Τα Βοηδρόμια ήταν μια από τις πιο σημαντικές στρατιωτικές και θρησκευτικές εορτές της αρχαίας Αθήνας
Λάμβαναν χώρα την εβδόμη ημέρα του μήνα Βοηδρομιώνος (περίοδος που αντιστοιχεί στα τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου), προς τιμήν του Απόλλωνα Βοηδρομίου. Ο χαρακτήρας της εορτής ήταν κατεξοχήν πολεμικός, καθώς συνδεόταν άμεσα με την ευγνωμοσύνη της πόλης προς τον θεό για τη σωτηρία και τις νίκες της στο πεδίο της μάχης.
Απο το arxaiaellinika.gr
Η Ετυμολογία: Τι σημαίνει «Βοηδρόμιος»
Η ονομασία της εορτής και η επίκληση του θεού προέρχονται από το ουσιαστικό βοή (η κραυγή της μάχης, η πολεμική ιαχή) και το ρήμα δραμειν (τρέχω). Επομένως, ο Απόλλων Βοηδρόμιος είναι ο θεός που ακούει την κραυγή αυτών που κινδυνεύουν και προστρέχει γρήγορα για να τους βοηθήσει στο πεδίο της μάχης.
Όπως διασώζεται χαρακτηριστικά στα αρχαία λεξικά και σχόλια (όπως στο Μέγα Ετυμολογικόν): «Βοηδρόμιος ο Απόλλων· βοηδρομειν γάρ τό μετά βοης θειν εις μάχην.» (Μετάφραση: Βοηδρόμιος ονομάζεται ο Απόλλων· διότι βοηδρομώ σημαίνει τρέχω με ορμή και κραυγές μέσα στη μάχη για βοήθεια).
Μυθολογικές και Ιστορικές Καταβολές (Μέσα από τις Πηγές)
Η αρχαία γραμματεία μάς παραδίδει δύο βασικές παραδόσεις σχετικά με την καθιέρωση της συγκεκριμένης εορτής, οι οποίες αμφότερες συνδέονται με την άμυνα της Αθήνας απέναντι σε εισβολείς.
1. Ο Θησέας και η Αμαζονομαχία
Ο ιστορικός και βιογράφος Πλούταρχος, στο έργο του Βίοι Παράλληλοι (στον βίο του Θησέα), συνδέει την καθιέρωση των Βοηδρομίων με την απόκρουση της επικίνδυνης εισβολής των Αμαζόνων στην Αττική. Ο Θησέας, αφού πρώτα θυσίασε στον Φόβο, κατάφερε να κατατροπώσει τον στρατό των Αμαζόνων. Η μάχη αυτή υπήρξε το ιδρυτικό γεγονός της εορτής. Ο Πλούταρχος αναφέρει χαρακτηριστικά:
«…της δέ μάχης Βοηδρομιωνος εγένετο μηνός, εφ’ η τά Βοηδρόμια μέχρι νυν Αθηναιοι θύουσιν.» (Πλούταρχος, Βίος Θησέως, 27.4) (Μετάφραση: …και η μάχη έγινε τον μήνα Βοηδρομιώνα, σε ανάμνηση της οποίας οι Αθηναίοι τελούν μέχρι και σήμερα θυσίες κατά τα Βοηδρόμια.)
2. Ο Ερεχθέας, ο Εύμολπος και ο Ίωνας
Μια άλλη, ακόμη παλαιότερη μυθολογική παράδοση, αναφέρει ότι η εορτή καθιερώθηκε κατά τη διάρκεια του σφοδρού πολέμου μεταξύ των Αθηναίων (υπό τον βασιλιά Ερεχθέα) και των Ελευσινίων, οι οποίοι είχαν καλέσει σε βοήθεια τον Εύμολπο από τη Θράκη. Σύμφωνα με το σπουδαίο Λεξικό της Σούδας (ή Σουίδα), το οποίο αντλεί τα λήμματά του από χαμένες σήμερα αρχαίες πηγές, η εορτή θεσπίστηκε προς τιμήν του Ίωνα (γιου του Ξούθου), ο οποίος έσπευσε ως σύμμαχος να σώσει τους Αθηναίους:
«Βοηδρόμια: εορτή Αθήνησιν, από του βοηδρομησαι Ίωνα τόν Ξούθου τοις Αθηναίοις πολεμουμένοις υπό Ευμόλπου.» (Λεξικόν Σούδα, λήμμα: Βοηδρόμια) (Μετάφραση: Βοηδρόμια: εορτή στην Αθήνα, η οποία ονομάστηκε έτσι επειδή ο Ίωνας του Ξούθου έσπευσε σε βοήθεια των Αθηναίων όταν αυτοί δέχονταν επίθεση [πολεμούνταν] από τον Εύμολπο.)
Το Τελετουργικό της Εορτής
Σε αντίθεση με άλλες μεγάλες εορτές του ίδιου μήνα (όπως τα Ελευσίνια Μυστήρια), τα Βοηδρόμια ήταν μια λιτή, στρατιωτική τελετή χωρίς την παρουσία εκτεταμένων πομπών και πολυήμερων εορτασμών.
- Πολεμικές θυσίες (Σφάγια): Ανήμερα της εορτής τελούνταν αιματηρές θυσίες στον Απόλλωνα Βοηδρόμιο.
- Σύνδεση με την Άρτεμη Αγροτέρα: Την παραμονή των Βοηδρομίων (6η Βοηδρομιώνος), τελούνταν θυσίες (500 κατσίκια) προς τιμήν της Αρτέμιδος Αγροτέρας (θεάς του κυνηγιού και της άγριας φύσης).
- Ιστορική Μνήμη: Στην Κλασική εποχή, τα Βοηδρόμια φορτίστηκαν με ακόμη μεγαλύτερο εθνικό βάρος. Ο μήνας αυτός συνδέθηκε άρρηκτα με τον θρίαμβο απέναντι στους Πέρσες, καθώς η θυσία της 6ης Βοηδρομιώνος μετατράπηκε σε ευχαριστήρια τελετή για την ιστορική νίκη στη Μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.).
Έτσι, μέσα από τους αρχαίους μύθους αλλά και τα ιστορικά γεγονότα, τα Βοηδρόμια παγιώθηκαν στην αθηναϊκή συνείδηση ως το απόλυτο σύμβολο της θείας αρωγής απέναντι σε κάθε εξωτερική απειλή.