Όταν η αγορά γίνεται εξουσία

Όταν η αγορά γίνεται εξουσία

 Απόστολος Αποστόλου

Ο νεοφιλελευθερισμός του κ. Μητσοτάκη φαίνεται πως έχει περάσει σε μια νέα φάση  του, σ’ εκείνη  του υπερφιλελευθερισμού, δηλαδή, στην ακραία εκδοχή της διαπραγματευτικής πολιτικής, όπου η αγορά δεν διεκδικεί απλώς τον πρώτο λόγο, αλλά απαιτεί να έχει και τον τελευταίο.

Ο νεοφιλελευθερισμός, τουλάχιστον έστω θεωρητικά,

αναγνώριζε αμυδρά  στο κράτος έναν κάποιο ρόλο ύπαρξης, μια μικρή  εποπτεία και  να παρεμβαίνει ενίοτε  ώστε  να διασώζει (λέμε τώρα σε θεωρητικό επίπεδο) την κοινωνία  όταν η αγορά κατέρρεε. Ο υπερφιλελευθερισμός αντιστρέφει αυτή τη λογική: περιορίζει το κράτος εκεί όπου πρέπει να προστατεύσει τον πολίτη και το ενισχύει εκεί όπου πρέπει να υπηρετήσει την αγορά.

Η συνταγή είναι αμείλικτη: ιδιωτικοποίηση των κερδών, κοινωνικοποίηση των κινδύνων.

Υγεία, παιδεία, ασφάλιση, δημόσιες υπηρεσίες: όλα μπορούν να γίνουν «αγορά». Και όταν κάποιος δεν έχει χρήματα για να αγοράσει αυτά που άλλοτε θεωρούνταν κοινωνικά δικαιώματα, ας αναλάβει την περίφημη «ατομική ευθύνη». Η κοινωνική προστασία μετατρέπεται έτσι από δικαίωμα σε προϊόν και ο πολίτης από δικαιούχος σε πελάτη.

Αυτό δεν είναι απλώς οικονομική πολιτική. Είναι αλλαγή κοινωνικού μοντέλου.

Ο υπερφιλελευθερισμός διευρύνει τις ανισότητες, συγκεντρώνει πλούτο και ισχύ και μετατρέπει βασικά αγαθά σε εμπορεύματα. Και όσο μεγαλώνει η οικονομική ανισότητα, τόσο συρρικνώνεται η πραγματική δημοκρατική ισότητα.

Γιατί τι σημαίνει δημοκρατία όταν ο ένας μπορεί να αγοράσει υγεία, παιδεία και ασφάλεια, ενώ ο άλλος πρέπει να αρκεστεί σε ό,τι απέμεινε από το δημόσιο σύστημα;

Υπάρχει όμως και κάτι χειρότερο:

η μεταφορά της πολιτικής εξουσίας έξω από την πολιτική. Οι πολίτες ψηφίζουν, αλλά οι αγορές πιέζουν, οι πολυεθνικές διαπραγματεύονται και οι τεχνοκρατικοί μηχανισμοί αποφασίζουν. Η δημοκρατία παραμένει ως σκηνικό και έτσι η ουσία της εξουσίας μετακινείται αλλού.

Στην Ελλάδα, αυτή η εικόνα συμπληρώνεται από τις υποκλοπές, τα ζητήματα θεσμικής λογοδοσίας και υποθέσεις όπως ο ΟΠΕΚΕΠΕ. Και τότε αρχίζει η γνωστή πολιτική ταχυδακτυλουργία, έτσι τα σκάνδαλα βαφτίζονται «παθογένειες», οι ευθύνες «διαχρονικά προβλήματα» και οι θεσμικές κρίσεις «αστοχίες».

Όλα, έχουν μια ονομασία εκτός από αυτό που πραγματικά είναι. Δηλαδή το πολιτικό πρόβλημα εξουσίας και λογοδοσίας.

Έτσι ο υπερφιλελευθερισμός δεν χρειάζεται να καταργήσει το κράτος, του αρκεί βέβαια να το κάνει πανίσχυρο απέναντι στον αδύναμο και βολικά ευέλικτο απέναντι στον ισχυρό.

Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ειρωνεία.

Ο κ. Μητσοτάκης μπορεί να το ονομάζει «μεταρρύθμιση», «ανάπτυξη» ή «εκσυγχρονισμό», ο πολίτης όμως το βιώνει ως ακριβότερη καθημερινότητα, λιγότερη ασφάλεια και περισσότερη ανασφάλεια.

Γιατί όταν όλα γίνονται αγορά, υπάρχει τελικά μόνο ένα κριτήριο:

Πόσα χρήματα έχεις;

Και όταν δεν έχεις αρκετά, η περίφημη «ελευθερία της αγοράς» γίνεται πολύ γρήγορα ανελευθερία της ζωής.

Αυτό δεν είναι φιλελευθερισμός με μεταρρυθμίσεις, απλά  είναι φιλελευθερισμός χωρίς φρένα. Και τον λογαριασμό τον πληρώνει η κοινωνία.

Και ο κ. Μητσοτάκης ως άδεια έκταση στα πιο αντίστροφα πράγματα εξωραίζει ψευδαισθήσεις μιας δήθεν ιδεοληψίας που φέρνει εκσυγχρονισμό και πασπαλίζει  με χρυσόσκονη τα νεκρά όνειρα των νεοελλήνων. Κάπου εκεί όμως το πράγμα χαλάει, ένας βόμβος χαμηλής συχνότητας  που έρχεται από τη χειμαζόμενη κοινωνία και δοκιμάζει τις υπερφιλελεύθερες  ιδεοληψίας του κ. Μητσοτάκη.  Τα αλλεπάλληλα κυβερνητικά σοκ κάνουν την κοινωνία να μπουκώνει από οργή. Βέβαια ο κ. Μητσοτάκης αδιαφορεί με ένα πείσμα αδιάλυτο για το τι βιώνει ο πολίτης, επιμένει όμως  με ένα πείσμα αδιάλυτο να διασχίζει τροχιές στο αέρα σε όλα τα μεγάλα ζητήματα, εσωτερικής,  εξωτερικής πολιτική.

Και συνεχίζει να τοποθετεί την  παρακρατική φυλή της ΝΔθριαμβευτικά σε  καρέκλες και σε πόστα. Ο υπερφιλελεύθερος   φατριασμός με τις απονενοημένες αυθαιρεσίες κρατά το χορό και στήνει το τραπέζι για το μεγάλο φαγοπότι που ποτέ δεν σταματά.  Ενώ τα κανάλια των ολιγαρχών λεονταρίζουν για τη νέα επορχόμενη νίκη του κ. Μητσοτάκη, με  λόγια βυθισμένα στη μόνωση, στις θνητές φλυαρίες με φιλάρεσκες και αδαείς εκτιμήσεις.

Όμως το δώρο θα έρθει στις εκλογές από τον ελληνικό λαό και όλοι οι προβλέψιμοι στη φαντασία όλοι οι μίσθαρνοι και ματαιόσπουδοι θα εκπλαγούν. Εξάλλου το απροσδόκητο, το τολμηρό, το ανατρεπτικό, έρχονται πάντα στο τέλος και δίνουν τη χαριστική τους βολή. Έτσι και αλλιώς η πολιτική είναι επίσης μια σκηνή που παίζει ένα έργο και  που πάντα τελειώνει. Και το πολιτικό  έργο του κ. Μητσοτάκη θα  κατεβάσει κουρτίνες.

Απόστολος Αποστόλου. Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας