Η Βουλγαρία ξεκίνησε επιτέλους τον εκσυγχρονισμό όλων των κλάδων των ενόπλων δυνάμεών της
μετά από περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια δισταγμών και αποτυχημένων προσπαθειών.
Το αμυντικό σύστημα έχει βιώσει μια σειρά από σοκ, συμπεριλαμβανομένης της ένταξής της στο ΝΑΤΟ το 2004. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι ένοπλες δυνάμεις αριθμούσαν πάνω από 150.000 άτομα και σήμερα είναι ένας επαγγελματικός στρατός με λιγότερους από 30.000 στρατιώτες.
Το στρατιωτικό δόγμα άλλαξε εντελώς. Η Βουλγαρία, μια πρώην χώρα του Συμφώνου της Βαρσοβίας που ήθελε να γίνει η δέκατη έκτη σοβιετική δημοκρατία, αντιμετώπισε την Τουρκία και την Ελλάδα, και οι δύο μέλη του ΝΑΤΟ.
Αμέσως μετά την ένταξή της στη Συμμαχία, η Σόφια συνειδητοποίησε την ανάγκη εκσυγχρονισμού της αεροπορίας της. Τα ρωσικά μαχητικά που είχε στη διάθεσή της αποδείχθηκαν ασύμβατα με βασικά συστήματα του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων για την αναγνώριση εχθρικών στόχων. Ο εκσυγχρονισμός, ωστόσο, απαιτεί σημαντικά κεφάλαια, γι’ αυτό και μια σειρά από κυβερνήσεις ανέβαλαν την υπογραφή των απαραίτητων συμβάσεων.
Η στρατιωτική αεροπορία στα πρόθυρα της κατάρρευσης
Το 2016, η κατάσταση έγινε κρίσιμη. Η συντήρηση των σοβιετικών MiG-29 γινόταν ολοένα και πιο ακριβή και περίπλοκη, και απαιτούσε συμβάσεις με τη Ρωσία. Κάποια στιγμή, η Βουλγαρία διέθετε μόνο δύο μαχητικά αεροσκάφη για την προστασία του εναέριου χώρου της.
Στη συνέχεια, το κοινοβούλιο ψήφισε να παρέμβει στις συμμαχικές δυνάμεις, οι οποίες άρχισαν να βοηθούν την αεροπορία στις αεροπορικές περιπολίες.
Η τελευταία κοινή αποστολή «εναέριας αστυνόμευσης» πραγματοποιήθηκε το 2022, όταν η Ισπανία έστειλε οκτώ μαχητικά αεροσκάφη στην ανατολική πλευρά της Συμμαχίας.
Μετά από μακρές δημόσιες συζητήσεις, η πρώτη σύμβαση για την προμήθεια οκτώ αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών F-16 υπογράφηκε το 2019 και η δεύτερη το 2022.
Η απόκτηση συνολικά δεκαέξι αεροσκαφών θα επιτρέψει στη Σόφια να συμμετέχει πλήρως σε αποστολές του ΝΑΤΟ και να ελέγχει τον δικό της εναέριο χώρο.
Όπως και άλλες χώρες στην ανατολική πλευρά της Συμμαχίας, η Βουλγαρία αποτελεί συχνά στόχο αεροπορικών προκλήσεων από τη Ρωσία.
Η διαδικασία εκσυγχρονισμού παραμένει εξαιρετικά αμφιλεγόμενη.
Ο Ρούμεν Ράντεφ – πρώην πρόεδρος, πιλότος μαχητικών και διοικητής της πολεμικής αεροπορίας – επέκρινε έντονα την επιλογή αμερικανικών αεροσκαφών και προτίμησε το σουηδικό Saab Gripen.
Σύμφωνα με τον ίδιο, εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη σημαντικού εξοπλισμού που είναι απαραίτητος για την πλήρη χρήση του F-16.
Αυτό θα καθυστερήσει την εισαγωγή του αεροσκάφους σε υπηρεσία και υπάρχουν πολύ λίγοι εκπαιδευμένοι πιλότοι.
Βραχυπρόθεσμα, δεν θα έχουμε νέους πιλότους, πράγμα που σημαίνει ότι το F-16 θα είναι σε θέση να αναλάβει μόνο ένα περιορισμένο μέρος των καθηκόντων φύλαξης των εναέριων συνόρων.
Μόνο 5 πιλότοι …
Τις περισσότερες φορές θα πρέπει να βασιζόμαστε στο MiG-29, εξήγησε ο Ράντεφ τον Ιούνιο του 2025 κατά τη διάρκεια επίσκεψης στην αεροπορική βάση Graf Ignatievo.
Η χώρα διαθέτει μόνο πέντε πιλότους ικανούς να πετάξουν τα νέα αεροπλάνα και τρεις ακόμη εκπαιδεύονται στις Ηνωμένες Πολιτείες. «Η πρώτη σύμβαση προβλέπει την εκπαίδευση 14 πιλότων, η δεύτερη – 18. Μέχρι το 2027, χρειαζόμαστε δύο πιλότους για καθένα από τα 16 αεροπλάνα. Η εκπαίδευση λαμβάνει χώρα στις Ηνωμένες Πολιτείες και αυτή είναι η καλύτερη λύση για την προετοιμασία ειδικευμένων πιλότων για την πολεμική αεροπορία», πρόσθεσε, περιγράφοντας τη μακρά και περίπλοκη διαδικασία εκσυγχρονισμού.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι βασικός εταίρος για τη Βουλγαρία. «Τα F-16 αποτελούν βασική στρατιωτική πλατφόρμα για εμάς και δεν είναι τυχαίο ότι τα αγοράζουμε από τον κύριο στρατηγικό μας σύμμαχο», παραδέχτηκε ο υπουργός Άμυνας Ατανάς Ζαπριάνοφ.
Οι επίγειες δυνάμεις δεν είναι παραμελημένες
Τον Δεκέμβριο του 2023, το κοινοβούλιο επικύρωσε σύμβαση αξίας 1,1 δισεκατομμυρίου ευρώ για την προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού. Η παραγγελία περιλαμβάνει 183 τεθωρακισμένα οχήματα Stryker, τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού, ιατρικά και αναγνωριστικά οχήματα. Αυτή η παραγγελία συμπληρώνεται από σύμβαση για αντιαρματικούς πυραύλους Javelin.
Οι πρώτες παραδόσεις αναμένονται τον Φεβρουάριο του 2026.
Οι συμβάσεις καλύπτουν επίσης το λογισμικό για τη λειτουργία του εξοπλισμού, την πλήρη τεχνική τεκμηρίωση και τη συντήρηση έως το 2035. Και αυτό δεν είναι όλο, διαβεβαιώνει ο υπουργός Άμυνας Ατανάς Ζαπριάνοφ. «Πρόκειται για εμβάθυνση της στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ Βουλγαρίας και Ηνωμένων Πολιτειών. Διαπραγματευόμαστε επίσης ένα σύστημα ασφαλείας της ακτοφυλακής», τόνισε.
Οι πωλήσεις στρατιωτικού εξοπλισμού από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδίως μαχητικών αεροσκαφών, ελέγχονται σε διάφορα επίπεδα. Όλες οι συμφωνίες υπόκεινται στην έγκριση εξειδικευμένων υπηρεσιών στο Πεντάγωνο και στο Υπουργείο Εξωτερικών. Οι κυβερνητικές συμβάσεις ανέρχονται σε περίπου 55 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως και υπόκεινται σε αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου και συμμόρφωσης. Αυτό σημαίνει ότι οι Αμερικανοί πελάτες μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα αγορασμένα όπλα μόνο εντός των όρων που ορίζει η κυβέρνηση των ΗΠΑ.
Αυτός ο έλεγχος εφαρμόζεται μέσω του προγράμματος Golden Sentry του Υπουργείου Άμυνας. Ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη το περιγράφει ως εξής:
«Ο σκοπός του προγράμματος Golden Sentry είναι να διασφαλίσει τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις ελέγχου τεχνολογίας για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων για την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών, των εταίρων και των συμμάχων τους.
Το σύστημα περιλαμβάνει όλα τα μέτρα για την αποτροπή της εκτροπής ή της μη εξουσιοδοτημένης μεταφοράς αμυντικού εξοπλισμού».
Στην Ανατολική Ευρώπη, οι στρατιωτικές παραγγελίες πολλαπλασιάζονται. Το 2020, η Πολωνία αγόρασε 32 μαχητικά αεροσκάφη πέμπτης γενιάς F-35 για 4,6 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Τσεχική Δημοκρατία έκανε παρόμοια παραγγελία το 2023. Και αυτές δεν είναι οι μόνες περιπτώσεις. Μεγάλη Βρετανία, Ιταλία, Ολλανδία, Δανία, Γερμανία, Βέλγιο, Φινλανδία – η λίστα είναι μεγάλη.
Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς η Ευρώπη θα μπορούσε να διαχωριστεί στρατιωτικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεδομένου ότι ένα σημαντικό μέρος του στρατιωτικού της εξοπλισμού είναι αμερικανικής προέλευσης.
Σύμφωνα με τον Guardian, σχεδόν τα μισά στρατιωτικά αεροσκάφη στην Ευρώπη είναι αμερικανικά, όπως και περίπου το 40% των πυραυλικών συστημάτων.
“Courier de Balkan Analysis”
—