Στην Άγκυρα, η σύμβαση με τη Βουλγαρία, μεταξύ Botaş -Bulgargaz
θεωρείται συχνά ως δοκιμασία για τη βιωσιμότητα ολόκληρου του έργου του τουρκικού κόμβου φυσικού αερίου.
Η σύμβαση με την Botaş επανήλθε στην επικαιρότητα κατά την επίσκεψη του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στη Βουλγαρία , όπου είχε συνομιλίες με τον Πρωθυπουργό Ρούμεν Ράντεφ και την Υπουργό Εξωτερικών Βελισλάβα Πέτροβα.
Η βουλγαρική πλευρά ισχυρίζεται ότι οι Τούρκοι εταίροι επιθυμούν την επαναδιαπραγμάτευση της σύμβασης.
Ακολουθούν τα βασικά ζητήματα που σχετίζονται με τη συμφωνία.
1. Τι είναι αυτή η σύμβαση;
Στις 3 Ιανουαρίου 2023, υπογράφηκε συμφωνία μεταξύ των κρατικών εταιρειών Botaş και Bulgargaz , η οποία παρέχει στη Βουλγαρία πρόσβαση στο τουρκικό σύστημα μεταφοράς φυσικού αερίου και σε πέντε τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην επικράτεια της Τουρκίας. Η διάρκεια της σύμβασης είναι 13 έτη και η συμφωνημένη χωρητικότητα ανέρχεται σε 1,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως.
Κατά την υπογραφή της συμφωνίας, η υπηρεσιακή κυβέρνηση της Βουλγαρίας χαρακτήρισε τη συμφωνία ως «ιστορική», επειδή ήταν η πρώτη φορά που η Τουρκία παραχώρησε σε ξένη εταιρεία πρόσβαση στις υποδομές LNG της.
2. Γιατί υπογράφηκε η σύμβαση;
Η σύμβαση συνήφθη μετά τα δραματικά γεγονότα του 2022, όταν η Ρωσία σταμάτησε την προμήθεια φυσικού αερίου στη Βουλγαρία, αφού η Σόφια αρνήθηκε να πληρώσει σε ρούβλια. Η Βουλγαρία χρειαζόταν επειγόντως να βρει εναλλακτικές πηγές φυσικού αερίου και νέες οδούς εφοδιασμού.
Η κύρια ιδέα είναι ότι η Βουλγαρία μπορεί:
-να αγοράζει ΥΦΑ από κάθε χώρα του κόσμου·
-να εκφορτώνει δεξαμενόπλοια σε τουρκικούς τερματικούς σταθμούς·
-να επαναεριοποιεί το φυσικό αέριο στην Τουρκία·
-να το μεταφέρει μέσω του τουρκικού δικτύου στα βουλγαρικά σύνορα.
Σύμφωνα με τον τότε Υπουργό Ενέργειας, Ρόσεν Χρίστοφ, αυτό υποτίθεται ότι θα έλυνε το πρόβλημα των περιορισμένων ευκαιριών εκφόρτωσης ΥΦΑ στην περιοχή και θα εγγυόταν την ενεργειακή ασφάλεια της Βουλγαρίας.
3. Πώς παρουσιάζει η Τουρκία τη συνθήκη;
Σε τουρκικές επίσημες δηλώσεις και σε μεγάλο μέρος τουρκικών δημοσιεύσεων, η συνθήκη παρουσιάζεται ως εξής:
-μια στρατηγική επιτυχία για την Τουρκία·
-απόδειξη της αυξανόμενης σημασίας των τουρκικών ενεργειακών υποδομών·
-ένα εργαλείο για την αύξηση της ασφάλειας του εφοδιασμού με φυσικό αέριο στην περιοχή των Βαλκανίων και στην Ευρώπη·
-ένα παράδειγμα της επιτυχημένης μετατροπής της Τουρκίας σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο.
Οι Τούρκοι εκπρόσωποι τονίζουν ότι η Τουρκία βοήθησε τη Βουλγαρία σε μια περίοδο ενεργειακής κρίσης και ότι η σύμβαση συνήφθη κατόπιν αμοιβαίας συμφωνίας μεταξύ των δύο κρατικών εταιρειών.
4. Ποια είναι η τουρκική οπτική γωνία για την τρέχουσα διαμάχη;
Από τουρκική οπτική γωνία:
-η σύμβαση είναι νόμιμη και υπογεγραμμένη εθελοντικά·
-η Botaş έχει παράσχει την υποδομή για την οποία δεσμεύτηκε·
-η δεσμευμένη χωρητικότητα πρέπει να πληρωθεί ανεξάρτητα από το αν χρησιμοποιείται πλήρως·
-τα οικονομικά προβλήματα προκύπτουν από την ανεπαρκή χρήση της δεσμευμένης χωρητικότητας από τη βουλγαρική πλευρά και όχι από αποτυχία της Τουρκίας.
Τα τουρκικά έντυπα σπάνια αμφισβητούν την ίδια τη σύμβαση. Αντίθετα, θεωρούν δεδομένο ότι οι υπογεγραμμένοι όροι πρέπει να εκπληρωθούν.
5. Ποιες είναι οι βουλγαρικές επικρίσεις;
Την περίοδο 2024–2026, στη Βουλγαρία εμφανίστηκαν σοβαρές επικρίσεις για τη συνθήκη.
Τα κύρια επιχειρήματα είναι:
-Η Βουλγαρία καταβάλλει σημαντικά πάγια τέλη για την δεσμευμένη δυναμικότητα·
-μέρος αυτής της δυναμικότητας δεν χρησιμοποιείται·
-συσσωρεύονται μεγάλες οικονομικές υποχρεώσεις·
-η σύμβαση ενδέχεται να είναι οικονομικά ασύμφορη για τη Βουλγαρία.
Ακριβώς λόγω αυτών των οικονομικών συνεπειών, τα βουλγαρικά ιδρύματα αρχίζουν να διερευνούν τον τρόπο με τον οποίο υπογράφηκε η συμφωνία.
6. Γιατί είναι τόσο σημαντική η συνθήκη για τη στρατηγική του Ερντογάν;
Σύμφωνα με τουρκικούς ενεργειακούς κύκλους και αναλυτές, η σύμβαση με τη Βουλγαρία είναι μόνο μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου έργου.
Στόχος του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι η Τουρκία να γίνει κόμβος φυσικού αερίου για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Αυτό σημαίνει ότι η Τουρκία δεν θα πρέπει να είναι μόνο χώρα διέλευσης, αλλά και ένας τόπος όπου:
-το φυσικό αέριο προέρχεται από διάφορες πηγές·
-το φυσικό αέριο αποθηκεύεται, αναμειγνύεται και μεταπωλείται·
-σχηματίζεται μια περιφερειακή αγορά·
-οι ευρωπαϊκές χώρες αγοράζουν φυσικό αέριο μέσω των τουρκικών υποδομών.
Σε αυτή τη στρατηγική, η Βουλγαρία έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αποτελεί την πρώτη χερσαία σύνδεση της Τουρκίας με την αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως εκ τούτου, στους τουρκικούς κύκλους, η συμφωνία με τη Βουλγαρία θεωρείται συχνά ως δοκιμασία για τη βιωσιμότητα ολόκληρου του έργου του τουρκικού κόμβου φυσικού αερίου.
7. Το ζήτημα του ρωσικού φυσικού αερίου
Αυτό είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα γύρω από τη συνθήκη.
Η επίσημη βουλγαρική και τουρκική θέση κατά την υπογραφή είναι ότι η συμφωνία παρέχει πρόσβαση σε ΥΦΑ από τις παγκόσμιες αγορές και σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού.
Ταυτόχρονα, από το 2023, αναλυτές και σχολιαστές στην Ευρώπη έχουν εκφράσει ανησυχίες ότι το ρωσικό φυσικό αέριο θα μπορούσε να εισέλθει στο τουρκικό σύστημα και στη συνέχεια να φτάσει στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω Τουρκίας. Αυτό το θέμα υπάρχει τόσο σε αναλύσεις των μέσων ενημέρωσης όσο και σε δημόσιες συζητήσεις.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η ίδια η σύμβαση δεν αποτελεί σύμβαση για την αγορά ρωσικού φυσικού αερίου. Πρόκειται για σύμβαση πρόσβασης σε υποδομές. Το ζήτημα της προέλευσης των συγκεκριμένων ποσοτήτων φυσικού αερίου εξαρτάται από τις επιμέρους εμπορικές παραδόσεις.
8. Τι δείχνει η πρακτική μετά την υπογραφή;
Το πρώτο δεξαμενόπλοιο LNG στο πλαίσιο του project Botaş -Bulgargaz έφτασε στην Τουρκία τον Απρίλιο του 2023. Το φυσικό αέριο προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και χρησιμοποιείται μέσω της υποδομής που παρέχεται βάσει της σύμβασης. Αυτό δείχνει ότι η συμφωνία αρχίζει να λειτουργεί αμέσως μετά την υπογραφή της.
Τα επόμενα χρόνια, η σύμβαση συνέχισε να χρησιμοποιείται για προμήθειες ΥΦΑ στη Βουλγαρία. Ακόμη και το 2026, οργανώθηκαν νέες προμήθειες ΥΦΑ στη Βουλγαρία μέσω της πρόσβασης σε τουρκικές υποδομές που παρείχε η σύμβαση.
9. Τι δεν λέγεται σχεδόν ποτέ στην Τουρκία;
Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης αφιερώνουν σημαντικά λιγότερη προσοχή στα εξής:
-εισαγγελικές επιθεωρήσεις στη Βουλγαρία·
-πολιτικές κατηγορίες μεταξύ κομμάτων·
-ερωτήματα σχετικά με την προσωπική ευθύνη των συμμετεχόντων στην υπογραφή·
-καταγγελίες για ζημία στο βουλγαρικό κράτος.
Σε αντίθεση με τη Βουλγαρία, όπου το θέμα είναι έντονα πολιτικοποιημένο, στην Τουρκία θεωρείται κυρίως ως μια ενεργειακή και εμπορική συμφωνία.
Σύνοψη
Από βουλγαρικής άποψης, η σύμβαση με την Botaş είναι αμφιλεγόμενη επειδή υπάρχουν ανησυχίες για το υψηλό κόστος, τις πληρωμές για αχρησιμοποίητη δυναμικότητα και την πιθανή οικονομική ζημία για τις κρατικές εταιρείες ενέργειας.
Από τουρκική οπτική γωνία, η ίδια σύμβαση θεωρείται στρατηγική επιτυχία που βοήθησε τη Βουλγαρία να ξεπεράσει την κρίση φυσικού αερίου μετά τη διακοπή των ρωσικών προμηθειών και ταυτόχρονα ενίσχυσε τη θέση της Τουρκίας ως μελλοντικού περιφερειακού κόμβου φυσικού αερίου.
Η ουσία της διαφοράς δεν είναι το αν η σύμβαση υπάρχει ή αν είναι εκτελεστή.
Η διαφορά είναι το αν οι οικονομικοί όροι που συμφωνήθηκαν τον Ιανουάριο του 2023 ήταν επαρκώς πλεονεκτικοί για τη Βουλγαρία και αν τα οφέλη της πρόσβασης στις τουρκικές υποδομές δικαιολογούν τις οικονομικές υποχρεώσεις που προκύπτουν από αυτήν. – BGNES
—