Η Νουμηνία ήταν η πρώτη ημέρα κάθε σεληνιακού μήνα στην Αρχαία Ελλάδα
Σήμαινε την εμφάνιση της νέας σελήνης και θεωρούνταν μία από τις πιο ιερές ημέρες του χρόνου. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ήταν «η αγιότερη των ημερών». Κάθε έτος περιλάμβανε δώδεκα Νουμηνίες, μία για κάθε σεληνιακό κύκλο.
Απο το arxaiaellinika.gr
Η σημασία της Νουμηνίας στον αρχαίο ελληνικό κόσμο
Η Νουμηνία δεν ήταν απλώς ημερολογιακή ένδειξη. Αντίθετα, αποτελούσε πνευματικό και κοινωνικό ορόσημο. Ήταν αφιερωμένη κυρίως στον Απόλλωνα, αλλά και στους Οικιακούς Θεούς. Έτσι, η ημέρα συνδεόταν με την ανανέωση, την ευλογία και την αρμονία του σπιτιού.
Παράλληλα, η Νουμηνία σήμαινε μια νέα αρχή. Οι αρχαίοι Έλληνες τη θεωρούσαν κατάλληλη στιγμή για καθαρμούς, ευχές και προσφορές, ώστε ο νέος μήνας να ξεκινήσει με θεϊκή εύνοια.
Κατά τη Νουμηνία τιμούνταν οι Οικιακοί Θεοί, όπως:
- ο Απόλλων Νουμήνιος,
- ο Δίας,
- η Εστία,
- η Εκάτη,
- η Σελήνη,
- και ο Ερμής.
Οι προσφορές περιλάμβαναν θυμίαμα, κρασί και μελόπιτες. Οι οικογενειακοί βωμοί καθαρίζονταν, στολίζονταν με άνθη και δεχόταν νέες θυσίες, σύμφωνα με τον Πορφύριο.
Η Νουμηνία εντασσόταν σε έναν τριήμερο οικιακό εορταστικό κύκλο:
- Δείπνον της Εκάτης: η τελευταία ημέρα του παλαιού μήνα.
- Νουμηνία: η ημέρα της νέας σελήνης και της ανανέωσης.
- Αγαθός Δαίμων: η δεύτερη ημέρα του νέου μήνα, αφιερωμένη στο καλό πνεύμα του σπιτιού.
Με αυτόν τον τρόπο, ο σεληνιακός μήνας έκλεινε και άνοιγε με τελετουργική συνέχεια.
Στην Αθήνα, η Νουμηνία διατηρούσε αυστηρά τον ιερό της χαρακτήρα. Δεν πραγματοποιούνταν συνεδριάσεις της Εκκλησίας του Δήμου ή της Βουλής. Ωστόσο, υπήρχε μεγάλη αγορά, όπως αναφέρει ο Αριστοφάνης, όπου πωλούνταν ακόμη και ζώα εργασίας.
Ο Ηρόδοτος περιγράφει δημόσιες τελετές στην Ακρόπολη και ιδιωτικές προσφορές λιβανιού στα αγάλματα των θεών. Ο Δημοσθένης αναφέρει την ανάβαση των Αθηναίων στον Ιερό Βράχο, πιθανόν για να προσφέρουν θυσίες στο ιερό φίδι-φύλακα της Ακρόπολης.
Στη Σπάρτη, οι βασιλείς μοίραζαν στους πολίτες κρέας, κριθάρι και κρασί, ενισχύοντας τον κοινοτικό χαρακτήρα της ημέρας.
Η αρχαιότητα της Νουμηνίας επιβεβαιώνεται ήδη από τον Όμηρο, ο οποίος τη μνημονεύει στην Οδύσσεια. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ποιητής αναφέρει ελάχιστες θρησκευτικές γιορτές στα έπη του, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της νέας σελήνης.
Παρά την επικράτηση του Χριστιανισμού, οι Έλληνες συνέχισαν να τιμούν τη Νουμηνία για αιώνες. Τον 5ο αιώνα μ.Χ., ο Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς κατακρίνει όσους εξακολουθούν να ανάβουν λύχνους και να καίνε θυμίαμα στους παλαιούς θεούς κατά τη νέα σελήνη.
Οι θυσίες αυτές, γνωστές ως επιμήνια, περιλάμβαναν λιβάνι αναμεμειγμένο με σιτάρι και μέλι, κλαδιά ελιάς και σπονδές κρασιού.
Σήμερα, η Νουμηνία τιμάται από ανθρώπους που ακολουθούν τη λατρεία των αρχαίων Ελλήνων
Ψάλλουν τον Ορφικό Ύμνο για την έλευση του νέου μήνα και βλέπουν τη νέα σελήνη ως σύμβολο κύκλου ζωής, θανάτου και αναγέννησης.
Οι σύγχρονες πρακτικές περιλαμβάνουν:
- προσφορές θυμιάματος ή μελοπιτών,
- στολισμό του σπιτιού και του οικιακού βωμού με λουλούδια,
- οικογενειακό γεύμα,
- και σπονδές προς τη Σελήνη, τον Απόλλωνα και την Εστία.
Η Νουμηνία δεν ήταν απλώς η αρχή του μήνα. Ήταν μια ιερή στιγμή σύνδεσης με το θείο, το σπίτι και τον φυσικό κύκλο του χρόνου. Από την Ομηρική εποχή έως σήμερα, η νέα σελήνη συνεχίζει να συμβολίζει την ανανέωση, τη συνέχεια και την ελπίδα.