Οικογενειακό κειμήλιο από τα σκουπίδια: Μια εικόνα που κράτησε ζωντανή τη μνήμη μιας μάνας από το 1910

Οικογενειακό κειμήλιο από τα σκουπίδια:

Η εικόνα που κράτησε ζωντανή τη μνήμη μιας μάνας από το 1910

Βρέθηκε στα σκουπίδια.

Πεταμένη, ξεχασμένη, σαν να μην είχε πια καμία αξία. Κι όμως, πίσω από τη φαινομενικά απλή θρησκευτική εικόνα κρύβεται μια ολόκληρη ιστορία ζωής, μια πρακτική αιώνων και μια βαθιά ανθρώπινη συγκίνηση.

Η εικόνα, διπλή, απεικονίζει στα αριστερά την Παναγία με τον μικρό Χριστό στην αγκαλιά της,

περιστοιχισμένους από αγγέλους, και στα δεξιά τον Άγιο Σπυρίδωνα σε επισκοπική περιβολή.

Πρόκειται για τυπικό λαϊκό έργο θρησκευτικής τέχνης, από αυτά που για γενιές ολόκληρες κοσμούσαν τα σπίτια των Ελλήνων, λειτουργώντας όχι μόνο ως αντικείμενο λατρείας, αλλά και ως οικογενειακό αρχείο.

Στο πίσω μέρος της εικόνας, με μελάνι και με το χέρι μιας μάνας, είναι σημειωμένες οι γεννήσεις των παιδιών της, μία προς μία. Οι χρονολογίες ξεκινούν από το 1910 και συνεχίζονται στα επόμενα χρόνια: 1911, 1913, 1915… Κάθε γραμμή μια νέα ζωή, κάθε σημείωση μια στιγμή χαράς, αγωνίας και ελπίδας σε μια εποχή δύσκολη, γεμάτη πολέμους, φτώχεια και αβεβαιότητα.

Αυτή η πρακτική –να σημειώνει η μάνα τις γεννήσεις των παιδιών της πίσω από την εικόνα του σπιτιού– δεν ήταν τυχαία. Αποτελούσε μέρος μιας μακραίωνης λαϊκής παράδοσης. Σε εποχές που τα επίσημα ληξιαρχεία δεν υπήρχαν ή ήταν δύσκολα προσβάσιμα, η εικόνα γινόταν το οικογενειακό «βιβλίο». Η Παναγία και οι άγιοι φύλασσαν όχι μόνο τις ψυχές, αλλά και τη μνήμη της οικογένειας.

Σήμερα, ένα τέτοιο αντικείμενο που κάποιος θεώρησε άχρηστο και το πέταξε, αποκτά ξανά ζωή.

Δεν είναι απλώς μια παλιά εικόνα. Είναι τεκμήριο λαϊκού πολιτισμού, ζωντανή απόδειξη της καθημερινότητας των απλών ανθρώπων στην Ελλάδα των αρχών του 20ού αιώνα. Είναι η φωνή μιας μάνας που, μέσα από τις λιτές σημειώσεις της, μας μιλά ακόμα.

Η συγκίνηση είναι αναπόφευκτη. Γιατί πίσω από τις φθαρμένες γραμμές και τα κιτρινισμένα χαρτιά δεν βλέπουμε μόνο ημερομηνίες. Βλέπουμε ζωές. Βλέπουμε μια οικογένεια που μεγάλωσε κάτω από το βλέμμα της Παναγίας και του Αγίου Σπυρίδωνα. Και βλέπουμε πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί μια τέτοια μνήμη, αν δεν υπάρξει κάποιος να τη σώσει από τα σκουπίδια και να της δώσει ξανά φωνή.

Αυτή η εικόνα δεν ανήκει πια μόνο σε μια οικογένεια. Ανήκει σε όλους εμάς που αναγνωρίζουμε στην ιστορία της κάτι οικείο: την ανάγκη του ανθρώπου να αφήσει ίχνος, να θυμάται και να θυμίζει.​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​