Στην Βρετανική πρωτεύουσα, ανάμεσα σε επαύλεις δισεκατομμυριούχων, βρίσκονται τα κεντρικά γραφεία κάποιων από τις πιο «σκοτεινές» και προσοδοφόρες εταιρείες του Λονδίνου: ιδιωτικές εταιρείες κατασκοπείας, που θυμίζουν περισσότερο ταινία του Τζέιμς Μποντ παρά νομικό γραφείο.
Πρώην πράκτορες της MI6, αξιωματικοί της αστυνομίας, στρατιωτικοί αναλυτές και δημοσιογράφοι στρατολογούνται σε αυτές τις εταιρείες, που προσφέρουν τα πάντα, από απλούς ελέγχους έως πλήρη επιτήρηση και «εκκαθαρίσεις» για λογαριασμό επιχειρηματιών, κυβερνήσεων και κάθε είδους ιδιωτών με χρήμα.
Το πρόβλημα; Η βιομηχανία αυτή παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτη, εκμεταλλευόμενη την απουσία κανονισμών και τον θαυμασμό για τη «μυστική Βρετανία» των Μποντ και Λε Καρέ.
Σκιές στο παρασκήνιο
Αξιωματούχοι ασφαλείας προειδοποιούν: ξένες κυβερνήσεις χρησιμοποιούν πλέον αυτές τις εταιρείες για να κάνουν τη «βρόμικη δουλειά» στο Ηνωμένο Βασίλειο. Από παρακολουθήσεις αντιφρονούντων μέχρι συλλογή ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων.
«Η απουσία ουσιαστικής εποπτείας επιτρέπει την παραβίαση της ιδιωτικότητας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», σημειώνει η Ιλία Σιατίτσα της Privacy International.
Πολλοί από τους παλιούς κατασκόπους που μετακινούνται στον ιδιωτικό τομέα είτε αποσύρονται διακριτικά είτε χρησιμοποιούνται ως “βιτρίνα” για να εντυπωσιάσουν πλούσιους πελάτες από το εξωτερικό. Σύμφωνα με άτομο του χώρου, «αν είσαι επενδυτής από την Ουκρανία ή την Ινδονησία και βλέπεις έναν λόρδο, μια λαίδη και έναν πρώην αρχηγό της MI6 στο διοικητικό συμβούλιο, απλώς εντυπωσιάζεσαι».
Πώς λειτουργεί το ανεπίσημο δίκτυο της ιδιωτικής κατασκοπείας:
Πρώην πράκτορες της MI6 και της CIA συνεργάζονται με ιδιωτικές εταιρείες πληροφοριών
Παρέχουν υπηρεσίες σε κυβερνήσεις, δικηγορικά γραφεία και μεγάλες επιχειρήσεις
Αναλαμβάνουν μυστικές αποστολές: από παρακολούθηση αντιπάλων έως επιχειρήσεις παραπληροφόρησης
Χρησιμοποιούν υπεργολάβους και ανεπίσημα «γραφεία πληροφοριών» για να διατηρούν αποστάσεις από τις αναθέτουσες αρχές
Συχνά δεν υπάγονται σε νομικά ή ηθικά πλαίσια, λόγω της ιδιωτικής φύσης της δράσης τους
Από απλούς ελέγχους σε “καθαρίσεις”
Οι περισσότερες υποθέσεις ξεκινούν αθώα: ελέγχους φήμης, κυρώσεων, ή απλών νομικών στοιχείων. Όμως οι μεγάλες δουλειές είναι αυτές που σχετίζονται με νομικές διαμάχες και «λιγότερο αθώα» μέσα: παρακολουθήσεις, κλοπή δεδομένων, υποκλοπές, ακόμα και πλαστογραφήσεις.
Σύμφωνα με άνθρωπο του χώρου, έχουν υπάρξει περιπτώσεις όπου ζητήθηκε ευθέως «χακάρισμα» στόχου. «Ένας δισεκατομμυριούχος μου το ζήτησε και απλώς γελάσαμε. Οι σύμβουλοί του τον παρακαλούσαν να σωπάσει», λέει.
Κατάσκοποι από το Καζακστάν μέχρι το… Vauxhall
Το Λονδίνο ευνοείται λόγω της εγγύτητάς του σε δύο βασικούς πελάτες: το νομικό και το χρηματοοικονομικό σύστημα της Βρετανίας. Οι εταιρείες αυτές εμπλέκονται σε υποθέσεις που ξεκινούν από οικονομικές διαμάχες και φτάνουν σε πολιτικές εκστρατείες. Οι πιο σκοτεινές; Εκείνες που αφορούν χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, τις οποίες το Λονδίνο εξυπηρετεί ως «δικαστικό πεδίο» μέσω εταιρειών κατασκοπείας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα: Ρώσοι ή Καζάκοι ολιγάρχες που, αφού χάνουν περιουσιακά στοιχεία σε “corporate raids”, προσλαμβάνουν ιδιωτικούς ερευνητές για να εντοπίσουν στοιχεία, περιουσίες και πρόσωπα σε Ευρώπη και ΗΠΑ.
«Φοβούνται να μιλήσουν»
Δημοσιογράφοι, ακτιβιστές και αντιφρονούντες που στοχοποιούνται από τέτοιες επιχειρήσεις, βιώνουν τρομοκρατικές εμπειρίες: παρακολουθήσεις, εισβολές στην ιδιωτική τους ζωή, εκφοβισμοί.
«Με παρακολουθούσαν με κάμερες έξω από το σπίτι, με χάκαραν και μου έστελναν phishing emails με προσωπικά μου στοιχεία», λέει ένα από τα θύματα. Άλλο ανέφερε ότι ιδιωτικοί ερευνητές παρουσιάστηκαν ψευδώς ως υπάλληλοι τράπεζας για να αποκτήσουν στοιχεία.
Το πρόβλημα; Οι περισσότεροι στόχοι δεν έχουν τα μέσα να κινηθούν νομικά εναντίον των ισχυρών αυτών παικτών.
Τι κάνει το κράτος;
Παρά τις προειδοποιήσεις από ρυθμιστικές αρχές και υπουργεία, η βιομηχανία λειτουργεί σχεδόν ανεμπόδιστα. Ο νόμος σπανίως εφαρμόζεται, και πολλοί δικηγόροι «κάνουν τα στραβά μάτια» στην προέλευση πληροφοριών που χρησιμοποιούνται στα δικαστήρια.
Η κυβέρνηση θέσπισε πρόσφατα ένα μητρώο καταγραφής συνεργασιών με ξένες κυβερνήσεις, με ειδική αναφορά σε Ρωσία και Ιράν. Όμως η αποτελεσματικότητά του παραμένει αμφίβολη.
Το συμπέρασμα;
Η ιδιωτική βιομηχανία κατασκοπείας στο Ηνωμένο Βασίλειο λειτουργεί σε μια γκρίζα ζώνη μεταξύ νομιμότητας, ηθικής και επικίνδυνης ισχύος. Οι επαγγελματίες του χώρου μιλούν για μια «αγορά χωρίς φραγμούς», όπου ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, και όπου το να έχεις πρώην πράκτορες στο μισθολόγιο, είναι πλεονέκτημα, όχι υποψία.
Όπως λέει ένα από τα πρόσωπα του χώρου: «Δεν είναι ακριβώς παράνομο. Αλλά δεν είναι και κάτι που θα ήθελες να δεις να γίνεται για σένα.»