Η Τουρκική γεωπολιτική επέκταση από την Αφρική έως τη Μέση Ανατολή
Ανάλυση του Χουσείν Αμπντούλ-Χουσείν για το Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (FDD)
αναδεικνύει τη στρατιωτική συνεργασία ανάμεσα στην Τουρκία και τις Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις (SAF),
σημειώνοντας ότι αυτή αναπτύσσεται παρά το ισχύον εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ.
Τα τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη βοήθησαν αρχικά τον σουδανικό στρατό να ανατρέψει την εις βάρος του εικόνα στον εμφύλιο πόλεμο. Όταν η δυναμική των αντίπαλων δυνάμεων εξάλειψε αυτά τα οφέλη, ο Σουδανός αρχηγός του Γενικού Επιτελείου, Γιασίρ αλ-Άτα, μετέβη στην Άγκυρα για να ζητήσει επείγουσα στρατιωτική βοήθεια από τον Τούρκο ομόλογό του, Σελτζούκ Μπαϊρακτάρογλου.
Η παρέμβαση αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός αλλά μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής στρατηγικής. Στις 26 Αυγούστου, κατά την επέτειο της Μάχης του Μαντζικέρτ, ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναφέρθηκε στην έννοια του «Αιώνα της Τουρκίας», σηματοδοτώντας μια περίοδο περιφερειακής στρατιωτικής επέκτασης. Στο πλαίσιο αυτό, ο Τούρκος Πρόεδρος δήλωσε ανοιχτά ότι «η ιστορία ξαναγράφεται στην περιοχή μας», τονίζοντας παράλληλα τη διαμόρφωση της περιοχής από την Άγκυρα και προειδοποιώντας όσους επιχειρήσουν να ανακόψουν αυτή τη δυναμική ότι «θα καταστραφούν».
Ο στρατιωτικός διάδρομος στην αφρικανική Ήπειρο
Για την υλοποίηση αυτών των επιδιώξεων, η Τουρκία διαμορφώνει έναν στρατηγικό στρατιωτικό διάδρομο στην Αφρική. Στη Λιβύη διατηρεί χερσαίες και ναυτικές εγκαταστάσεις στη Μισράτα καθώς και την αεροπορική βάση Αλ-Ουατίγια. Στον Νίγηρα έχει αναπτύξει στρατεύματα και συμβούλους για την εκπαίδευση σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ενώ στο Τσαντ ελέγχει τα στρατιωτικά φυλάκια Αμπέσε και Φάγια-Λαρζό για εναέρια αναγνώριση. Παράλληλα, με προεδρικό διάγραμμα παρατάθηκε η παρουσία των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων στη Σομαλία και τις θαλάσσιες ζώνες της, ενισχύοντας τη ναυτική και στρατιωτική παρουσία στο Κέρας της Αφρικής.
Η παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή
Η δράση της Άγκυρας εκτείνεται παράλληλα στη Συρία, το Ιράκ, τον Λίβανο και τη Γάζα. Στη Συρία και το Ιράκ η Τουρκία έχει δημιουργήσει μόνιμες στρατιωτικές βάσεις με στόχο την αδρανοποίηση των κουρδικών δικτύωνκαι τη δημιουργία ζώνης ασφαλείας. Κατά την επίσκεψη του Προέδρου του Λιβάνου Αούν στην Άγκυρα, ο Ερντογάν πρότεινε την ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων στα σύνορα με το Ισραήλ, ενώ αντίστοιχη πρόταση διατυπώθηκε και για τη Γάζα στο πλαίσιο διεθνούς δύναμης του ΟΗΕ, πρόταση στην οποία το Ισραήλ έθεσε βέτο. Παρ’ όλα αυτά, η Τουρκία αξιοποιεί τα δίκτυα ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα για να διατηρεί ρόλο περιφερειακού διαμεσολαβητή.
Οικονομικοί περιορισμοί και η αξιοποίηση περιφερειακών δικτύων
Αυτή η αμυντική επέκταση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία ο προϋπολογισμός στρατού και ασφάλειας της Τουρκίας αυξήθηκε κατά 30%, φτάνοντας τα 27,34 δισεκατομμύρια δολάρια και απορροφώντας πάνω από το 2,3% του ΑΕΠ. Την ίδια στιγμή, η Κεντρική Τράπεζα της χώρας προβλέπει πληθωρισμό 24% στο τέλος του έτους, γεγονός που δημιουργεί προκλήσεις για τη διατήρηση της στρατιωτικής παρουσίας αποκλειστικά μέσω κρατικών πόρων.
Για τη διαχείριση του κόστους, η Άγκυρα αξιοποιεί συμμαχίες με κινήματα που συνδέονται με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα στο Σουδάν, τη Λιβύη, τη Συρία και τη Γάζα. Η στρατηγική αυτή επιτρέπει στην Τουρκία να διατηρεί ευρύ στρατιωτικό αποτύπωμα με χαμηλότερο οικονομικό κόστος, αντικαθιστώντας σταδιακά το δίκτυο επιρροής της Τεχεράνης με ένα σουνιτικό πλαίσιο κρατικής υποστήριξης.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σημείωσε: «Στεκόμαστε με όλη μας τη δύναμη στο πλευρό όλων των καταπιεσμένων και αδικημένων, όπου κι αν βρίσκονται στον κόσμο. Δίνουμε το παράδειγμα για την ανθρωπότητα με αυτή την αξιοπρεπή στάση μας παντού, από τη Συρία μέχρι την Παλαιστίνη, τη Σομαλία και το Αρακάν». Σύμφωνα με την ανάλυση του FDD, οι κινήσεις αυτές στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή συνιστούν τους βασικούς πυλώνες μιας ευρύτερης περιφερειακής στρατηγικής.
