Σύμμαχοι ή Συνέταιροι Συμφερόντων; Η Ελλάδα απέναντι στη Δύση
Η πικρή αλήθεια για τις συμμαχίες μας
Γράφει ο Ιάκωβος Ποθητός
Από το 1952 η Ελλάδα είναι στο ΝΑΤΟ. Από το 1981 στην ΕΕ. Στο χαρτί έχουμε «συμμάχους». Στην πράξη έχουμε κράτη που βάζουν τα συμφέροντά τους πάνω από κάθε συμμαχική αλληλεγγύη. Όταν τα συμφέροντα αυτά συγκρούονται με τα ελληνικά, η Ελλάδα ζημιώνεται. Αυτό δεν είναι θεωρία. Είναι η ιστορία των τελευταίων 80 ετών.
1. Οι «σύμμαχοι» που γύρισαν την πλάτη
Η λίστα είναι μεγάλη και τεκμηριωμένη.
ΗΠΑ, 1967-1974: Η Ουάσινγκτον στήριξε τη Χούντα γιατί τη θεωρούσε «ανάχωμα στον κομμουνισμό». Το 1974 ο Χένρι Κίσινγκερ δήλωσε ότι «δεν υπάρχει αμερικανικός λόγος να σκοτωθεί ένας Αμερικανός για την Κύπρο». Αποτέλεσμα: 7 χρόνια δικτατορία και 37% της Κύπρου υπό τουρκική κατοχή μέχρι σήμερα.
Βρετανία, 1944-1956: Τα Δεκεμβριανά και ο Εμφύλιος έγιναν με βρετανική ανάμειξη. Το 1956 το Σχέδιο Μακμίλαν προέβλεπε διχοτόμηση της Κύπρου. Η Βρετανία έσπειρε τη διένεξη που πληρώνουμε ακόμα.
ΝΑΤΟ, 1999: Βομβάρδισε τη Γιουγκοσλαβία χωρίς ελληνική συναίνεση και παρά τις επιφυλάξεις της Αθήνας. Η αποσταθεροποίηση των Βαλκανίων κόστισε στην Ελλάδα σε μεταναστευτικό και ασφάλεια.
ΕΕ-Γερμανία, 2010-2018: Τα Μνημόνια επέβαλαν λιτότητα με απαίτηση για πρωτογενές πλεόνασμα 3,5%. Η ύφεση έφτασε το 25% του ΑΕΠ. Το δημόσιο χρέος εκτοξεύτηκε στο 205%. 500.000 νέοι έφυγαν στο εξωτερικό. Η χώρα έχασε 12 χρόνια ανάπτυξης. Την ίδια περίοδο η Γερμανία κέρδισε 2,9 δισ. ευρώ από τόκους ελληνικών ομολόγων, σύμφωνα με στοιχεία της Bundesbank.
Γαλλία, 2020: Την ώρα που πούλησε Rafale στην Ελλάδα, υπέγραψε και πώληση πυραύλων METEOR στην Τουρκία. Το ελληνικό πλεονέκτημα στο Αιγαίο εξανεμίστηκε σε μια νύχτα.
Το μοτίβο είναι σαφές. Όταν η επιλογή είναι «Ελλάδα ή Τουρκία», οι σύμμαχοι επιλέγουν ίσες αποστάσεις. Όταν η επιλογή είναι «Ελλάδα ή γερμανικές εξαγωγές», επιλέγουν τις εξαγωγές.
2. Η ειδική περίπτωση της Γερμανίας: Ζημιά σε πόλεμο και ειρήνη
Καμία χώρα δεν έχει προκαλέσει μεγαλύτερη ζημιά στην Ελλάδα από τη Γερμανία, και μάλιστα χωρίς ποτέ να λογοδοτήσει.
Κατοχή 1941-1944: Η ναζιστική Γερμανία υποχρέωσε την Ελλάδα να της δώσει κατοχικό δάνειο 476 εκατ. Ράιχσμαρκ. Σήμερα αποτιμάται 6 έως 11 δισ. ευρώ χωρίς τόκους. Με τόκους ξεπερνά τα 50 δισ. Η Γερμανία αρνείται επιστροφή επικαλούμενη τη Συνθήκη 2+4 του 1990. Δεν αποζημίωσε ποτέ τα ολοκαυτώματα Καλαβρύτων, Διστόμου, Κανδάνου, Βιάννου. Στις 11 Ιανουαρίου 1944 η Luftwaffe βομβάρδισε τον Πειραιά. Σκοτώθηκαν 500-1000 άμαχοι. Καμία αποζημίωση, καμία συγγνώμη.
Η Βουλή το 2019 ψήφισε ότι η συνολική διεκδίκηση για δάνειο και επανορθώσεις φτάνει τα 269 δισ. ευρώ. Το Βερολίνο απαντά «θέμα λήξαν».
Ειρήνη 1953-2025: Η ζημιά συνεχίστηκε με άλλο τρόπο. Από το 2000 ως το 2024 η Γερμανία πούλησε στην Τουρκία 6 υποβρύχια Type-214, άρματα Leopard 2 και κινητήρες για drones. Αξία πάνω από 4 δισ. ευρώ. Τα ίδια όπλα στοχοποιούν ελληνικά νησιά. Στα Ίμια το 1996 η Γερμανία κράτησε «ουδετερότητα». Από το 2020 ως το 2023 μπλόκαρε 7 φορές κυρώσεις της ΕΕ κατά της Τουρκίας για τις παραβιάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο Μακεδονικό, το 1992 ήταν η πρώτη χώρα της ΕΟΚ που αναγνώρισε τα Σκόπια ως «Μακεδονία», σπάζοντας το ευρωπαϊκό μέτωπο.
Η Γερμανία συμπεριφέρεται στην Ελλάδα ως δανειστής και προμηθευτής όπλων του αντιπάλου. Όχι ως σύμμαχος.
3. Πρόταση: Δόγμα «Σκληρού Ρεαλισμού» για την ελληνική εξωτερική πολιτική
Η Ελλάδα δεν μπορεί και δεν πρέπει να φύγει από ΝΑΤΟ και ΕΕ. Είναι ο φυσικός της χώρος. Μπορεί όμως να αλλάξει τον τρόπο που παίζει το παιχνίδι. Τρεις άξονες:
Άξονας πρώτος: Τέλος στις αυταπάτες. Οι συμμαχίες είναι συμβόλαια.
Να σταματήσει η ρητορική ότι «οι σύμμαχοι θα μας σώσουν». Να υιοθετηθεί λογική συναλλαγής. Κάθε παραχώρηση προς ΗΠΑ ή Γερμανία να συνοδεύεται από γραπτό αντάλλαγμα. Παράδειγμα: Παραχώρηση διευκολύνσεων σε Σούδα και Αλεξανδρούπολη μόνο με αμερικανικές εγγυήσεις για την ελληνική ΑΟΖ. Να κοστολογείται δημόσια η συμμαχία. Ο πολίτης να ξέρει τι δίνουμε και τι παίρνουμε.
Άξονας δεύτερος: Αποτροπή και πολλαπλές επιλογές.
Η άμυνα στο 2% του ΑΕΠ πρέπει να είναι μόνιμη. Στόχος να αντέχει η χώρα μόνη της 15 μέρες σε θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο. Μόνο έτσι ο αντίπαλος αποτρέπεται. Παράλληλα, τέλος στην αποκλειστική εξάρτηση από ΗΠΑ-Γερμανία. Η αμυντική συμφωνία με τη Γαλλία το 2021 έδειξε τον δρόμο. Να βαθύνουν οι σχέσεις με Ισραήλ, Αίγυπτο, Ινδία και ΗΑΕ. Το βέτο σε ΕΕ και ΝΑΤΟ να χρησιμοποιείται όταν θίγονται ζωτικά συμφέροντα. Είναι νόμιμο εργαλείο. Η Τουρκία το χρησιμοποιεί. Η Ελλάδα φοβάται να το ασκήσει.
Άξονας τρίτος: Διεκδίκηση χωρίς ενοχές.
Οι γερμανικές οφειλές να μείνουν μόνιμα στην ατζέντα. Όχι γιατί θα πάρουμε 269 δισ. αύριο. Αλλά γιατί είναι διαπραγματευτικό χαρτί. Κάθε φορά που το Βερολίνο πουλάει όπλα στην Τουρκία, να του θυμίζουμε το κατοχικό δάνειο. Στο Κυπριακό και στο Αιγαίο, πλήρης διεθνοποίηση. Προσφυγή στη Χάγη για ΑΟΖ μόνο με κόκκινες γραμμές: το Καστελόριζο έχει πλήρη επήρεια, η αποστρατικοποίηση νησιών δεν συζητείται. Στο Μακεδονικό, αφού η Συμφωνία Πρεσπών ισχύει, να εφαρμόσουμε το σκέλος των ανταλλαγμάτων. Πάγωμα της ένταξης των Σκοπίων στην ΕΕ μέχρι να συμμορφωθούν πλήρως με το erga omnes. Αν δεν συμμορφωθούν, βέτο διαρκείας.
Συμπέρασμα
Η εξωτερική πολιτική δεν γράφεται με συναισθήματα. Γράφεται με συμφέροντα. Η Ελλάδα πλήρωσε ακριβά τον ρομαντισμό. Έμπιστεύτηκεσυμμάχους που την πρόδωσαν το 1922, το 1974 και το 2010. Η Γερμανία της χρωστάει ακόμα από το 1944 και την υπονομεύει από το 1996.
Ώρα να το παραδεχτούμε: Δεν έχουμε φίλους. Έχουμε συμφέροντα. Και ήρθε η ώρα να τα υπερασπιστούμε σκληρά, ψύχραιμα και χωρίς αυταπάτες. Αυτό δεν είναι αντιδυτικισμός. Είναι ρεαλισμός. Και είναι ο μόνος τρόπος να επιβιώσει ένα μικρό έθνος σε έναν κόσμο μεγάλων συμφερόντων.