Τι θα συμβεί στο ΝΑΤΟ αν Τουρκία και Ισραήλ φτάσουν σε γενικευμένη σύγκρουση
Για χρόνια, το σενάριο μιας απευθείας στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ του Ισραήλ και της Τουρκίας φάνταζε μακρινό.
Παρά τις κατά καιρούς οξείες λεκτικές αντιπαραθέσεις και την υποβάθμιση των διπλωματικών σχέσεων,
μια πραγματική αναμέτρηση ανάμεσα στο Τελ Αβίβ και σε μια χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ θεωρούνταν το χειρότερο δυνατό σενάριο.
Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Πούρνα Λαλ Τσάκμα στους Times of Israel, οι ισορροπίες αλλάζουν δραματικά. Η αυξανόμενη εμπλοκή της Άγκυρας στη Συρία, οι ανοιχτοί δίαυλοι με τη Χαμάς και η πρόσφατη αμυντική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν καθιστούν πιθανό ένα στρατιωτικό επεισόδιο με ανεξέλεγκτες συνέπειες. Η αεροπορική επιδρομή του Ισραήλ στη συριακή βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ, ανέδειξε πόσο εύκολα μπορεί να πυροδοτηθεί μια κρίση.
Τα όρια του Άρθρου 5 και ο ρόλος του Άρθρου 4
Σε περίπτωση κλιμάκωσης, η ενεργοποίηση της αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής του ΝΑΤΟ δεν θεωρείται αυτόματη, εκτιμά ο Τσάκμα. Το Άρθρο 5 ορίζει ότι τα μέλη λαμβάνουν «τα μέτρα που κρίνουν απαραίτητα», χωρίς να επιβάλλει υποχρεωτική κήρυξη πολέμου.
Παράλληλα, η γεωγραφία παίζει καθοριστικό ρόλο. Βάσει του Άρθρου 6, η τουρκική επικράτεια προστατεύεται πλήρως, όμως οι τουρκικές δυνάμεις που επιχειρούν εκτός συνόρων, όπως εντός της Συρίας, συνιστούν διαφορετική περίπτωση. Ένα ισραηλινό πλήγμα σε τουρκικό έδαφος θα ενεργοποιούσε πολύ ευκολότερα τη Συμμαχία σε σχέση με ένα επεισόδιο σε συριακό έδαφος.
Πριν από οποιαδήποτε συζήτηση για το Άρθρο 5, είναι πιθανότερη η επικληση του Άρθρου 4, το οποίο επιτρέπει σε μέλος του ΝΑΤΟ να ζητήσει έκτακτες διαβουλεύσεις αν θεωρήσει ότι απειλείται η ασφάλειά του.
Το δίλημμα της υπαιτιότητας και η στάση της Συμμαχίας
Το κρίσιμο ερώτημα για τους συμμάχους του ΝΑΤΟ είναι η υπαιτιότητα. Εάν η Τουρκία επεκτείνει τη στρατιωτική της παρουσία στη Συρία προκαλώντας το Ισραήλ ή αν εμπλακεί πρώτη σε στρατιωτική δράση, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη θα κληθούν να εξετάσουν αν η Άγκυρα είναι το θύμα ή αν συνέβαλε στην κλιμάκωση.
Το ΝΑΤΟ αποτελεί αμυντική συμμαχία και το Άρθρο 5 σχεδιάστηκε για την προστασία από εξωτερική επιθετικότητα, όχι για την κάλυψη των συνεπειών ενός πολέμου στον οποίο ένα μέλος συνέβαλε ενεργά.
Η σχέση με τη Χαμάς και το νομικό πλαίσιο της Συμμαχίας
Η πολιτική κάλυψη της Τουρκίας προς τη Χαμάς επιτείνει τη δυσπιστία του Ισραήλ. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει απορρίψει τον χαρακτηρισμό της ως τρομοκρατικής οργάνωσης, αποκαλώντας τα μέλη της «μουτζαχεντίν».
Η στάση αυτή οδήγησε στο παρελθόν τον υπουργό Εξωτερικών του Ισραήλ, Ισραήλ Κατζ, να ζητήσει την αποβολή της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η ιδρυτική συνθήκη της Συμμαχίας προβλέπει μόνο οικειοθελή αποχώρηση και δεν περιλαμβάνει μηχανισμό διαγραφής μέλους, καθιστώντας ένα τέτοιο ενδεχόμενο νομικά και πολιτικά αδύνατο, δεδομένου και του μεγέθους των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων.
Η Συμφωνία της Μέκκας και η δεύτερη αμυντική ομπρέλα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, λίγες μόλις εβδομάδες μετά την επιβεβαίωση των δεσμεύσεων του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, η Τουρκία υπέγραψε τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Η συμφωνία αυτή προβλέπει ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον ενός εκ των τριών κρατών θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται είτε ως προσπάθεια της Άγκυρας να αναλάβει την ηγεσία στον μουσουλμανικό κόσμο καλύπτοντας το κενό του αποδυναμωμένου Ιράν, είτε ως μια εναλλακτική ασφαλιστική δικλείδα σε περίπτωση που η υποστήριξη της Δύσης αποδειχθεί ανεπαρκής σε μια μελλοντική περιφερειακή σύγκρουση.
Το στρατηγικό ρίσκο για την Ιερουσαλήμ
Το Ισραήλ καλείται πλέον να σταθμίσει τους κινδύνους. Εάν θεωρήσει ότι η τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία συνιστά άμεση απειλή, μπορεί να επιλέξει την προληπτική δράση.
Ωστόσο, η ιδιότητα της Τουρκίας ως μέλους του ΝΑΤΟ δημιουργεί μια ισχυρή ασπίδα αποτροπής. Παράλληλα, υπάρχει ο κίνδυνος η ασπίδα αυτή να ενθαρρύνει την Άγκυρα σε περαιτέρω επέκταση των στρατιωτικών της δυνατοτήτων κοντά στα ισραηλινά σύνορα, δοκιμάζοντας τα όρια της αντοχής του Τελ Αβίβ.
