Το Ουζμπεκιστάν μειώνει τη μονομερή εξάρτησή του από τη Ρωσία
Το Ουζμπεκιστάν επεκτείνει συνεχώς τους οικονομικούς και μεταναστευτικούς δεσμούς του πέρα από τον ρωσικό χώρο,
επιδιώκοντας να μειώσει τη μονομερή εξάρτησή του από τη Ρωσική Ομοσπονδία και να ενταχθεί στις παγκόσμιες οικονομικές δομές.
Του Ολεξάντρ Λεβτσένκο
– ιστορικός, πρώην πρέσβης της Ουκρανίας στην Κροατία
Μία από τις βασικές κατευθύνσεις αυτής της πολιτικής είναι η ολοκλήρωση της διαδικασίας διαπραγματεύσεων για την ένταξη στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) και μια άλλη είναι η διαφοροποίηση των κατευθύνσεων της νόμιμης μετανάστευσης εργατικού δυναμικού, ιδίως μέσω της ανάπτυξης συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και χώρες της Ευρώπης και της Ασίας.
Το Ουζμπεκιστάν επιβεβαίωσε την πρόθεσή του να ολοκληρώσει τη διαδικασία ένταξης στον ΠΟΕ το 2026.
Σύμφωνα με τη δήλωση του Ειδικού Εκπροσώπου του Προέδρου του Ουζμπεκιστάν για θέματα ΠΟΕ, Α. Ουρούνοφ, οι διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη του οργανισμού έχουν εισέλθει σε πιο προχωρημένο στάδιο. Ιδιαίτερη σημασία έχει η μείωση του αριθμού των ανεπίλυτων ζητημάτων, γεγονός που υποδηλώνει τη σταδιακή εξάλειψη των κύριων αντιρρήσεων των εταίρων.
Σύμφωνα με την ουζμπεκική πλευρά, από τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους, η χώρα έχει ευθυγραμμίσει 190 κανονιστικές και νομικές πράξεις με τις απαιτήσεις του ΠΟΕ.
Συγκεκριμένα, έχουν γίνει τροποποιήσεις στη νομοθεσία στους τομείς των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών μέτρων και της ασφάλειας των τροφίμων, και έχουν καταρτιστεί σχέδια νόμων για την εφαρμογή μέτρων αντιντάμπινγκ, αντισταθμιστικών μέτρων και μέτρων διασφάλισης. Επιπλέον, έχει συσταθεί στη χώρα ενιαία Επιτροπή Ασφάλειας Τροφίμων.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ομάδας εργασίας για την ένταξη του Ουζμπεκιστάν στον ΠΟΕ, Πρέσβη της Δημοκρατίας της Κορέας Choi Son-yeon, η Τασκένδη έχει ήδη συνάψει 31 από τις 34 διμερείς συμφωνίες σχετικά με τους όρους πρόσβασης στην αγορά.
Οι διαπραγματεύσεις για τις υπόλοιπες τρεις συμφωνίες βρίσκονται στο τελικό στάδιο.
Ταυτόχρονα, εκπρόσωποι των κρατών μελών του ΠΟΕ κάλεσαν το Ουζμπεκιστάν να επιταχύνει την υιοθέτηση ορισμένων νομοθετικών πράξεων και να συνεχίσει τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένου του εκσυγχρονισμού των κρατικών επιχειρήσεων, της βελτίωσης του συστήματος γεωργικής στήριξης και της αύξησης της διαφάνειας του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.
Η επόμενη συνεδρίαση της ομάδας εργασίας έχει προγραμματιστεί για τα τέλη του φθινοπώρου.
Η πρόοδος του Ουζμπεκιστάν προς την ένταξη στον ΠΟΕ δεν έχει μόνο εμπορική και οικονομική, αλλά και στρατηγική σημασία.
Η ένταξη στον οργανισμό συνεπάγεται εναρμόνιση της εθνικής νομοθεσίας με τους διεθνείς εμπορικούς κανόνες, επέκταση της πρόσβασης στις ξένες αγορές και εμβάθυνση της ενσωμάτωσης στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα.
Για την Τασκένδη, αυτό σημαίνει επίσης μείωση της εξάρτησης από μεμονωμένα περιφερειακά οικονομικά κέντρα και επέκταση των ευκαιριών για προσέλκυση επενδύσεων και ανάπτυξη εμπορικών σχέσεων με ένα ευρύ φάσμα εταίρων.
Αυτή η διαδικασία εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση διαφοροποίησης της εξωτερικής οικονομικής και πολιτικής στρατηγικής του Ουζμπεκιστάν.
Η Τασκένδη εντείνει τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις Ηνωμένες Πολιτείες, διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, τη Νότια Κορέα, την Ιαπωνία και άλλες ασιατικές χώρες.
Ταυτόχρονα, οι σχέσεις με τη Ρωσία εξακολουθούν να έχουν σημαντική οικονομική σημασία, αλλά αποκτούν ολοένα και περισσότερο ρεαλιστικό χαρακτήρα.
Ιδιαίτερη σημασία σε αυτό το πλαίσιο έχουν οι προσπάθειες του Ουζμπεκιστάν να ελαχιστοποιήσει τους κινδύνους που συνδέονται με την εντατικοποίηση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Η Τασκένδη ενδιαφέρεται για τη διατήρηση των οικονομικών σχέσεων με τη Μόσχα, αλλά ταυτόχρονα δεν θέλει η εξάρτησή της από τη ρωσική αγορά να περιορίσει την πρόσβασή της σε άλλα κέντρα της παγκόσμιας οικονομίας.
Ως εκ τούτου, δεν πρόκειται τόσο για ρήξη με τη Ρωσία όσο για τη δημιουργία ενός πιο ισορροπημένου μοντέλου εξωτερικών οικονομικών σχέσεων.
Διαφοροποίηση της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού
Παρόμοια τάση παρατηρείται και στον τομέα της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού. Η Ρωσία παραμένει η μεγαλύτερη ξένη αγορά εργασίας για τους πολίτες του Ουζμπεκιστάν, αλλά η Τασκένδη επεκτείνει συστηματικά τη γεωγραφία της οργανωμένης απασχόλησης, επιδιώκοντας να μειώσει την εξάρτηση από έναν προορισμό.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ενεργοποίηση της συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ο Διευθυντής της Υπηρεσίας Μετανάστευσης του Ουζμπεκιστάν, Behzod Musayev, είχε συνάντηση με τον Πρέσβη των ΗΠΑ στο Ουζμπεκιστάν, Jonathan Henick, κατά την οποία τα μέρη συζήτησαν την ανάπτυξη της συνεργασίας στον τομέα της νόμιμης μετανάστευσης εργατικού δυναμικού και την εφαρμογή πιλοτικών έργων για την απασχόληση πολιτών του Ουζμπεκιστάν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η ουζμπεκική πλευρά παρουσίασε προσεγγίσεις για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος μετανάστευσης εργατικού δυναμικού σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, τη διαφοροποίηση των ξένων αγορών εργασίας, την προετοιμασία υποψηφίων για εργασία στο εξωτερικό και την ενίσχυση της προστασίας των δικαιωμάτων και των νόμιμων συμφερόντων των μεταναστών εργαζομένων.
Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε σε πιλοτικά έργα για την απασχόληση πολιτών του Ουζμπεκιστάν στον γεωργικό τομέα των Ηνωμένων Πολιτειών, συμπεριλαμβανομένης της παροχής της απαραίτητης τεκμηρίωσης. Μετά τη συνάντηση, τα μέρη συμφώνησαν να καθιερώσουν αλληλεπίδραση μεταξύ της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και της Προξενικής Υπηρεσίας της Πρεσβείας των ΗΠΑ, για την οργάνωση της ανταλλαγής πληροφοριών και τον προκαταρκτικό συντονισμό των συνεντεύξεων με τους εργοδότες και την υποβολή εγγράφων.
Πρόκειται για μια κατεύθυνση που προς το παρόν έχει περιορισμένο πεδίο εφαρμογής, αλλά η πολιτική και στρατηγική της σημασία είναι μεγαλύτερη από τον άμεσο αριθμό συμμετεχόντων σε τέτοια προγράμματα.
Η δημιουργία νόμιμων διαύλων απασχόλησης στις Ηνωμένες Πολιτείες καταδεικνύει την επιδίωξη της Τασκένδης να δημιουργήσει εναλλακτικούς μηχανισμούς για τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού και να μειώσει την κρίσιμη εξάρτηση από τη ρωσική αγορά.
Εκτιμάται ότι περίπου 1,3-1,5 εκατομμύρια Ουζμπέκοι πολίτες εργάζονται στη Ρωσία. Η σημαντική εξάρτηση από τη ρωσική αγορά εργασίας αποτελεί εδώ και καιρό σημαντικό παράγοντα στην οικονομική αλληλεξάρτηση μεταξύ των δύο χωρών.
Η μετανάστευση εργατικού δυναμικού έχει παράσχει σημαντικά εμβάσματα στο Ουζμπεκιστάν, ενώ η Μόσχα έχει αποκτήσει ένα επιπλέον μέσο οικονομικής και κοινωνικής επιρροής στη χώρα.
Σήμερα, η Τασκένδη προσπαθεί σταδιακά να αλλάξει αυτό το μοντέλο. Το Ουζμπεκιστάν αναπτύσσει οργανωμένη απασχόληση των πολιτών του στη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νότια Κορέα, την Ιαπωνία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλες χώρες. Η εμφάνιση των Ηνωμένων Πολιτειών σε αυτήν τη λίστα αποτελεί έναν ακόμη δείκτη της επέκτασης της γεωγραφίας της μεταναστευτικής πολιτικής.
Μείωση της μονοπωλιακής επιρροής της Ρωσίας
Η διαφοροποίηση της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού για το Ουζμπεκιστάν δεν έχει μόνο οικονομική, αλλά και μακροπρόθεσμη πολιτική σημασία. Όσο ευρύτερος είναι ο κατάλογος των χωρών όπου οι πολίτες μπορούν νόμιμα να εργαστούν, τόσο μικρότερη είναι η εξάρτηση της χώρας από μια ενιαία αγορά εργασίας και οι σχετικοί οικονομικοί και πολιτικοί κίνδυνοι.
Ταυτόχρονα, αυτή η διαδικασία δεν πρέπει να θεωρείται ως σαφής αποστασιοποίηση του Ουζμπεκιστάν από τη Ρωσία.
Η Μόσχα παραμένει ένας σημαντικός εμπορικός εταίρος, πηγή απασχόλησης για ένα σημαντικό μέρος των πολιτών του Ουζμπεκιστάν και ένας από τους βασικούς οικονομικούς εταίρους της Τασκένδης. Ωστόσο, η ίδια η δομή των σχέσεων αλλάζει σταδιακά: η Ρωσία επιβάλλεται ολοένα και περισσότερο ως το αδιαμφισβήτητο κέντρο του οικονομικού και εξωτερικού πολιτικού προσανατολισμού του Ουζμπεκιστάν.
Η Τασκένδη απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τη λογική της μονομερούς εξάρτησης και κινείται προς ένα μοντέλο πολυδιάστατης οικονομικής συνεργασίας.
Η ένταξη στον ΠΟΕ, η ανάπτυξη της συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες στον τομέα της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού, η επέκταση των συνεργασιών με την Ευρώπη και τις ασιατικές χώρες αποτελούν όλα συστατικά μιας στρατηγικής διαδικασίας – της διαμόρφωσης ενός πιο αυτόνομου και διαφοροποιημένου συστήματος διεθνών σχέσεων.
Για τη Ρωσία, αυτό σημαίνει σταδιακή μείωση των παραδοσιακών μέσων επιρροής της στο Ουζμπεκιστάν και, γενικότερα, την ανάγκη προσαρμογής στη νέα πραγματικότητα στην Κεντρική Ασία.
Οι χώρες της περιοχής δεν εγκαταλείπουν τη συνεργασία με τη Μόσχα, αλλά χρησιμοποιούν ολοένα και πιο ενεργά τον ανταγωνισμό μεταξύ διαφορετικών κέντρων εξουσίας για να επεκτείνουν το δικό τους περιθώριο ελιγμών.
Στην περίπτωση του Ουζμπεκιστάν, αυτή η πολιτική του επιτρέπει να διατηρεί ταυτόχρονα ρεαλιστικές σχέσεις με τη Ρωσία και να δημιουργεί εναλλακτικά οικονομικά, εμπορικά και μεταναστευτικά κανάλια. Μακροπρόθεσμα, ενισχύει την ανεξαρτησία της Τασκένδης στη λήψη αποφάσεων εξωτερικής πολιτικής και συμβάλλει στην βαθύτερη ένταξή της στις παγκόσμιες οικονομικές δομές.
Συνεπώς, η ένταξη στον ΠΟΕ και η διαφοροποίηση της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού δεν αποτελούν μεμονωμένα οικονομικά μέτρα, αλλά στοιχεία μιας ευρύτερης στρατηγικής του Ουζμπεκιστάν για τη μείωση των μονομερών εξαρτήσεων.
Η Τασκένδη επιδιώκει να μεταβεί από ένα μοντέλο στο οποίο η Ρωσία έπαιζε κυρίαρχο ρόλο σε ορισμένους βασικούς τομείς σε ένα πιο ισορροπημένο σύστημα συνεργασιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη, τις ασιατικές χώρες και τη Μέση Ανατολή.
Αυτό ενισχύει σταδιακά την οικονομική και εξωτερική πολιτική αυτονομία του Ουζμπεκιστάν και ταυτόχρονα μειώνει αντικειμενικά τις ευκαιρίες της Ρωσίας να χρησιμοποιήσει την οικονομική εξάρτηση ως μέσο επιρροής στην Κεντρική Ασία.
Το Ουζμπεκιστάν εμβαθύνει τη στρατιωτική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες εν μέσω μετασχηματισμού της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Κεντρικής Ασίας
Το Ουζμπεκιστάν εμβαθύνει τη στρατιωτική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, γεγονός που υποδηλώνει έναν σταδιακό μετασχηματισμό της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Κεντρικής Ασίας και την επιδίωξη της Τασκένδης να μειώσει την εξάρτηση από τα παραδοσιακά εξωτερικά κέντρα εξουσίας.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, κατά τη διάρκεια συνάντησης μεταξύ του Αναπληρωτή Διοικητή των Επίγειων Δυνάμεων της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), Υποστράτηγου Michael Linney, και εκπροσώπων της Εθνοφρουράς του Ουζμπεκιστάν, τα μέρη συμφώνησαν σε ένα σχέδιο διμερούς στρατιωτικής συνεργασίας για την περίοδο 2026-2027.
Μία από τις βασικές κατευθύνσεις προσδιορίστηκε ως η επαγγελματική εκπαίδευση των Ουζμπέκων στρατιωτών και η επέκταση της συμμετοχής στο αμερικανικό στρατιωτικό πρόγραμμα εκπαίδευσης και κατάρτισης IMET.
Η σημασία αυτών των συμφωνιών υπερβαίνει την στρατιωτική εκπαίδευση. Για την Τασκένδη, η συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί μέσο εκσυγχρονισμού του τομέα ασφάλειας και ταυτόχρονα έναν τρόπο επέκτασης του στρατηγικού χώρου ελιγμών.
Το Ουζμπεκιστάν παραδοσιακά αποφεύγει τους στενούς δεσμούς με στρατιωτικοπολιτικά μπλοκ και προτιμά μια πιο διανυσματική πολιτική. Επομένως, η ενίσχυση της αμερικανικής κατεύθυνσης δεν σημαίνει αυτόματη ανακατεύθυνση της Τασκένδης προς την Ουάσιγκτον.
Πρόκειται, πάνω απ’ όλα, για τη διαμόρφωση ενός διαφοροποιημένου συστήματος συνεργασιών ασφαλείας, στο οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι ευρωπαϊκές χώρες, η Τουρκία και άλλοι εταίροι συμπληρώνουν τους παραδοσιακούς δεσμούς του Ουζμπεκιστάν. Ένα τέτοιο μοντέλο παρέχει στην Τασκένδη πρόσβαση σε σύγχρονες προσεγγίσεις στη στρατιωτική εκπαίδευση, τη διαχείριση, τον σχεδιασμό και την εκπαίδευση προσωπικού, χωρίς να επιτρέπει σε κανένα εξωτερικό κέντρο να εδραιώσει μονοπωλιακή επιρροή στην πολιτική ασφαλείας της.
Η ανάπτυξη της συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ιδιαίτερα σημαντική στο πλαίσιο της φθίνουσας ικανότητας της Ρωσίας να διατηρήσει τον προηγούμενο ρόλο της ως κύριου κέντρου ασφαλείας στην Κεντρική Ασία.
Τα περιφερειακά κράτη διαφοροποιούν ολοένα και περισσότερο τους εξωτερικούς τους δεσμούς, επιδιώκοντας να αποφύγουν την κρίσιμη εξάρτηση τόσο από τη Μόσχα όσο και από οποιοδήποτε άλλο κράτος. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τασκένδη χρησιμοποιεί τον ανταγωνισμό μεταξύ εξωτερικών εταίρων για να ενισχύσει τη δική της στρατηγική αυτονομία.
Ταυτόχρονα, το Ουζμπεκιστάν δεν είναι μέλος του Οργανισμού Συλλογικής Συνθήκης Ασφάλειας (Ρωσία, Λευκορωσία, Καζακστάν, Κιργιζία), γεγονός που δημιουργεί πρόσθετες ευκαιρίες για να ακολουθήσει μια ανεξάρτητη αμυντική πολιτική.
Η επέκταση της συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και η ανάπτυξη δεσμών με τον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών, δημιουργούν πρόσθετα επίπεδα ασφάλειας και πολιτικής αλληλεπίδρασης.
Για τη Ρωσία, αυτή η τάση σημαίνει τη σταδιακή απώλεια του μονοπωλίου της στους δεσμούς στρατιωτικής ασφάλειας στην Κεντρική Ασία.
Για το Ουζμπεκιστάν, αντιπροσωπεύει μια ευκαιρία να αυξήσει τις αμυντικές του δυνατότητες διατηρώντας παράλληλα την ελευθερία στρατηγικής επιλογής.
Ως εκ τούτου, η στρατιωτική συνεργασία του Ουζμπεκιστάν με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρέπει να θεωρείται ως αντικατάσταση της ρωσικής επιρροής με την αμερικανική επιρροή, αλλά ως στοιχείο μιας ευρύτερης διαδικασίας μετάβασης της Κεντρικής Ασίας από ένα μονοπολικό μοντέλο εξάρτησης από την ασφάλεια σε ένα πολυδιάστατο σύστημα εξισορρόπησης μεταξύ πολλαπλών κέντρων εξουσίας.
Αυτός ο μετασχηματισμός είναι που αλλάζει σταδιακά τον γεωπολιτικό ρόλο της περιοχής και ενισχύει την ικανότητα των κρατών της να καθορίζουν ανεξάρτητα τις δικές τους προτεραιότητες ασφαλείας.
—
