Υπάρχει ένα κόκκινο νήμα, τεταμένο και φλογερό, που συνδέει τα Σούσα του 472 π.Χ. με τον ουρανό πάνω από την Τεχεράνη.
Όταν ο σκηνοθέτης Άλεξ Όλε κάνει το ντεμπούτο του έργου «Οι Πέρσες» του Αισχύλου στο Ελληνικό Θέατρο των Συρακουσών στις 13 Ιουνίου, την τρίτη παραγωγή μιας 61ης σεζόν που έσπασε ρεκόρ με πάνω από 171.000 θεατές, το κοινό δεν θα παρακολουθήσει μόνο το ανέβασμα του παλαιότερου έργου της ανθρωπότητας, αλλά και ένα γεωπολιτικό άρθρο συναρπαστικής και άγριας σημασίας.
Η αντιστροφή των ρόλων στο έργο του Αισχύλου
Η ιστορία, κατά καιρούς, επιτελεί μια κυνική αντιστροφή ρόλων στα ίδια γεωγραφικά σκηνικά.
Στο έργο του Αισχύλου, οι Πέρσες είναι οι επιτιθέμενοι: μια ασιατική υπερδύναμη που καθοδηγείται από την αλαζονεία, την αλαζονεία του νεαρού μονάρχη Ξέρξη (τον οποίο υποδύεται ο Μάσιμο Νικολίνι), ο οποίος τολμά να παραβιάσει τα όρια της φύσης για να επιτεθεί στην Ελλάδα.
Σήμερα, οι ίδιοι αυτοί Πέρσες είναι οι άμεσοι πρόγονοι των Ιρανών.
Αλλά στο σύγχρονο θέατρο, το παράδειγμα έχει αντιστραφεί δραματικά: η Ισλαμική Δημοκρατία έχει γίνει στόχος μιας κοινής επίθεσης που διεξάγεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Ο επιτιθέμενος της κλασικής τραγωδίας βρίσκεται έτσι υπό τον βομβαρδισμό μιας σύγχρονης σύγκρουσης ικανής να προκαλέσει κλιμάκωση με αδιανόητες συνέπειες.
Το τελεσίγραφο του Τραμπ και το οικονομικό σοκ
Η αποσύνδεση μεταξύ του αρχαίου μύθου και του παρόντος γίνεται έντονη όταν κοιτάμε τον Λευκό Οίκο.
Αν στην αισχύλεια τραγωδία η αλαζονεία ενσαρκώνεται από τον ηγεμόνα των Σούσα, σήμερα η διαχείριση της ωμής βίας μεταφέρεται μέσα από τα αποδεικτικά και συναλλακτικά μηνύματα του Ντόναλντ Τραμπ.
Οι πολύ πρόσφατες προειδοποιήσεις του προς την Τεχεράνη («Αποδέξου μια συμφωνία ή δεν θα μείνει τίποτα»), σε συνδυασμό με τις φήμες των μέσων ενημέρωσης για έντονες αμερικανικές και ισραηλινές στρατιωτικές προετοιμασίες για επανάληψη των βομβαρδισμών, ακούγονται σαν μια σύγχρονη αναδιατύπωση των αυτοκρατορικών απειλών.
Η στάση του Τραμπ ενσαρκώνει ακριβώς αυτή τη γλώσσα της απόλυτης εξουσίας που απαιτεί την υποταγή του αντιπάλου, επικαλούμενη δυσοίωνα τη σκιά ενός παγκόσμιου μονάρχη που δεν ανέχεται καμία απάντηση.
Αυτή η επίδειξη δύναμης υπερβαίνει τη στρατιωτική ρητορική, αλλά διεισδύει βίαια στην πραγματική οικονομία της Ευρώπης.
Αν στην τραγωδία το δράμα είναι η φυσική καταστροφή του στόλου στη Σαλαμίνα, όπως αφηγείται η οδυνηρή ιστορία του Il Messaggero (Τζουζέπε Σαρτόρι), στον εικοστό πρώτο αιώνα, τα τραύματα μετρώνται με την αστάθεια στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Η Ευρώπη, γεωγραφικά κοντά και δομικά εξαρτημένη, υφίσταται την αντίδραση μιας υφέρπουσας ενεργειακής κρίσης που τροφοδοτείται από τον αποκλεισμό των εμπορικών δρόμων και τους ανέμους του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Οι εικασίες είναι παράλληλες με τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, καταδεικνύοντας πώς η σύγχρονη αλαζονεία επηρεάζει την καθημερινή ζωή των πολιτών χιλιάδες χιλιόμετρα από το μέτωπο.
Η ψευδαίσθηση της αέναης δύναμης
«Πολιτικές εντάσεις, ένοπλες συγκρούσεις και συλλογικά τραύματα», εξήγησε ο σκηνοθέτης Άλεξ Όλε στις Συρακούσες, ορίζοντας την παράσταση ως μια αντανάκλαση «πάνω στην ψευδαίσθηση της αέναης εξουσίας».
Μια πολιτική τύφλωση που ενσαρκώνεται στη σκηνή από τη Βασίλισσα Άτοσα (Άννα Μποναϊούτο) και το κενό εξουσίας που άφησε ο Ξέρξης.
Η κομβική στιγμή του δράματος θα είναι το ντεμπούτο του Alessio Boni στις Συρακούσες ως η Σκιά του Δαρείου.
Ο σοφός βασιλιάς καλείται από τον κάτω κόσμο όχι για να παρηγορήσει, αλλά για να καταδικάσει την πολεμοχαρή ανοησία του γιου του, ο οποίος προσπάθησε να ανατρέψει την τάξη πραγμάτων.
Είναι μια ιδανική προειδοποίηση που ταξιδεύει από τις Συρακούσες στα σύγχρονα κέντρα εξουσίας: τα παραβιασμένα όρια γεννούν τέρατα και οι νίκες που βασίζονται στην καθαρή στρατιωτική υπεροχή είναι πάντα φευγαλέες.
Από τους Πελοποννησιακούς Πολέμους μέχρι τα αεροπλανοφόρα στον Περσικό Κόλπο, οι τεχνολογίες και οι ηγέτες αλλάζουν, αλλά η γραμματική της βαρβαρότητας παραμένει αμετάβλητη.
Ανάμεσα στο θέατρο, τη γεωπολιτική και την οικονομία, ο αληθινός και μόνος αθάνατος πρωταγωνιστής παραμένει ο πόλεμος.
Σε αντίθεση με τις αυτοκρατορίες και τους προέδρους, δεν πεθαίνει ποτέ.
Blog Sicilia di Gaetano Scariolo
—