Μείζονες Μυθολογικοί Κύκλοι και Παρεμβάσεις
Οι αρχαίες πηγές, όπως η Βιβλιοθήκη του Ψευδο-Απολλόδωρου, οι Μυθολογίες(Fabulae) του Υγίνου, οι Μεταμορφώσεις του Οβιδίου και η ύστερη επική ποίηση (Νόννος, Κόιντος Σμυρναίος), καταγράφουν εκτενώς τη συμμετοχή του Ερμή σε κρίσιμα μυθολογικά γεγονότα, τα οποία εδραιώνουν τη θέση του ως τον πλέον πιστό και αποτελεσματικό εκτελεστή της βούλησης του Δία.
Απο το arxaiaellinika.gr
- Η Δολοφονία του Άργου (Αργειφόντης): Ο Δίας ερωτεύτηκε την Ιώ, ιέρεια της Ήρας στο Άργος. Για να την προστατεύσει (ή για να κρύψει την απιστία του) από τη ζήλια της Ήρας, την μεταμόρφωσε σε μια κατάλευκη αγελάδα. Η Ήρα, υποψιασμένη, απαίτησε την αγελάδα ως δώρο και ανέθεσε τη φύλαξή της σε ένα φοβερό τέρας, τον γίγαντα Άργο Πανόπτη (γιο της Γαίας ή του Αρέστορα), ο οποίος διέθετε εκατό μάτια που δεν έκλειναν ποτέ ταυτόχρονα — όταν κοιμόταν, μερικά μάτια έμεναν πάντα ανοιχτά. Ο Δίας, μη αντέχοντας τον πόνο της Ιούς, διέταξε τον Ερμή να την απελευθερώσει. Επειδή η κρυφή κλοπή ήταν αδύνατη (αφού ο Ίεραξ τον πρόδωσε), ο Ερμής κατέφυγε στη δολιότητα. Πήρε τη μορφή ενός απλού βοσκού, τον πλησίασε παίζοντας τον αυλό του (τη σύριγγα) και του διηγήθηκε μακροσκελείς, υπνωτιστικές ιστορίες (όπως τον μύθο του Πάνα και της Σύριγγας), μέχρι που κατάφερε να κλείσουν ταυτόχρονα και τα εκατό μάτια του γίγαντα. Εκείνη τη στιγμή, τον αποκεφάλισε χρησιμοποιώντας τη μαγική άρπη του (ένα κυρτό σπαθί) ή, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, τον συνέθλιψε με έναν βράχο. Από αυτό το μέγιστο κατόρθωμα προέκυψε το διασημότερο προσωνύμιό του, Αργειφόντης (ο φονέας του Άργου). Η Ήρα, πενθώντας τον πιστό της φύλακα, πήρε τα μάτια του και τα τοποθέτησε στα φτερά της ουράς του ιερού της πτηνού, του παγονιού.
- Βοήθεια στον Ήρωα Περσέα: Ο Ερμής, συχνά μαζί με την Αθηνά, εμφανίζεται ως ο κατεξοχήν προστάτης των ηρώων. Όταν ο Περσέας αναλαμβάνει την αυτοκτονική αποστολή να κόψει το κεφάλι της Γοργόνας Μέδουσας, ο Ερμής τον καθοδηγεί στις Γραίες (τις αδελφές των Γοργόνων) για να του αποκαλύψουν πού βρίσκονται οι Νύμφες που φυλάσσουν τα ιερά όπλα. Επιπλέον, του παραχωρεί τα δικά του φτερωτά σανδάλια (talaria) για να πετάξει, το κυρτό ξίφος του από αδάμαντα (άρπη – το ίδιο που χρησιμοποίησε στον Άργο) και ένα μαγικό σακίδιο (κίβισις). Χάρη σε αυτά τα εργαλεία, ο Περσέας πετυχαίνει τον στόχο του και σώζει αργότερα την Ανδρομέδα, επιστρέφοντας τα όπλα στον Ερμή μετά το τέλος του άθλου.
- Ο Ρόλος στη Γιγαντομαχία και τη Σύγκρουση με τον Τυφωέα: Κατά τον κοσμικό πόλεμο μεταξύ των θεών του Ολύμπου και των Γιγάντων (Γιγαντομαχία), ο Ερμής πολέμησε ηρωικά. Φορώντας την κυνή (το κράνος) του Άδη, που τον καθιστούσε αόρατο, κατατρόπωσε και σκότωσε τον γίγαντα Ιππόλυτο με το χρυσό του ξίφος, σκηνή που απεικονίζεται συχνά στην αγγειογραφία. Αργότερα, όταν το τερατώδες ον Τυφωέας (Τυφών) επιτέθηκε στον Όλυμπο, οι περισσότεροι θεοί τράπηκαν σε φυγή στην Αίγυπτο, παίρνοντας μορφές ζώων (ο Ερμής πήρε τη μορφή της ίβιδας). Ο Τυφωέας κατάφερε να καταβάλει προσωρινά τον Δία, του έκοψε τους τένοντες και τους έκρυψε σε μια σπηλιά στην Κιλικία, βάζοντας φύλακα τη Δράκαινα Δελφύνη. Ο Ερμής, μαζί με τον Αιγίπαντα, κατάφεραν να κλέψουν αθόρυβα τους τένοντες, να τους επανατοποθετήσουν κρυφά στο σώμα του Δία, αποκαθιστώντας τη δύναμή του ώστε να νικήσει οριστικά το τέρας.
- Διάσωση του Διονύσου και του Ασκληπιού: Ως θεϊκός παραστάτης και μεταφορέας, ο Ερμής παρενέβη σωτήρια σε περιπτώσεις νεογέννητων θεών. Όταν η Σεμέλη κάηκε από την εκτυφλωτική εμφάνιση του Δία, ο Ερμής αφαίρεσε τον αγέννητο Διόνυσο από την κοιλιά της, τον έδωσε στον Δία να τον ράψει στον μηρό του, και αργότερα τον μετέφερε με ασφάλεια στις Νύμφες της Νύσας στην Ασία (οι οποίες ανταμείφθηκαν γινόμενες ο αστερισμός των Υάδων). Ομοίως, όταν ο Απόλλων σκότωσε την Κορωνίδα για την απιστία της, ο Ερμής (ή ο ίδιος ο Απόλλων, κατά τον Πίνδαρο) άρπαξε το βρέφος Ασκληπιό από τη νεκρική πυρά και το παρέδωσε στον κένταυρο Χείρωνα.
- Η Βοήθεια στον Ηρακλή και τον Ιξίονα: Όταν ο Ηρακλής έπρεπε να κατέβει στον Κάτω Κόσμο για να φέρει τον Κέρβερο (ο 12ος άθλος), ο Ερμής και η Αθηνά ήταν οι οδηγοί του, διευκολύνοντας το πέρασμά του. Αρνητικά, όταν ο Δίας αποφάσισε να τιμωρήσει τον Ιξίονα για την προσπάθειά του να βιάσει την Ήρα, ο Ερμής ανέλαβε να τον δέσει αιώνια στον πύρινο, περιστρεφόμενο τροχό του.
Επικλήσεις και Τίτλοι: Η Χαρτογράφηση των Αρμοδιοτήτων
Το εύρος της εξουσίας του Ερμή αποτυπώνεται στο πλήθος των λατρευτικών και ποιητικών επικλήσεων (επιθέτων) που συνόδευαν το όνομά του στην αρχαιότητα. Αυτά τα επίθετα αποκαλύπτουν έναν θεό που μπορούσε να είναι ταυτόχρονα ευεργετικός και επικίνδυνος.
| Επίκληση (Λατινική/Αγγλική) | Αρχαιοελληνική Επίκληση | Ερμηνεία – Ιδιότητα – Λατρευτική Σημασία |
| Argeiphontes | Αργειφόντης | Ο φονέας του γίγαντα Άργου. Τίτλος που συμβολίζει τον λυτρωτή και τον εκτελεστή της θεϊκής βούλησης. |
| Psychopompos | Ψυχοπομπός | Ο οδηγός των ψυχών στον Κάτω Κόσμο. Η πλέον κρίσιμη χθόνια ιδιότητά του. |
| Agoraios | Αγοραιος | Προστάτης της Αγοράς, των συνελεύσεων, των εμπορικών συναλλαγών και του κέρδους. |
| Logios | Λόγιος | Προστάτης της ρητορικής ικανότητας, της ευγλωττίας, των διπλωματών και των ρητόρων. |
| Kyllenios | Κυλλήνιος | Ο γεννημένος και σχετιζόμενος με το όρος Κυλλήνη της Αρκαδίας (η πατρίδα της λατρείας του). |
| Eriounios | Εριούνιος | Αυτός που φέρνει τύχη, ο εξαιρετικά εξυπηρετικός, ο έτοιμος βοηθός (“luck-bringing, ready-helper”). |
| Dolios | Δόλιος | Ο θεός των τεχνασμάτων, της απάτης, προστάτης των κλεφτών και της πονηριάς. |
| Enagonios / Agonios | Εναγώνιος / Αγώνιος | Ο προστάτης των αθλητικών αγώνων, των παλαιστρών, των γυμναστηρίων και της νεολαίας. |
| Epimelios / Nomios | Επιμήλιος / Νόμιος | Ο προστάτης των ποιμένων, των κοπαδιών και των βοσκοτόπων (η πρωταρχική αγροτική του φύση). |
| Kriophoros | Κριοφόρος | Αυτός που φέρει τον κριό. Λατρευτικός τίτλος εξαγνισμού (π.χ. στην Τανάγρα για την αποτροπή λιμού). |
| Diaktoros | Διάκτορος | Ο διαγγελέας, ο οδηγός, ο ταχυδρόμος-μεσολαβητής των θεών. |
| Charidotes | Χαριδώτης | Αυτός που προσφέρει τη χάρη, την ευτυχία, τη χαρά (“giver of joy”). |
| Chrysórrhapos | Χρυσόρραπις | Ο φέρων τη χρυσή ράβδο (το κηρύκειο), σύμβολο της μαγικής του δύναμης. |
| Klepsiphron | Κλεψίφρων | Αυτός που κλέβει ή απατά το μυαλό των άλλων, ο απόλυτα παραπλανητικός. |
| Propylaios | Προπύλαιος | Ο προστάτης των πυλών και των εισόδων (των σπιτιών και των ναών, όπως στην Ακρόπολη). |
| Dotor Eaon | Δώτωρ Εάων | Ο γενναιόδωρος, ο πάροχος των καλών πραγμάτων και της υλικής αφθονίας. |
| Pompaios | Πομπαιος | Ο πομπός, ο οδηγός και προστάτης των ταξιδιωτών στους δρόμους. |
Γενεαλογία: Έρωτες και Απόγονοι
Σε αντίθεση με τον Δία ή τον Ποσειδώνα, ο Ερμής δεν κατατάσσεται μεταξύ των θεών που συνδέονται σταθερά με τον θεσμό του γάμου. Αντιθέτως, είχε πλήθος περιστασιακών ερωτικών ενώσεων με νύμφες, θνητές πριγκίπισσες, ακόμη και θεές. Οι απόγονοί του κληρονόμησαν σε μεγάλο βαθμό τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του: την ταχύτητα, τη δολιότητα, την ευγλωττία και τη στενή σχέση με τη φύση και τα ζώα.
| Απόγονος | Μητέρα (Σύντροφος του Ερμή) | Ιδιότητα / Μυθολογική Σημασία |
| Πάνας | Πηνελόπεια, Δρυόπη ή Σώση | Ο τραγοπόδαρος, κερασφόρος θεός των βοσκών. Ενσαρκώνει την άγρια, σεξουαλική και αγροτική πτυχή του πατέρα του. |
| Αυτόλυκος | Χιόνη (ή Φιλωνίς) | Πρίγκιπας της Φωκίδας και διαβόητος κλέφτης. Παππούς του Οδυσσέα. Κληρονόμησε την ικανότητα της απάτης και της κλοπής. |
| Ερμαφρόδιτος | Αφροδίτη | Ένα υπερβατικό ον, που ενώθηκε αμετάκλητα με τη νύμφη Σαλμακίδα, διαθέτοντας και τα δύο φύλα. Σύμβολο της απόλυτης ένωσης. |
| Κήρυξ | Άγλαυρος (κόρη του Κέκροπα) | Ο πρώτος κήρυκας των Ελευσίνιων Μυστηρίων, ιδρυτής ιερατικού γένους στην Αθήνα. |
| Εύανδρος | Καρμέντις (Ναϊάδα) | Αρκάδας ήρωας που μετανάστευσε στην Ιταλία (Παλλάτιον), μεταφέροντας τα ελληνικά γράμματα πριν τον Τρωικό πόλεμο. |
| Μυρτίλος | Θεοβούλη ή Κλυτία | Ο διάσημος ηνίοχος του βασιλιά Οινόμαου στην Πίσα. Η δόλια πράξη του οδήγησε στη νίκη του Πέλοπα, αλλά και στην κατάρα των Ατρειδών. |
| Εύρυτος & Εχίων | Αντιάνειρα | Ηγεμόνες που συμμετείχαν στην Αργοναυτική Εκστρατεία, φημισμένοι για την ταχύτητα και τη δεινότητά τους. |
| Αιθαλίδης | Ευπολέμεια | Ο επίσημος κήρυκας των Αργοναυτών. Διέθετε αλάνθαστη μνήμη, δώρο του πατέρα του. |
| Εύδωρος | Πολυμήλη | Ένας από τους αρχηγούς των Μυρμιδόνων (υπό τον Αχιλλέα) στον Τρωικό Πόλεμο. |
| Κέφαλος | Έρση (ή Κρέουσα) | Αθηναίος κυνηγός, διάσημος για την ομορφιά του (τον ερωτεύτηκε η Ηώς). |
| Αγγελία | Άγνωστη (πιθανώς έννοια) | Θεά (ή προσωποποίηση) των αγγελιών και των μηνυμάτων. |
| Ωρεάδες / Σάτυροι | Διάφορες Νύμφες / Ιφθίμη | Νύμφες των βουνών. Οι Σάτυροι Φερέσπονδος, Λύκος και Πρόνομος ήταν κήρυκες του Διονύσου. |
Από τον κατάλογο αυτό προκύπτει ότι οι απόγονοι του Ερμή δεν ιδρύουν μεγάλες δυναστείες βασιλέων με την κλασική έννοια (όπως του Δία), αλλά αποτελούν αρχέτυπα του εξερευνητή, του τυχοδιώκτη, του κήρυκα, του κλέφτη και του πολιτισμικού ιδρυτή.