Από τη Φινλανδία και τη Σουηδία έως την Πολωνία και την Ελβετία, χώρες της Ευρώπης αναβαθμίζουν υποδομές του Ψυχρού Πολέμου
Τα υπόγεια καταφύγια, που για δεκαετίες θεωρούνταν απομεινάρια μιας άλλης εποχής,
επιστρέφουν στο επίκεντρο των σχεδιασμών πολιτικής προστασίας αρκετών ευρωπαϊκών χωρών.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι συνεχείς συζητήσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και η ανάγκη προετοιμασίας των κοινωνιών για διαφορετικά σενάρια κρίσης έχουν οδηγήσει χώρες της Βόρειας και Ανατολικής Ευρώπης να επανεξετάσουν τις δυνατότητες προστασίας του άμαχου πληθυσμού.
Φινλανδία: 50.500 καταφύγια για 4,8 εκατομμύρια ανθρώπους
Η Φινλανδία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα χώρας που δεν εγκατέλειψε ποτέ το σύστημα πολιτικής άμυνας που δημιούργησε κατά τον 20ό αιώνα.
Διαθέτει περίπου 50.500 καταφύγια πολιτικής άμυνας, συνολικής χωρητικότητας περίπου 4,8 εκατομμυρίων ανθρώπων, σε έναν πληθυσμό περίπου 5,7 εκατομμυρίων.
Πολλά από τα καταφύγια βρίσκονται κάτω από κατοικίες και άλλα κτίρια, ενώ αρκετοί υπόγειοι χώροι χρησιμοποιούνται στην καθημερινότητα για διαφορετικούς σκοπούς. Στο Ελσίνκι, για παράδειγμα, υπάρχουν εγκαταστάσεις που φιλοξενούν γυμναστήρια, παιδικές χαρές, ακόμη και χώρους αναψυχής.
Σε άλλες περιπτώσεις, υπόγεια συγκροτήματα έχουν μετατραπεί σε χώρους αθλητισμού. Υπάρχουν καταφύγια που διαθέτουν πισίνες, γυμναστήρια και άλλες υποδομές, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περίοδο ειρήνης και να μετατραπούν σε χώρους πολιτικής προστασίας σε περίπτωση ανάγκης.
Η Φινλανδία πραγματοποιεί παράλληλα ασκήσεις ετοιμότητας. Τον Σεπτέμβριο πραγματοποιήθηκε η άσκηση «Shelter 2026», με τη συμμετοχή περισσότερων από 2.000 ανθρώπων στην Κουόπιο, με σενάρια που περιλάμβαναν πυραυλικές επιθέσεις, κυβερνοεπιθέσεις και προβλήματα σε κρίσιμες υποδομές.
Σουηδία: 64.000 καταφύγια
Ανάλογη είναι η εικόνα και στη Σουηδία, η οποία διαθέτει περίπου 64.000 πολιτικά καταφύγια, συνολικής χωρητικότητας έως 7 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Πολλές από αυτές τις εγκαταστάσεις χρησιμοποιούνται σήμερα για διαφορετικούς σκοπούς. Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, όμως, μπορούν να επιστρατευθούν για την προστασία του πληθυσμού.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί πρώην υπόγειο οχυρό κάτω από τη Στοκχόλμη, το οποίο σήμερα στεγάζει κέντρο δεδομένων. Η λογική είναι ότι οι χώροι μπορούν να αξιοποιούνται σε περίοδο ειρήνης, αλλά να επιστρέφουν στον αρχικό τους ρόλο όταν απαιτηθεί.
Νορβηγία: Παλιά καταφύγια και ανάγκη αναβάθμισης
Η Νορβηγία διαθέτει περίπου 18.600 καταφύγια, ωστόσο έχει να κατασκευάσει καινούργια από το 1998.
Αρκετές από τις παλαιότερες εγκαταστάσεις χρειάζονται ανακαίνιση, γεγονός που έχει οδηγήσει τη χώρα στην επανεξέταση της πολιτικής προστασίαςκαι στην προετοιμασία βασικών υποδομών και του πληθυσμού για ενδεχόμενες κρίσεις.
Πολωνία: Νέα καταφύγια μετά τις εξελίξεις στην Ουκρανία
Η Πολωνία βρίσκεται σε διαφορετική θέση, λόγω της γεωγραφικής της εγγύτητας με την εμπόλεμη Ουκρανία και των περιστατικών που έχουν σημειωθεί κοντά στα σύνορά της.
Η χώρα έχει διαπιστώσει σημαντικές ελλείψεις σε λειτουργικά καταφύγια και επιχειρεί να καλύψει το κενό με νέες υποδομές. Ο προϋπολογισμός για την κατασκευή νέων καταφυγίων αυξήθηκε από περίπου 660 εκατομμύρια ευρώ το 2025 σε 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2026.
Παράλληλα, οι πολωνικές αρχές στρέφονται και στον ιδιωτικό τομέα,προβλέποντας προστατευτικούς χώρους σε νέες κατοικίες, γραφεία και δημόσια κτίρια.
Το ενδιαφέρον για τα καταφύγια δεν περιορίζεται πλέον μόνο στις στρατιωτικές υποδομές. Η πολιτική προστασία αντιμετωπίζεται ολοένα περισσότερο ως μέρος της συνολικής ανθεκτικότητας μιας κοινωνίας απέναντι σε πολέμους, φυσικές καταστροφές, κυβερνοεπιθέσεις και διακοπές κρίσιμων υπηρεσιών.
Ελβετία: Ένα καταφύγιο για κάθε κάτοικο
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση, ωστόσο, είναι η Ελβετία.
Η χώρα διατήρησε σε μεγάλο βαθμό το σύστημα καταφυγίων που δημιουργήθηκε κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, με βασική αρχή την ύπαρξη θέσης καταφυγίου για κάθε κάτοικο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα, στην Ελβετία υπάρχουν περισσότερα από 370.000 καταφύγια και υπόγειες εγκαταστάσεις, συνολικής χωρητικότητας που προσεγγίζει τον πληθυσμό της χώρας.
Ένα από τα πιο γνωστά είναι το Sonnenberg στη Λουκέρνη. Το τεράστιο υπόγειο συγκρότημα κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1970 και σχεδιάστηκε αρχικά για να μπορεί να προστατεύσει έως και 20.000 ανθρώπους.
Σήμερα, ωστόσο, η προβλεπόμενη χωρητικότητά του έχει περιοριστεί σημαντικά, καθώς οι αρχές επανεξέτασαν τον τρόπο λειτουργίας και διαχείρισης μιας τόσο μεγάλης εγκατάστασης.
Η Ελβετία διατηρεί την υποχρέωση κατασκευής προστατευτικών χώρων σε νέες κατοικίες, ενώ σε περιπτώσεις όπου αυτό δεν είναι εφικτό προβλέπονται οικονομικές εισφορές για τη συντήρηση δημόσιων υποδομών.
Καταφύγια που στην καθημερινότητα είναι αποθήκες, κελάρια ή άλλοι βοηθητικοί χώροι μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να ενεργοποιηθούν σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Η επιστροφή μιας ξεχασμένης υποδομής
Από τη Φινλανδία και τη Σουηδία μέχρι την Πολωνία και την Ελβετία, η εικόνα δείχνει ότι τα καταφύγια του Ψυχρού Πολέμου δεν έχουν εξαφανιστεί.
Σε ορισμένες χώρες αναβαθμίζονται, σε άλλες δημιουργούνται νέες εγκαταστάσεις, ενώ παράλληλα πραγματοποιούνται ασκήσεις πολιτικής προστασίας και ενημέρωσης του πληθυσμού.
Η νέα πραγματικότητα στην ευρωπαϊκή ασφάλεια έχει επαναφέρει στο προσκήνιο μια υποδομή που για χρόνια θεωρούνταν ξεπερασμένη: τους υπόγειους χώρους προστασίας του άμαχου πληθυσμού.
