Η μάχη της Δεσκάτης ήταν μια μονομαχία πεζικού, μονομαχία μεταξύ των οχυρωμένων Τούρκων και των ακατάβλητων Ευζώνων.
Οι Εύζωνες επικράτησαν και έτρεψαν σε άτακτη φυγή τους Τούρκους, καταδιώκοντάς τους σε απόσταση 8 χλμ. από τις αρχικές τους θέσεις. Λίγο νωρίτερα άνδρες του αποσπάσματος είχαν εισέλθει στη Δεσκάτη υπό τις επευφημίες των κατοίκων. Οι απώλειες του αποσπάσματος έφτασαν τους 19 νεκρούς και τραυματίες.
Η Δεσκάτη απελευθερώθηκε από τον Τουρκικό ζυγό τον Οκτώβρη του 1912, τις παραμονές του Α’ Βαλκανικού Πολέμου. Μέχρι τότε το σύνορο της ελεύθερης Ελλάδας βρισκόταν στο όρος Τρέτιμος. Εκεί έπεσε μαχόμενος ο λοχαγός Μανουσάκης (προτομή του οποίου υπάρχει στην κεντρική πλατεία της Δεσκάτης) στις 7/10/1912.
Η Δεσκάτη και τα Γρεβενά απελευθερώνονται ταυτόχρονα από το ανεξάρτητο απόσπασμα Ευζώνων με Διοικητή τον Συνταγματάρχη μηχανικού Στέφανο Γεννάδη, με Επιτελείο του τον Αντισυνταγματάρχη μηχανικού Ιωάννη Γεωργιάδη καιν Υπολοχαγό μηχανικού Γεώργιο Αφθονίδη.
Το απόσπασμα αυτό αποτελούταν από το 1ο Τάγμα Ευζώνων με Διοικητή τον Αντισυνταγματάρχη πεζικού, Ιωάννη Καμπούρη, το 4ο τάγμα Ευζώνων με Διοικητή τον Ταγματάρχη πεζικού Βασίλειο Βέλλο, μια Διμοιρία Πολυβόλων και ομάδα Ιππικού (10 ιππείς) με επικεφαλή Υπαξιωματικό.
Κινήθηκαν από την πλευρά της Καλαμπάκας και αφού πέρασαν το χωριό Τσούκα (Φωτεινό) κινήθηκαν προς την κατάληψη της Δεσκάτης.
Η μάχη κράτησε πολλές ώρες. Ο Αρχηγός του Μηχανικούς Ταγματάρχης Γεννάδης, διέταξε έφοδο. Οι Τούρκοι εκδιώχθηκαν. Η πόλη καταλήφθηκε. Το ιππικό με διοικητή τον Σούτσο εμπόδισε τους Τούρκους να προχωρήσουν. Τα ευζωνικά τάγματα τους περικύκλωσαν. Ο εχθρός καταδιώχθηκε προς τα Σέρβια.
Στις επιχειρήσεις κατάληψης της Δεσκάτης σκοτώθηκε ο Λοχαγός Μανουσάκης, ένας δεκανέας, 14 εν συνόλω οπλίτες, ενώ υπήρξαν και δύο οπλίτες τραυματίες. Στις 7 και 8 Οκτωβρίου παρέμειναν στη Δεσκάτη αναμένοντας διαταγές για τις επόμενες κινήσεις τους.