Η συμφωνία ορυκτών ΗΠΑ–Ουκρανίας, η ρωσική αντιπροσφορά και η Ευρώπη εκτός τραπεζιού

Στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, ο ανεξάρτητος αναλυτής Marco δημοσίευσε μια εκτενή γεωπολιτική ανάρτηση που συνοψίζει μια σειρά εξελίξεων γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία,

τις κρίσιμες πρώτες ύλες και τις παράλληλες διαπραγματεύσεις Ουάσινγκτον–Κιέβου και Ουάσινγκτον–Μόσχας.

Το βασικό επιχείρημα είναι απλό και προκλητικό: οι Ηνωμένες Πολιτείες υπέγραψαν με την Ουκρανία συμφωνία για πόρους που σε μεγάλο βαθμό δεν ελέγχει πλέον το Κίεβο· στη συνέχεια η Ρωσία παρουσίασε τη δική της, πολύ μεγαλύτερη εμπορική προσφορά· και τώρα η Ουάσινγκτον συνομιλεί απευθείας με τη Μόσχα. Η Ευρώπη, σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, πληρώνει το λογαριασμό χωρίς να κάθεται στο τραπέζι.

Η συμφωνία του Απριλίου 2025

Στις 30 Απριλίου 2025, οι ΗΠΑ και η Ουκρανία υπέγραψαν στην Ουάσινγκτον τη συμφωνία για τη δημιουργία του United States–Ukraine Reconstruction Investment Fund. Υπέγραψαν ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Scott Bessent και η τότε πρώτη αντιπρόεδρος της ουκρανικής κυβέρνησης και υπουργός Οικονομίας Yulia Svyrydenko.

Η συμφωνία προβλέπει ότι η Ουκρανία συνεισφέρει στο κοινό ταμείο το 50% των εσόδων από νέες άδειες εξόρυξης κρίσιμων ορυκτών, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Δεν περιλαμβάνονται υφιστάμενα έργα. Η Ουκρανία διατηρεί την πλήρη νομική κυριότητα του υπεδάφους και την κυριαρχία στις αποφάσεις εξόρυξης. Οι ΗΠΑ συνεισφέρουν κεφάλαιο είτε με άμεσες επενδύσεις είτε με μελλοντική στρατιωτική βοήθεια, η οποία λογίζεται ως εισφορά στο ταμείο. Δεν υπάρχει υποχρέωση αποπληρωμής της προηγούμενης αμερικανικής βοήθειας. Το ταμείο διαχειρίζεται από κοινού. Τα πρώτα δέκα χρόνια τα κέρδη επανεπενδύονται στην Ουκρανία.

Κρίσιμο σημείο: η συμφωνία δεν περιέχει δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας. Αποτελεί πολιτική και οικονομική δέσμευση, όχι στρατιωτική συμμαχία.

Το πρόβλημα των εδαφών

Το Forbes Ukraine το 2023 εκτίμησε τον συνολικό ορυκτό πλούτο της χώρας σε περίπου 14,8 τρισεκατομμύρια δολάρια, με μεγάλο μέρος της αξίας να συγκεντρώνεται στις περιφέρειες Ντονέτσκ, Λουχάνσκ και Ντνιπροπετρόφσκ. Μεγάλο ποσοστό αυτής της αξίας αφορά άνθρακα και σιδηρομετάλλευμα, όχι μόνο τα «σπάνια» μέταλλα που κυριαρχούν στη δημόσια συζήτηση.

Η συχνά επαναλαμβανόμενη φράση ότι «το 70% των πόρων βρίσκεται σε ρωσοκρατούμενα εδάφη» είναι υπεραπλούστευση. Η αξία συγκεντρώνεται σε τρεις περιφέρειες, αλλά η Ντνιπροπετρόφσκ παραμένει υπό ουκρανικό έλεγχο. Η Ρωσία ελέγχει σχεδόν ολόκληρη τη Λουχάνσκ και σημαντικό μέρος του Ντονέτσκ. Ανεξάρτητες εκτιμήσεις τοποθετούν το ποσοστό των κρίσιμων ορυκτών σε κατεχόμενα εδάφη περίπου στο 30–50%, ανάλογα με το αν συμπεριλαμβάνονται υδρογονάνθρακες ή μόνο τα στρατηγικά μέταλλα (λίθιο, τιτάνιο, γραφίτης, σπάνιες γαίες). Ορισμένα σημαντικά κοιτάσματα λιθίου και σπάνιων γαιών έχουν ήδη περάσει υπό ρωσικό έλεγχο.

Με άλλα λόγια, η συμφωνία ΗΠΑ–Ουκρανίας αφορά σε μεγάλο βαθμό πόρους που είτε βρίσκονται σε εμπόλεμη ζώνη είτε δεν ελέγχονται πλέον από το Κίεβο. Αυτό δημιουργεί ένα στρατηγικό παράδοξο: η Ουάσινγκτον υπέγραψε για πρόσβαση σε κάτι που η Μόσχα κατέχει φυσικά.

Η ρωσική αντιπροσφορά και το «πακέτο Ντμίτριεφ»

Από το 2025, ο επικεφαλής του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων (RDIF) και ειδικός απεσταλμένος του Πούτιν, Κίριλ Ντμίτριεφ, έχει συναντηθεί επανειλημμένα με τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ. Οι επαφές περιλαμβάνουν συναντήσεις στο Μαϊάμι το φθινόπωρο του 2025, από τις οποίες προέκυψε το περίφημο σχέδιο 28 σημείων.

Το λεγόμενο «πακέτο Ντμίτριεφ» προσφέρει στις ΗΠΑ πρόσβαση σε αρκτικούς υδρογονάνθρακες, σπάνιες γαίες, πυρηνικά κέντρα δεδομένων και ακόμη και τη δυνατότητα σήραγγας κάτω από το Στενό του Μπέρινγκ που θα συνδέει τη Τσουκότκα με την Αλάσκα. Ο Ζελένσκι είχε μιλήσει για αξία 12 τρισεκατομμυρίων δολαρίων· ο Ντμίτριεφ ανέβασε αργότερα τον αριθμό στα 14 τρισεκατομμύρια. Οι αριθμοί είναι πολιτικοί και δύσκολα επαληθεύσιμοι, αλλά το μήνυμα είναι σαφές: η Ρωσία διαθέτει πόρους και προσφέρει στις ΗΠΑ εμπορικά συμφέροντα που θα δυσκολέψουν την επαναφορά σκληρών κυρώσεων.

Η ιδέα της σήραγγας Μπέρινγκ έχει συζητηθεί δημόσια από τον Ντμίτριεφ από τον Οκτώβριο του 2025, με αναφορά ακόμη και στην τεχνολογία της Boring Company του Έλον Μασκ. Το 2026 προχώρησε σε συμφωνία σχεδιασμού με ιδιωτική εταιρεία μηχανικών. Παραμένει περισσότερο συμβολικό και πολιτικό εργαλείο παρά ώριμο έργο.

Το σχέδιο «μίσθωσης» του Ντονμπάς

Στο επίκεντρο των διαρροών για το σχέδιο 28 σημείων βρίσκεται ένα νομικό τέχνασμα: αντί για επίσημη παραχώρηση εδάφους, η Ουκρανία θα «εκμισθώνει» το Ντονμπάς στη Ρωσία. Η Μόσχα θα διατηρεί τον de facto έλεγχο, το Κίεβο τη νομική κυριότητα και θα καταβάλλεται ενοίκιο. Ο λόγος είναι συνταγματικός: το ουκρανικό Σύνταγμα απαιτεί δημοψήφισμα για παραχώρηση εδάφους, κάτι που θεωρείται αδύνατο να περάσει.

Το τέχνασμα δημιουργεί ένα ακόμη παράδοξο. Η «μίσθωση» συνεπάγεται σιωπηρή αναγνώριση ότι το Ντονμπάς ανήκει νομικά στην Ουκρανία — κάτι που έρχεται σε αντίθεση με το ρωσικό Σύνταγμα μετά την προσάρτηση του 2022. Ταυτόχρονα, η Ρωσία διαπραγματεύεται από θέση ισχύος, επειδή κατέχει ήδη το έδαφος και τους πόρους που η συμφωνία ΗΠΑ–Ουκρανίας υποσχόταν στην Ουάσινγκτον.

Οι εξελίξεις του Σεπτεμβρίου 2026

Στις 5 Σεπτεμβρίου 2026 οι Γουίτκοφ και Τζάρετ Κούσνερ συναντήθηκαν με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα. Την επομένη επισκέφθηκαν για πρώτη φορά το Κίεβο ως απεσταλμένοι και συναντήθηκαν με τον Ζελένσκι. Δεν ανακοινώθηκε ουσιαστική πρόοδος. Η διπλωματία συνεχίζεται με τον ίδιο ρυθμό: έντονες επαφές, μεγαλεπήβολα πακέτα και απουσία τελικής συμφωνίας.

Η ανάρτηση του Marco καταλήγει στο ότι ο μεγάλος χαμένος είναι η Ευρώπη. Έχασε το φθηνό ρωσικό αέριο, πληρώνει σημαντικό μέρος της στήριξης και της ανοικοδόμησης της Ουκρανίας και κινδυνεύει να μείνει εκτός του νέου αγώνα για κρίσιμες πρώτες ύλες. Ο Γάλλος ιστορικός και δημογράφος Εμμανουέλ Τοντ δήλωσε τον Μάρτιο του 2025 ότι «η Ευρώπη φοβάται την ειρήνη», επειδή η ειρήνη θα υποχρέωνε τις ευρωπαϊκές ελίτ να αντιμετωπίσουν τα εσωτερικά προβλήματα που αγνοούσαν επί δεκαετίες. Η φράση αποδίδει μια ευρύτερη κριτική: όσο διαρκεί ο πόλεμος, η ευρωπαϊκή πολιτική τάξη μπορεί να αναβάλλει δύσκολες αποφάσεις για ανταγωνιστικότητα, ενέργεια, δημογραφία και στρατηγική αυτονομία.

Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι απλή συνωμοσία, αλλά μια κλασική γεωπολιτική αναδιάταξη. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες και ταυτόχρονα θέλουν να κλείσουν τον πόλεμο με εμπορικούς όρους. Η Ρωσία προσφέρει μεγαλύτερο «πακέτο» και κατέχει ήδη σημαντικό μέρος των ουκρανικών πόρων. Η Ουκρανία κινδυνεύει να δει αποφάσεις για το έδαφός της να λαμβάνονται πάνω από το κεφάλι της. Η Ευρώπη παραμένει ο πιο εκτεθειμένος παίκτης: πληρώνει το κόστος της σύγκρουσης χωρίς να ελέγχει τις διαπραγματεύσεις για την επόμενη μέρα.

Το αν το μοντέλο της «μίσθωσης» ή κάποια παραλλαγή του 28σημείου σχεδίου θα προχωρήσει, παραμένει ανοιχτό. Αυτό που είναι ήδη ορατό είναι ότι ο πόλεμος έχει μετατραπεί και σε διαγωνισμό για το ποιος θα ελέγξει τους πόρους της επόμενης βιομηχανικής εποχής. Σε αυτόν τον διαγωνισμό, όποιος δεν κάθεται στο τραπέζι, πληρώνει συνήθως τον λογαριασμό.