Το πιο γνωστό έργο του Πλάτωνα για την πολιτική οργάνωση είναι η Πολιτεία, που έγραψε γύρω στο 375 π.Χ.
Έχει ασκήσει τεράστια επιρροή στη δυτική πολιτική σκέψη και παραμένει επίκαιρη σε συζητήσεις για το τι σημαίνει καλή διακυβέρνηση. Σήμερα η Ελλάδα τιμάται ως «λίκνο της δημοκρατίας», και η ίδια η λέξη δημοκρατία προέρχεται από το «δήμος» και «κράτος», την εξουσία του λαού. Γεγονός που κάνει ακόμη πιο προκλητική την ιδέα ότι στο.. «Πώς να διορθώσετε τη δημοκρατία: Ο Πλάτωνας μπορεί να έχει μια απάντηση». Το παράδοξο είναι ότι, ενώ σχεδόν όλες οι δυτικές χώρες θεωρούν τη δημοκρατία βασική αξία, η Πολιτεία διατυπώνει μια σφοδρή κριτική εναντίον της, ανοίγοντας έναν στοχασμό πάνω στην τρέχουσα κρίση εμπιστοσύνης προς τους δημοκρατικούς θεσμούς.
Απο το arxaiaellinika.gr
Η Αθηναϊκή δημοκρατία και οι περιορισμοί της
Η κριτική του Πλάτωνα, δια στόματος Σωκράτη, είναι πρώτα από όλα προς την Αθηναϊκή δημοκρατία του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ.. Η οποία ήταν άμεση και όχι αντιπροσωπευτική.. Καθώς οι άνδρες πολίτες ψήφιζαν απευθείας για νόμους και αποφάσεις. Μόνο οι ενήλικοι άνδρες πολίτες μπορούσαν να συμμετέχουν, ενώ γυναίκες, δούλοι και μέτοικοι δεν μετείχαν.. Παρότι συγκροτούσαν την πλειονότητα του πληθυσμού. Επιπλέον, πολλές δημόσιες θέσεις καταλαμβάνονταν με κλήρωση, ενώ οι πολίτες μπορούσαν κάθε χρόνο να εξοστρακίσουν κάποιον για δέκα χρόνια. Γεγονός που δείχνει μια συχνά σκληρή και ασταθή πολιτική πρακτική, όπως μαρτυρούν αποφάσεις τύπου της καταδίκης του Σωκράτη.
Η βασική πλατωνική κριτική στη δημοκρατία
Στην Πολιτεία, ο Σωκράτης υποστηρίζει ότι η διακυβέρνηση είναι ένα επιδέξιο επάγγελμα.. Μια τέχνη που δεν κατέχει η πλειονότητα των ανθρώπων. Όπως δεν θα ανέθετε κανείς την πτήση ενός αεροπλάνου στους επιβάτες κατόπιν ψηφοφορίας, αλλά σε έμπειρους πιλότους.. Έτσι δεν θα έπρεπε να αναθέτει την τύχη ενός κράτους σε μια ανομοιογενή και συχνά ανεκπαίδευτη πλειοψηφία. Η δημοκρατία, όπου η πλειοψηφία αποφασίζει, μοιάζει έτσι να αντιφάσκει με την απαίτηση για ειδική ικανότητα στη διακυβέρνηση. Γιατί αφήνει την εξουσία σε ανθρώπους που ενδέχεται να πείθονται ευκολότερα από δημαγωγούς παρά από ειδικούς.
Ο Σωκράτης χρησιμοποιεί στο έργο μια διάσημη εικόνα του πλοίου. Εκεί υπάρχει ένας ανίδεος αλλά ισχυρός πλοιοκτήτης περικυκλωμένος από ναύτες που διεκδικούν τη διακυβέρνηση.. Ενώ ο αληθινός κυβερνήτης, «τέχνης», δεν ξέρουμε που είναι. Μια σύγχρονη προσαρμογή αυτής της εικόνας παρομοιάζει τους επιβάτες ενός αεροπλάνου που ψηφίζουν ποιος θα πιλοτάρει, ενώ λίγοι πραγματικοί πιλότοι δεν βρίσκουν τον τρόπο να πείσουν, και άλλοι κερδίζουν ψήφους με ψέματα, δωροδοκίες ή απλές ψευδαισθήσεις ισότητας ικανοτήτων. Η αναλογία δείχνει ότι η δημοκρατία δεν εξασφαλίζει αναγκαστικά ικανούς ηγέτες, αλλά αποκαλύπτει επίσης ότι και άλλα πολιτεύματα, όπως η μοναρχία ή η δικτατορία, δεν προσφέρουν καμία εγγύηση ότι ο ηγέτης θα είναι πράγματι ικανός και δίκαιος.
Από τη γενική κριτική στην αρχή της «πολιτικής τέχνης»
Για να στοχεύσει ειδικότερα τη δημοκρατία, ο Σωκράτης διατυπώνει ένα αυστηρότερο επιχείρημα στα βιβλία II–IV της Πολιτείας.. Μόνο όσοι κατέχουν την τέχνη της διακυβέρνησης πρέπει να κυβερνούν, ενώ η πλειονότητα δεν διαθέτει αυτή την τέχνη. Αν η δημοκρατία σημαίνει ότι η πλειονότητα κυβερνά, τότε, σύμφωνα με αυτόν τον συλλογισμό, η δημοκρατία παραδίδει την εξουσία σε μη ειδικούς και άρα δεν αποτελεί το ορθό πολίτευμα. Το επιχείρημα φαίνεται να υπερβαίνει την ιστορική Αθήνα και να στρέφεται εναντίον της δημοκρατικής αρχής γενικά.. Υποστηρίζοντας ότι η γνώση και η αρετή, όχι ο αριθμός, πρέπει να θεμελιώνουν την εξουσία.
Οι σύγχρονοι σχολιαστές επισημαίνουν τρία εμφανή προβλήματα σε αυτή τη συλλογιστική. Πρώτον, δεν είναι αυτονόητο ότι η διακυβέρνηση είναι δεξιότητα παρόμοια με την πτήση ή την ιατρική, καθώς εμπλέκει σύγκρουση αξιών, συμφερόντων και οραμάτων για το «κοινό καλό» και όχι μια μόνο τεχνική γνώση. Δεύτερον, ακόμη και αν η διακυβέρνηση είναι δεξιότητα, δεν προκύπτει ότι η πλειοψηφία την έχει.. Αφού οι άνθρωποι σε διαφορετικά κοινωνικά επίπεδα αναλαμβάνουν ηγετικούς ρόλους και λαμβάνουν σύνθετες αποφάσεις στην εργασία, στην κοινότητα ή στις οικογένειες.
Τρίτον, ακόμη και αν δεχτεί κανείς ότι οι περισσότεροι δεν είναι «ειδικοί» στην πολιτική, υπάρχουν ισχυροί λόγοι να συμπεριληφθούν όσο γίνεται περισσότεροι στη λήψη αποφάσεων. Η συλλογική κρίση μπορεί να αποδειχθεί πιο σοφή από τη γνώμη μιας μικρής ελίτ.. Γιατί περιορίζει τις προκαταλήψεις και τα τυφλά σημεία, ενώ ενσωματώνει διαφορετικές εμπειρίες ζωής. Επιπλέον, η δικαιοσύνη έχει απαίτηση οι άνθρωποι να έχουν λόγο σε αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή τους.. Ακόμη και αν αυτό δεν οδηγεί πάντα στην «τεχνικά βέλτιστη» λύση.
Πώς να διορθώσετε τη δημοκρατία: Ο Πλάτωνας μπορεί να έχει μια απάντηση
Αν πάρουμε στα σοβαρά την ανησυχία του Πλάτωνα ότι οι δημοκρατίες μπορούν να αναδείξουν ανειδίκευτους ή επικίνδυνους ηγέτες, δεν προκύπτει απαραίτητα ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε τη δημοκρατία. Μια εναλλακτική προοπτική προτείνει να επενδύσουμε στην πολιτική παιδεία όλων των πολιτών, καλλιεργώντας την ικανότητα κριτικής σκέψης, διαλόγου και κατανόησης των θεσμών, ώστε η πλειοψηφία να γίνεται προοδευτικά πιο ικανή στο «επάγγελμα» της συλλογικής διακυβέρνησης. Έτσι, η ιδέα «Πώς να διορθώσετε τη δημοκρατία: Ο Πλάτωνας μπορεί να έχει μια απάντηση» αποκτά πρακτικό νόημα.. Αντί να παραδώσουμε την εξουσία αποκλειστικά σε μια κλειστή τάξη «ειδικών», μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την πλατωνική κριτική ως κίνητρο για να βελτιώσουμε τη δημοκρατία, εμβαθύνοντας τη συμμετοχή και την παιδεία.. Ώστε να υπάρχει συνδυασμός από τη δικαιοσύνη της συμμετοχής με την ευθύνη και την ικανότητα στη λήψη αποφάσεων