Σκάνδαλο κυκλώματος εξωσωματικής γονιμοποίησης στην Κατεχόμενη Κύπρο
Ένα σκάνδαλο τεραστίων διαστάσεων στον χώρο της εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF)
έρχεται στο φως από το βρετανικό δίκτυο BBC, το οποίο αποκαλύπτει τα σκοτεινά «παρατράγουδα» που λαμβάνουν χώρα στα κατεχόμενα της Κύπρου.
Τουλάχιστον 30 παιδιά, κυρίως βρετανικής καταγωγής, εικάζεται πως ήρθαν στον κόσμο με τη χρήση λανθασμένων δοτών σπέρματος ή ωαρίων, με τους γονείς να υποψιάζονται πλέον ανοιχτά ότι έχουν πέσει θύματα απάτης, καθώς δεν χρησιμοποιήθηκε το γενετικό υλικό που οι ίδιοι είχαν επιλέξει και πληρώσει.
Τα στοιχεία προκύπτουν από μια ευρύτερη έρευνα του βρετανικού μέσου, σε συνέχεια της δημοσιοποίησης των πρώτων επτά υποθέσεων νωρίτερα φέτος. Οι καταγγέλλοντες γονείς αναφέρουν πως είχαν προβεί σε προσεκτική επιλογή ανώνυμων δοτών, βασιζόμενοι σε στοιχεία όπως το ιατρικό ιστορικό, η εξωτερική εμφάνιση, το μορφωτικό επίπεδο και η προσωπικότητα.
Το σοκαριστικό είναι πως τα μισά από αυτά τα 30 παιδιά προέρχονται από θεραπείες που πραγματοποιήθηκαν σε μία και μόνο κλινική: το Dogus IVF Centre.
«Πρόκειται για απόλυτο σκάνδαλο»
«Πρόκειται για απόλυτο σκάνδαλο», δηλώνει εξοργισμένη η Ρέιτσελ, μία από τις μητέρες που μόλις πρόσφατα επιβεβαίωσε ότι η κλινική χρησιμοποίησε σπέρμα εντελώς διαφορετικού δότη από αυτόν που είχε συμφωνηθεί.
Πίσω από τη φροντίδα αυτών των ασθενών στη συγκεκριμένη κλινική, βρίσκονται τρία πρόσωπα – «κλειδιά»: η γιατρός Φιρντέβς Ουγκούζ Τιπ, ο γιατρός Σεβκέτ Αλπτούρκ και η συντονίστρια ασθενών Τζούλι Χόντσον. Ενώ οι γονείς καταγγέλλουν πως τα συγκεκριμένα στελέχη τους παραπλάνησαν σκόπιμα, η γιατρός Φιρντέβς αρνείται κάθε κατηγορία. Από την πλευρά τους, ο Αλπτούρκ και η Χόντσον τηρούν σιγή ιχθύος στα δημοσιογραφικά ερωτήματα.
Το χαλαρό πλαίσιο, η «μαύρη λίστα» και τα τεστ DNA
Το ρυθμιστικό πλαίσιο στο ψευδοκράτος είναι εξαιρετικά ελαστικό. Αυτό επιτρέπει σε κλινικές να προσελκύουν πελάτες (όπως Βρετανούς τουρίστες ιατρικού τουρισμού) τάζοντας πολύ χαμηλές τιμές, υψηλά ποσοστά επιτυχίας και μεγάλη δεξαμενή δοτών.
Όταν το σκάνδαλο άρχισε να ξετυλίγεται τον Μάρτιο, το τοπικό «Υπουργείο Υγείας» ανακοίνωσε τη διενέργεια έρευνας, ωστόσο έκτοτε δεν έχει δοθεί καμία απολύτως ενημέρωση. Παράλληλα, τα στόματα των γονέων άνοιξαν, καταγγέλλοντας ότι ενώ τους υπόσχονταν ελεγμένους δότες από τη Δυτική Ευρώπη, η εξωτερική εμφάνιση των παιδιών προκάλεσε γρήγορα υποψίες.
Ήδη, 11 από τα 30 παιδιά έχουν υποβληθεί σε εξέταση DNA. Τα αποτελέσματα ήταν καταπέλτης: έδειξαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία και τις γύρω περιοχές, επιβεβαιώνοντας πως δεν χρησιμοποιήθηκε το υλικό των αρχικά επιλεγμένων δοτών. Οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις αφορούν θεραπείες στην κλινική Dogus τη χρονική περίοδο 2012-2024.
«Αυτές οι αναφορές είναι βαθιά ανησυχητικές», σημειώνει η Λόρα Μπρίτζενς, ιδρύτρια της οργάνωσης Donor Conceived UK, προσθέτοντας πως: «Είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα για κάθε άνθρωπο που προέρχεται από δότη να γνωρίζει την αλήθεια για τις ρίζες του».
Ο Γολγοθάς της Ρέιτσελ και ο δότης Ditto
Η περίπτωση της Ρέιτσελ είναι ενδεικτική. Αφού διάβασε το πρώτο ρεπορτάζ του BBC, αποφάσισε να κάνει τεστ DNA μαζί με τον 13χρονο γιο της, Τζόνα. «Πίστευα πως η κλινική είχε κάνει ένα μεμονωμένο λάθος», είπε, για να συμπληρώσει: «Τώρα φαίνεται πως πρόκειται για κάτι πολύ μεγαλύτερο και σκοπίμως εξαπατητικό».
Το 2012, σε ηλικία 39 ετών, η Ρέιτσελ επέλεξε το Dogus. Το πακέτο που πλήρωσε (περίπου 4.000 ευρώ) υποτίθεται ότι περιλάμβανε σπέρμα από τη δανέζικη τράπεζα Cryos International. Η ίδια επέλεξε έναν ανώνυμο Δανό δότη με το ψευδώνυμο “Ditto”, ο οποίος δεσμευόταν να αποκαλύψει την ταυτότητά τουόταν το παιδί θα γινόταν 18 ετών. «Ήθελα το παιδί μου να έχει τη δυνατότητα να επικοινωνήσει με τον δότη αν το επιθυμούσε. Για ένα παιδί που ψάχνει την ταυτότητά του, αυτό μπορεί να είναι καθοριστικό», αναφέρει.
Όταν όμως η κλινική αρνήθηκε να της στείλει το πιστοποιητικό χρήσης του σπέρματος και το παιδί γεννήθηκε χωρίς καμία ομοιότητα με τον Δανό δότη, οι υποψίες φούντωσαν. Το DNA απέδειξε πως ο Τζόνα είναι βιολογικό της παιδί, αλλά ο δότης δεν ήταν σε καμία περίπτωση ο “Ditto”.
Η εξέλιξη πήρε άλλη τροπή όταν η τράπεζα Cryos διευκρίνισε στο BBC πως ουδέποτε απέστειλε σπέρμα στην κλινική Dogus, παρότι η κλινική διαφήμιζε τη συνεργασία τους!
Η Ρέιτσελ διευκρινίζει πως δεν αλλάζει η αγάπη της για το παιδί, αλλά θλίβεται που ο γιος της έχασε την ευκαιρία να γνωρίσει τον πραγματικό του δότη ή πιθανά αδέλφια του. «Ευτυχώς ο Τζόνα αντιμετώπισε με ενθουσιασμό την ανακάλυψη των νέων του ριζών», καταλήγει η Ρέιτσελ. «Όμως αυτό που συνέβη είναι απαράδεκτο. Είναι ένα τεράστιο ζήτημα που θα μπορούσε να του έχει προκαλέσει σοβαρό ψυχικό τραύμα».
Συστημικό πρόβλημα και εσκεμμένη απάτη
Ειδικοί στον τομέα της γονιμότητας εξηγούν πως ένα τέτοιο τυχαίο λάθος είναι σπάνιο. Το γεγονός ότι συνέβη τόσες πολλές φορές υποδηλώνει, κατά τους ίδιους, εγκληματική αμέλεια ή εσκεμμένη εξαπάτηση. Η Βρετανική Εταιρεία Γονιμότητας μιλά ανοιχτά για ένα «συστημικό πρόβλημα που ξεπερνά τα όρια ενός επίορκου γιατρού ή μιας μεμονωμένης κλινικής».
Όσον αφορά τις 15 επιβεβαιωμένες υποθέσεις της Dogus, ο ιδιοκτήτης, Δρ. Σεβκέτ Αλπτούρκ, ο οποίος είχε αναλάβει 6 οικογένειες, δεν δίνει καμία απάντηση. Η Δρ. Φιρντέβς, που διαχειρίστηκε 9 υποθέσεις (και άλλες 9 σε άλλη κλινική), ρίχνει την ευθύνη έγκρισης και προμήθειας σπέρματος στον Αλπτούρκ. Η συντονίστρια Τζούλι Χόντσον, που έστελνε τις γραπτές διαβεβαιώσεις, αγνοεί τις κλήσεις.
Τέλος, ο διευθύνων σύμβουλος της παγκόσμιας τράπεζας Cryos, Όλε Σου (Ole Schou), αποκάλυψε πως η τράπεζά του έχει βάλει σε «μαύρη λίστα» και έχει κόψει κάθε επαφή με τη Dogus από το 2016, όταν αντιλήφθηκε πως η κλινική εισέπραττε χρήματα από ασθενείς στο όνομα της Cryos, χωρίς ποτέ να προχωρά σε καμία παραγγελία.
