Τα άλογα έπαιξαν σχεδόν μυθολογικό ρόλο στην ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας και είχαν πάντα ιδιαίτερη σημασία. Οι αρχαίοι Έλληνες τα έβλεπαν ως τα ευγενέστερα πλάσματα και, ως εκ τούτου, έγιναν μόνιμο χαρακτηριστικό σχεδόν κάθε πτυχής της καθημερινής ζωής.
Είχαν την υψηλότερη αξία, ωστόσο, από εκείνους της ανώτερης τάξης που τότε μπορούσαν να τα αντέξουν οικονομικά, καθώς ήταν ακριβά, δεδομένης της σημασίας τους για τους θεούς. Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκαν για κυνήγι, αγώνες και ταξίδια.
Αναβάτες και τα σκυλιά τους απεικονίζονται σε αρχαίο Ελληνικό αγγείο γ. 510-500 π.Χ. Εικόνα: Δημόσιος τομέας
Η σημασία των αλόγων στην αρχαιότητα
Η σχέση ανθρώπου και θηρίου στην αρχαιότητα ήταν ισχυρή και οι ρίζες της βαθιές. Τα δύο ήταν εγγενώς συνδεδεμένα μεταξύ τους, τόσο από τη φύση όσο και από τους θεούς που τιμούσαν στη μυθολογία τους, καθώς πίστευαν ότι δημιουργήθηκαν από τον Ποσειδώνα, τον αρχαίο θεό της θάλασσας. Έτσι, στην αρχαία Ελληνική παράδοση, η θέση αυτών των ευγενών πλασμάτων ανυψώθηκε σε σχεδόν θεϊκό επίπεδο, κυρίως λόγω του ηρωικού τους θάρρους στον πόλεμο.
Απεικόνιση αρχαιοελληνικού αγωνιστικού άρματος. Εικόνα: Δημόσιος τομέας
Ωστόσο, ακόμη και το άλογο με το κάρο έπαιξε ρόλο στη δημιουργία της κοινωνίας που ήταν το θεμέλιο της δυτικής επιστήμης, λογικής και φιλοσοφίας. Αυτή η σημασία φάνηκε και στην αρχαία Ελληνική τέχνη. Απεικονίστηκαν σε αγγεία και σε γλυπτική ανά τους αιώνες.
Οι παρακάτω ιστορίες είναι μόνο μερικές από αυτές τις υπέροχες ιστορίες, μια ωδή στα άλογα της Αρχαίας Ελλάδας.
Το πιο γνωστό στην Αρχαία Ελλάδα
Βουκεφάλας
Ο Βουκεφάλας, το άλογο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, είναι ένα από τα πιο διάσημα στην Αρχαία Ελλάδα. Η ιστορία το περιέγραψε ως ένα επιβλητικό πλάσμα με ένα επιβλητικό κεφάλι, μία χοντρή, μαύρη χαίτη και ένα εντυπωσιακό λευκό αστέρι στο μέτωπο κάτω από τα ηνία του.
Ο Αλέξανδρος και ο Βουκεφάλας στη Μάχη της Ισσού – Εικόνα: Δημόσιος τομέας
Φήμες λένε ότι ο κύριός του τον κέρδισε σε ηλικία δεκατριών ετών το 334 π.Χ. αφού χτύπησε τον πατέρα του σε ένα στοίχημα. Πολλοί απέρριψαν το άλογο για τον απείθαρχο χαρακτήρα του, συμπεριλαμβανομένου του βασιλιά Φίλιππου Β’. Ωστόσο, προς έκπληξη όλων, επέτρεψε στον νεαρό Αλέξανδρο της Μακεδονίας να τον δαμάσει.
Όπως ο Αχιλλέας, ο αξιότιμος ήρωας και πιθανός πρόγονός του, ο Μέγας Αλέξανδρος σεβόταν και εκτιμούσε βαθιά τον σύντροφό του. Με τη σειρά του, ο Βουκεφάλας υπηρέτησε καλά τον κύριό του στον πόλεμο μέχρι το θάνατό του στη Μάχη του Υδάσπη. Αργότερα ο Αλέξανδρος ίδρυσε προς τιμήν του την πόλη Αλεξάνδρεια του Βουκεφάλα, γνωστή πλέον ως Jhelum στο σημερινό Πακιστάν. Επιπλέον, οι Καλάς, οι πρόγονοί τους εκεί, εξακολουθούν να τιμούν τη μνήμη τους, έχοντας διατηρήσει τα έθιμα και τις πεποιθήσεις καθώς και τις πρακτικές των προγόνων τους.
Το διαβόητο άλογο που κέρδισε τον Τρωικό πόλεμο
Αν και όχι από σάρκα και οστά, δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για άλογα στην Αρχαία Ελλάδα χωρίς να αναφέρει το διαβόητο που βοήθησε στη νίκη στον Τρωικό πόλεμο. Αν και αναφέρεται μόνο εν συντομία στην Οδύσσεια, το επικό ποίημα του Ομήρου, η θέση του στην ιστορία εδραιώθηκε στην Αινειάδα, το εξίσου γνωστό έργο του Βιργίλιου.
Βάζο Μυκόνου: Διακοσμημένοι πίθοι που βρέθηκαν στη Μύκονο, Ελλάδα που απεικονίζουν μια από τις παλαιότερες γνωστές αποδόσεις του Δούρειου Ίππου. Εικόνα: Traveling Runes, CC-BY-SA-2.0 / Wikimedia
Ωστόσο, όταν ο Όμηρος μίλησε για αυτό, το έκανε με μεγάλη ευλάβεια
Ο Επειός ήταν γιος του Πανοπέα από τη Φωκίδα. Έλαβε μέρος στον Τρωικό Πόλεμο με τριάντα πλοία από τις Κυκλάδες. Αυτός, με τη βοήθεια της θεάς Αθηνάς, κατασκεύασε τον Δούρειο Ίππο, με τον οποίο κυριεύτηκε η Τροία.
Ο Όμηρος γράφει για τον Επειό στην «Ιλιάδα», Ραψωδία Ψ 665-699, και στην «Οδύσσεια», στη Ραψωδία Θ 492-520, όπου στο νησί των Φαιάκων ο Οδυσσέας παρακαλεί τον ξακουστό τραγουδιστή Δημόδοκο να του τραγουδήσει για το ξύλινο (Δούρειο) άλογο (Ίππο) που έκαμαν ο Επειός και η Παλλάδα Αθηνά.
Για το έργο του Επειού, τον Δούρειο Ίππο, κάνει πάλι αναφορά ο Όμηρος στη Ραψωδία λ της «Οδύσσειας», όταν ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη και συνομιλεί με πολλούς και μεταξύ των άλλων περιγράφει (1523) πώς μπήκαν στο ξύλινο άλογο, του Επειού έργο, και πώς αυτός όριζε τα πάντα, πότε η κρύπτη να ανοίγει και πότε να κλείσει και ποιων τα πόδια έτρεμαν και ποιων όχι και ποιων έτρεχαν δάκρυα στα μάτια και ποιοι παρακαλούσαν να βγουν με τα σπαθιά τούς Τρώες να βλάψουν…
Στο ίδιο πνεύμα, ο Βιργίλιος ύμνησε το μυθικό άλογο του Οδυσσέα, δίνοντας στον ξύλινο πολεμιστή του ήρωα τον φόρο τιμής που του άξιζε:
Αφού πέρασαν πολλά χρόνια, οι αρχηγοί των Ελλήνων,
αντιτιθέμενοι από τις Μοίρες και ταλαιπωρημένοι από τον πόλεμο,
χτίζουν ένα άλογο ορεινού μεγέθους, μέσα από τη θεϊκή τέχνη της θεάς Αθηνάς,
και πλέκουν σανίδες από έλατο στα πλευρά του,
προσποιούνται ότι είναι ανάθημα.: αυτή η φήμη διαδίδεται.
Κρύβουν κρυφά ένα μαζεμένο σώμα ανδρών, επιλεγμένο με κλήρο,
εκεί, στο σκοτεινό σώμα, γεμίζοντας την κοιλιά και τα τεράστια
σπηλαιώδη μέσα με ένοπλους πολεμιστές.
Ο αθάνατος Βάλιος και Ξάνθος
Ο Αυτομέδοντας ήταν ο άγριος αρματιστής του Αχιλλέα που χειρίστηκε τη βασιλεία των ακόμη πιο ασταθών πολεμικών αλόγων του Αχιλλέα, του Βάλιου και του Ξάνθου. Στην Ιλιάδα του Ομήρου, ο Αυτομέδοντας έγινε ιστορικό πρόσωπο αφού ο Αρχαίος Έλληνας ποιητής τον απαθανάτισε στη μάχη.
Αυτομέδων με τα άλογα του Αχιλλέα. Εικόνα: Amica Library / Public Domain
Τα άλογα του Αχιλλέα, ο Ξάνθος και ο Βάλιος, ήταν αθάνατα, γιοί του Σπερχειού ποταμού ή του Ζέφυρου και της Άρπυιας Ποδάργης. Ο Ποσειδώνας τα είχε προσφέρει σαν δώρο στους γάμους του Πηλέα με την Θέτιδα. Η Ήρα είχε δώσει ανθρώπινη λαλιά στον Ξάνθο με το χρυσαφένιο τρίχωμα. Ο Ξάνθος είχε πρωτοπεί στον Αχιλλέα τον άκαιρο θάνατό του. Ο Βάλιος είχε πιτσιλωτό τρίχωμα, πολύχρωμο.
Παινεμένα πολύ και πολλές φορές από τον Όμηρο για τα χαρίσματά τους, αλώβητα από τα εχθρικά χτυπήματα.
Ωστόσο, ο κάτοχός τους τα εμπιστεύεται στον αγαπημένο Πάτροκλο, μαζί με την αρματωσιά του- να πιστέψει ο εχθρός ότι είναι ο ίδιο ο Αχιλλέας και να τραπούν σε φυγή.
Ο Καβάφης με την δική του ευαίσθητη πένα, εμπνευσμένη από την Ιλιάδα «βλέπει» με τον δικό του διαφορετικό τρόπο το συμβάν, κονταροχτυπιέται κι αυτός με τον νεκρό από αιώνες ομότεχνό του:
Το ποίημα δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1897.
«Τον Πάτροκλο σαν είδαν σκοτωμένο,
που ήταν τόσο ανδρείος, και δυνατός, και νέος,
άρχισαν τ’ άλογα να κλαίνε του Αχιλλέως∙
η φύσις των η αθάνατη αγανακτούσε
για του θανάτου αυτό το έργον που θωρούσε.
Τίναζαν τα κεφάλια των και τες μακρυές χαίτες κουνούσαν,
την γη χτυπούσαν με τα πόδια, και θρηνούσαν
τον Πάτροκλο που ενοιώθανε άψυχο- αφανισμένο-
μια σάρκα τώρα ποταπή- το πνεύμα του χαμένο-
ανυπεράσπιστο-χωρίς πνοή-
εις το μεγάλο Τίπορε επιστραμένο απ’ την ζωή.
Τα δάκρυα είδε ο Ζευς των αθανάτων
αλόγων και λυπήθη. «Στου Πηλέως τον γάμο»
είπε «δεν έπρεπ’ έτσι άσκεπτα να κάμω∙
καλύτερα να μην σας δίναμε άλογά μου
δυστυχισμένα! Τι γυρεύατ’ εκεί χάμου
στην άθλια ανθρωπότητα που ’ναι το παίγνιον της μοίρας.
Σεις που ουδέ ο θάνατος φυλάγει, ουδέ το γήρας
πρόσκαιρες συμφορές σας τυραννούν. Στα βάσανά των
σας έμπλεξαν οι άνθρωποι». Όμως τα δάκρυά των
για του θανάτου την παντοτεινή
την συμφοράν εχύνανε τα δυό τα ζώα τα ευγενή».
Πώς ονομάζονταν τα άλογα της Αθηνάς;
Φαίνεται ότι από τους αρχαϊκούς χρόνους αυτή η λειτουργία μετατράπηκε στο ρόλο της θεάς Αθηνάς, που συχνά αποκαλούνταν «των αλόγων». Σύμφωνα με τον μύθο, η Αθηνά δίδαξε στην ανθρωπότητα πώς να δαμάζει ένα άλογο και χάρισε στον Βελλεροφόντα ένα χρυσό χαλινάρι για το άλογό του Πήγασο.
Ποιο είναι το όνομα του αλόγου του Άδη;
Αλάστωρ, ένα μαύρο άλογο που ανήκει στον Έλληνα θεό Άδη. Ήταν ένα από τα τέσσερα άλογα που έσυραν το άρμα του Άδη όταν σηκώθηκε από τον Κάτω Κόσμο για να κατεβάσει την Περσεφόνη μαζί του. Τα άλλα τρία ήταν ο Ορφναίος, ο Αίθων και ο Νύκτης. Ο Άλαστωρ, στη χριστιανική δαιμονολογία, άρχισε να θεωρείται ένα είδος κατέχουσας οντότητας.
Πώς ονομάζονται τα άλογα του Ποσειδώνα;
Γέννησε δύο διάσημα, αθάνατα άλογα: τον Πήγασο και τον Αρίωνα. Ο Πήγασος γεννήθηκε λόγω καθυστερημένης δράσης: Ο Ποσειδώνας κοιμήθηκε με τη Μέδουσα και αργότερα, όταν ο Περσέας της έκοψε το κεφάλι, το άλογο Πήγασος ξεπήδησε από το λαιμό της.
Ποιο είναι το όνομα ενός μυθικού αλόγου;
Πήγασος. Ίσως το πιο διάσημο μυθικό άλογο από όλα αυτά είναι ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο της Ελληνικής Μυθολογίας.
Υπάρχει θεά των αλόγων;
Επόνα, θεά που ήταν προστάτιδα των αλόγων αλλά και των γαϊδάρων και των μουλαριών (epo- είναι το γαλατικό αντίστοιχο του λατινικού equo-· «άλογο»).
Ο Δίας έχει άλογο;
ΟΙ ΙΠΠΟΙ ΑΘΑΝΑΤΟΙ ήταν τα αθάνατα άλογα των θεών. Τα περισσότερα από αυτά τα θεϊκά άλογα ήταν απόγονοι των τεσσάρων Ανέμων (Θεών του ανέμου) που οι ίδιοι τράβηξαν το άρμα του Δία με το πρόσχημα των αλόγων.
Είχε άλογο ο θεός Άρης;
ΟΙ ΙΠΠΟΙ ΑΡΕΙΟΙ (Τα άλογα του Άρη) ήταν τέσσερα αθάνατα άλογα που ονομάζονταν Αίθων (Αίθων), Φλόγιος (Φλόγιος), Κόναβος (Κόναβος) και Φόβος (Φόβος) που έσυραν το άρμα του θεού Άρη.