αλλάξει σχεδόν τίποτα – ενώ μία πρόσφατη μελέτη του ινστιτούτου γεωργίας και εμπορικής πολιτικής (ΙΑΤΡ), επισημαίνει τον κυρίαρχο ρόλο της χρηματιστηριακής κερδοσκοπίας, μέσω των ETF και των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης στις αγορές παραγώγων.
Όπως έχει διαπιστωθεί λοιπόν, η αποτυχία των ρυθμιστικών Αρχών της ελεύθερης αγοράς, έχει δημιουργήσει ένα σύστημα που έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνει κατακόρυφα τα τιμολογιακά σοκ, όπως αυτό από την εισβολή της Ρωσίας – αντί να λειτουργεί ως «μαξιλάρι», απαλύνοντας τα.