Η κατεχόμενη Κύπρος βρίσκεται πλέον στον επιχειρησιακό χάρτη του Ισραήλ για ανακοπή της τουρκικής απειλής
Η Τουρκία γνώριζε τον μηχανισμό της Χαμάς στο έδαφός της,
διέθετε τα μέσα για να διεισδύσει σε αυτόν και είχε κάθε λόγο να θέλει να ανατραπεί
η περιφερειακή τάξη που διαμορφωνόταν πριν από την 7η Οκτωβρίου 2023.
Αυτό υποστηρίζει σε άρθρο του στην ισραηλινή εφημερίδα Israel Hayom ο Σάι Γκαλ, σύμφωνα με τον οποίο το αν η τουρκική υπηρεσία πληροφοριών ΜΙΤ γνώριζε την ώρα της επίθεσης δεν υπήρξε ποτέ το καθοριστικό ερώτημα. Όπως σημειώνει, η Άγκυρα ήταν απίθανο να σπεύσει να εγκαταλείψει μια τόσο σημαντική ενίσχυση της αποτρεπτικής της ισχύος.
Οι δεσμοί της Άγκυρας με τη Χαμάς
Δεκαοκτώ ημέρες πριν από την 7η Οκτωβρίου 2023, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και ο επικεφαλής της ΜΙΤ Ιμπραχίμ Καλίν κάθονταν απέναντι από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Στο τραπέζι βρίσκονταν η ενέργεια, η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και η κυβερνοασφάλεια. Τρία χρόνια νωρίτερα, οι δύο άνδρες είχαν καθίσει δίπλα στον Ερντογάν, μαζί με τον ηγέτη της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγια, όταν ο Φιντάν διηύθυνε ακόμη τη ΜΙΤ και ο Καλίν υπηρετούσε ως εκπρόσωπος του Τούρκου προέδρου. Κατά τον συγγραφέα, οι φάκελοι της Άγκυρας για το Ισραήλ και για τη Χαμάς συναντιούνταν στην κορυφή του τουρκικού κράτους.
Ο φάκελος της Χαμάς είχε, όπως υποστηρίζει, επιχειρησιακό χαρακτήρα. Ο Μούσα Ακάρι, βετεράνος των Ταξιαρχιών Κασάμ που απελευθερώθηκε στην ανταλλαγή κρατουμένων για τον Σαλίτ το 2011, αφηγήθηκε ότι ο Ερντογάν έστειλε κυβερνητικό αεροσκάφος για να μεταφέρει τον ίδιο και άλλους εννέα από την Αίγυπτο στην Άγκυρα και δεσμεύτηκε να τους προστατεύει «όπως προστατεύουμε τα δικά μας παιδιά». Οι κυρώσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών προσδιόρισαν τον Ζάχερ Τζαμπαρίν, με έδρα την Τουρκία, ως επικεφαλής των οικονομικών της Χαμάς και σύνδεσμό της με την ιρανική Δύναμη Κουντς. Η Redin Exchange αναφέρεται ως δίαυλος διοχέτευσης 10 εκατ. δολαρίων στις Ταξιαρχίες, ενώ εντοπίστηκε και μυστικό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο άνω των 500 εκατ. δολαρίων, με τουρκικές εταιρείες και επιχειρησιακά στελέχη.
Η Άγκυρα παρείχε επίσης νομική κάλυψη. Ο Χανίγια είχε τουρκική υπηκοότητα, περίπου δώδεκα στελέχη της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη είχαν λάβει ή ανέμεναν τουρκικά έγγραφα ταυτότητας, ενώ στοιχεία εμπορικών μητρώων έδειχναν ότι ο χρηματοδότης της οργάνωσης Χισάμ Γιούνις Καφίσεχ είχε πολιτογραφηθεί ως Χασμέτ Ασλάν (Haşmet Aslan). Έγγραφο της Χαμάς, που ανακτήθηκε από την κατοικία του Χάμζα Αμπού Σανάμπ, συνεργάτη του Γιαχία Σινουάρ, προέβλεπε πυρήνες, ασφαλή καταλύματα, δολιοφθορές, δολοφονίες και απαγωγές με ορμητήριο το τουρκικό έδαφος.
Ο Γκαλ θεωρεί μη εύλογο το σενάριο ότι η ΜΙΤ δεν είχε αντιληφθεί τα παραπάνω.
Η υπηρεσία συνδύαζε θεσμικά κατοχυρωμένη δυνατότητα δράσης σε ολόκληρο τον κρατικό μηχανισμό με δυνατότητες συλλογής πληροφοριών σημάτων, κυβερνοπληροφοριών, πληροφοριών εξωτερικού και αντικατασκοπείας, καθώς και με άμεση πρόσβαση στον πρόεδρο. Είχε ήδη χαρτογραφήσει ιρανικούς πυρήνες και εξαρθρώσει μηχανισμούς χρηματοδότησης του ISIS σε συνεργασία με συμμαχικές υπηρεσίες. Ο Σινουάρ μπορούσε να αποκρύψει το τελικό σχέδιο μάχης χωρίς να αποκρύπτει ολόκληρο τον μηχανισμό.
Για να ευσταθεί η εκδοχή της τουρκικής άγνοιας, σημειώνει, η ΜΙΤ θα έπρεπε να είχε χαρτογραφήσει το Ιράν και το ISIS αλλά όχι τη Χαμάς, να είχε συναντηθεί με ηγέτες της χωρίς να χαρτογραφήσει τα δίκτυά τους και να είχε δεχθεί επί χρόνια προειδοποιήσεις από συμμάχους χωρίς να διαμορφώσει δική της εικόνα πληροφοριών.
Ο Ερντογάν έδωσε αργότερα όνομα σε αυτή την πολιτική, υποστηρίζοντας ότι η Χαμάς δεν είναι τρομοκρατική οργάνωση αλλά νόμιμο κίνημα αντίστασης και πολιτικός δρών. Κατά τον συγγραφέα, η Άγκυρα είχε ήδη κάνει την καθοριστική επιχειρησιακή επιλογή: ο μηχανισμός της Χαμάς στην Τουρκία δεν θα διαλυόταν ως εχθρική υποδομή. Η επιλογή αυτή προηγήθηκε των όποιων πληροφοριών διέθετε η ΜΙΤ για την τελική επίθεση.
Ο IMEC και η σαουδαραβοϊσραηλινή εξομάλυνση
Στις 9 Σεπτεμβρίου 2023, οι ΗΠΑ, η Ινδία, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ευρωπαίοι εταίροι παρουσίασαν τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC), ο οποίος θα συνέδεε την Ινδία με την Ευρώπη μέσω του Κόλπου και του Ισραήλ, παρακάμπτοντας την Τουρκία. Ο Ερντογάν το αντιλήφθηκε αμέσως: «Δεν μπορεί να υπάρξει διάδρομος χωρίς την Τουρκία». Έντεκα ημέρες αργότερα, ο Σαουδάραβας διάδοχος του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν δήλωσε ότι η εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ πλησίαζε «κάθε μέρα». Δύο ημέρες μετά, ο Νετανιάχου είπε στα Ηνωμένα Έθνη ότι το Ισραήλ βρισκόταν στο κατώφλι μιας ειρήνης ικανής να μεταμορφώσει τη Μέση Ανατολή.
Από κοινού, οι εξελίξεις αυτές απειλούσαν την ισχύ που αντλούσε η Άγκυρα από τον ρόλο της ως πύλης διέλευσης. Ο IMEC θα μπορούσε να συνδυάσει την κλίμακα της ινδικής οικονομίας, τα κεφάλαια του Κόλπου και την πρόσβαση που προσέφερε το Ισραήλ στην Ευρώπη, υπό αμερικανική αιγίδα και χωρίς την Τουρκία. Η σαουδαραβοϊσραηλινή εξομάλυνση, εξάλλου, θα αποδυνάμωνε το παλαιστινιακό βέτο στην περιφερειακή ολοκλήρωση. Ένα λειτουργικό παλαιστινιακό κράτος απαιτεί μία ενιαία αρχή, ικανή να κυβερνά, να έχει το μονοπώλιο της ένοπλης ισχύος και να επιβάλλει μια συμφωνία, και θα περιόριζε ακόμη περισσότερο την τουρκική επιρροή. Η Χαμάς, αντίθετα, διατηρεί τον κατακερματισμό που προσφέρει στην Άγκυρα πρόσβαση στην παλαιστινιακή πολιτική, δυνατότητα πίεσης στο Ισραήλ, πεδίο ανταγωνισμού με το Κάιρο, το Ριάντ και το Άμπου Ντάμπι, καθώς και διαμεσολαβητικό ρόλο κάθε φορά που η περιοχή διχάζεται.
Τι άλλαξε μετά την 7η Οκτωβρίου
Η 7η Οκτωβρίου ανέκοψε και τις δύο αυτές πορείες. Η σαουδαραβοϊσραηλινή εξομάλυνση πάγωσε, ο IMEC έχασε το πολιτικό του θεμέλιο, το παλαιστινιακό βέτο επανεμφανίστηκε και η Άγκυρα επέστρεψε στο διπλωματικό επίκεντρο. Μέσα σε δύο εβδομάδες, ο Φιντάν πρότεινε την Τουρκία ως εγγυήτρια μιας ισραηλινοπαλαιστινιακής διευθέτησης. Κατά τον Γκαλ, δεν ήταν απαραίτητο η Τουρκία να επιθυμούσε τη σφαγή για να ωφεληθεί από όσα αυτή κατέστρεψε.
Στις 20 Οκτωβρίου, ο Φιντάν, έχοντας διευθύνει τη ΜΙΤ επί δεκατρία χρόνια, δήλωσε ότι η Άγκυρα είχε κατανοήσει πως η προπολεμική περιφερειακή αρχιτεκτονική δεν ήταν βιώσιμη και ότι κάποια στιγμή θα ξεσπούσε κρίση. Ο συγγραφέας συμπεραίνει ότι η Άγκυρα ανέμενε την περιφερειακή ρήξη, γνώριζε τον μηχανισμό της Χαμάς στην Τουρκία και διέθετε τα μέσα για να διεισδύσει σε αυτόν.
Το Ισραήλ, το Κατάρ και η εξεταστική επιτροπή
Το Ισραήλ γνώριζε τον μηχανισμό της Χαμάς στην Τουρκία, την ώρα που αποκαθιστούσε πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με την Άγκυρα, συναντούσε τον Ερντογάν και ένταξε την κυβερνοασφάλεια στη διμερή ατζέντα. Παράλληλα, συντηρούσε τη Χαμάς μέσω της επί χρόνια χρηματοδότησης της Γάζας από το Κατάρ. Το Qatargate δημιούργησε αργότερα υποψίες ότι καταριανά χρήματα και επιρροή έφθαναν στον στενό κύκλο του πρωθυπουργού. Η Ιερουσαλήμ πίστευε ότι τα χρήματα, η πρόσβαση και οι μεσάζοντες μπορούσαν να κρατήσουν τη Χαμάς υπό έλεγχο. Αντί γι’ αυτό, η Ντόχα απέκτησε μοχλούς επιρροής, η Άγκυρα διατήρησε τη Χαμάς και η οργάνωση ενίσχυσε τις δυνατότητές της.
Μια κρατική εξεταστική επιτροπή, διορισμένη από τον πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου και όχι από την κυβέρνηση που εξετάζει, θα διερευνήσει αυτή την αρχιτεκτονική που προϋπήρχε της 7ης Οκτωβρίου, και όχι απλώς τον φράχτη που παραβιάστηκε, τις προειδοποιήσεις της 6ης Οκτωβρίου ή τις μονάδες που απέτυχαν το επόμενο πρωί. Στο πεδίο της έρευνάς της θα περιλαμβάνονται οι φάκελοι της Τουρκίας και του Κατάρ και τα σημεία όπου διασταυρώνονται, η πολιτική διαχείρισης της Χαμάς και όσα γνώριζε το Ισραήλ πριν από την επίθεση. Οι έρευνες της Μοσάντ και της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών περιλαμβάνουν ήδη διαβαθμισμένα ευρήματα για εξωτερικούς δρώντες και σχέσεις συνεργασίας με άλλες υπηρεσίες, ενώ η επιτροπή θα παραλάβει πολύ ευρύτερο σύνολο στοιχείων.
Το «μάθημα με αίμα» και η αλλαγή δόγματος
Κατά τον Γκαλ, το Ισραήλ έμαθε το τουρκοκαταριανό μάθημα με αίμα και πολύ αργά. Πλέον αποκλείει την παρουσία τουρκικών και καταριανών δυνάμεων στη Γάζα και απορρίπτει την Άγκυρα και την Ντόχα ως θεματοφύλακες της μεταπολεμικής τάξης. Οι πρώην οικοδεσπότες της Χαμάς δεν θα εποπτεύσουν το μέλλον της Γάζας.
Το ίδιο μάθημα μεταμόρφωσε τον τουρκικό φάκελο του Ισραήλ. Η συλλογή πληροφοριών για την Τουρκία αυξήθηκε και η Χαμάς με έδρα την Τουρκία εντάχθηκε στον ισραηλινό επιχειρησιακό σχεδιασμό. Τον Δεκέμβριο του 2023, ο Ρόνεν Μπαρ, τότε επικεφαλής της Σιν Μπετ, κατονόμασε τον Λίβανο, το Κατάρ και την Τουρκία ως θέατρα επιχειρήσεων στα οποία το Ισραήλ θα έφθανε στους ηγέτες της Χαμάς. Το πλήγμα στην Ντόχα τον Σεπτέμβριο του 2025 μετέτρεψε το δόγμα σε προηγούμενο, αφού το καταφύγιο στο εξωτερικό δεν εξασφάλιζε πλέον ασυλία.
Οι κίνδυνοι από τη συνεργασία με τη ΜΙΤ
Η διευρυμένη συλλογή πληροφοριών αποκάλυψε επίσης τους κινδύνους που ενυπάρχουν στη συνεργασία της ΜΙΤ με άλλες υπηρεσίες. Το 2025, ο σερ Ρίτσαρντ Μουρ, τότε επικεφαλής της βρετανικής MI6, χαρακτήρισε τον Φιντάν και τον Καλίν «άψογους επαγγελματίες και στενούς φίλους». Ο Γκαλ εκτιμά ότι αυτή η εγγύτητα αυξάνει την έκθεση σε κίνδυνο όταν οι ιεραρχήσεις των απειλών αποκλίνουν. Ακόμη και η ανάθεση μιας αποστολής συλλογής πληροφοριών αποτελεί πληροφορία, καθώς ένα αίτημα αποκαλύπτει τους στόχους, τα κενά και τις προτεραιότητες μιας υπηρεσίας. Η ανάθεση στη ΜΙΤ συλλογής πληροφοριών για έναν δρώντα που η Άγκυρα σκοπεύει να διατηρήσει μπορεί να εκθέσει την υπηρεσία που ζητά τις πληροφορίες πριν ακόμη απαντήσει η ΜΙΤ.
Το Ισραήλ μοιράστηκε διαβαθμισμένες πληροφορίες και συγκεκριμένες περιπτώσεις τουρκικών πρακτικών που στρέφονταν εναντίον των συμφερόντων των ίδιων των εταίρων της Τουρκίας. Η ΜΙΤ προειδοποίησε τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν για Κούρδους μαχητές που κινούνταν προς το Ιράν. Το ίδιο τουρκικό επιχειρησιακό περιβάλλον συνέδεε τη χρηματοδότηση της Χαμάς με το Foxtrot, σουηδικό εγκληματικό δίκτυο που υπηρετούσε τις ιρανικές υπηρεσίες πληροφοριών, ενώ η New Way Group Global, με έδρα την Τουρκία, υπηρετούσε τη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών GRU. Η Τουρκία ήταν, όπως σημειώνει ο συγγραφέας, το σημείο διασταύρωσης. Στις υπηρεσίες που ενημερώθηκαν, οι πρακτικές συνεργασίας έχουν αλλάξει αναλόγως: η συνεργασία με την Άγκυρα και η έκθεση στην Άγκυρα αντιμετωπίζονται πλέον ως ξεχωριστές αποφάσεις, με τις πηγές, τους στόχους και τα αιτήματα συλλογής να τηρούνται σε διακριτά, στεγανά πεδία.
Ένα ενιαίο τουρκικό στρατηγικό σύστημα
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει πλέον τη Χαμάς και το Ιράν, τη Συρία και την Κύπρο, το Αιγαίο και τη Λιβύη, τη Ρωσία και το ΝΑΤΟ, τη διπλωματία και τις υπηρεσίες πληροφοριών ως ένα ενιαίο τουρκικό στρατηγικό σύστημα. Στη Συρία, η εκτίμηση μετατράπηκε σε δράση παρεμπόδισης, όταν το Ισραήλ έπληξε αεροπορικές βάσεις που είχε εξετάσει η Άγκυρα, πριν μπορέσει η Τουρκία να τις μετατρέψει σε στρατιωτικό βάθος.
Η υπό τουρκική κατοχή βόρεια Κύπρος βρίσκεται, κατά τον Γκαλ, στον ίδιο επιχειρησιακό χάρτη, , ως η πλησιέστερη τουρκική πλατφόρμα στρατιωτικών επιχειρήσεων και πληροφοριών προς το θέατρο επιχειρήσεων του Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο. Εάν η Άγκυρα χρησιμοποιήσει το κατεχόμενο βόρειο τμήμα ως όπλο, η αποκατάσταση της κυπριακής κυριαρχίας καθίσταται ισραηλινός στόχος ασφαλείας και ο τερματισμός του τουρκικού στρατιωτικού ελέγχου κοινή αποστολή του Ισραήλ, της Ελλάδας και της Κύπρου.
Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ και το συμπέρασμα
Η εγγύηση συλλογικής άμυνας του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ δεν επαναχαράσσει αυτόν τον χάρτη, υποστηρίζει ο συγγραφέας. Η τουρκική υπηκοότητα δεν επεκτείνει την προστασία του ΝΑΤΟ στη Χαμάς και η τουρκική κατοχή δεν επεκτείνει το έδαφος της Συμμαχίας στη βόρεια Κύπρο. Το πλήγμα κατά της Χαμάς σε τουρκικό έδαφος αποτελεί επιχειρησιακή επιλογή, ενώ η Άγκυρα δεν μπορεί να κατασκευάσει ασυλία υπό την ομπρέλα της Συμμαχίας με τουρκικά διαβατήρια ή σημαίες.
Το αν η ΜΙΤ γνώριζε την ώρα της επίθεσης δεν αποτέλεσε ποτέ το καθοριστικό κριτήριο, καταλήγει ο Γκαλ. Η Τουρκία γνώριζε τη Χαμάς σε επιχειρησιακό επίπεδο, η Ιερουσαλήμ γνώριζε τον μηχανισμό της στην Τουρκία και η 7η Οκτωβρίου κατέστρεψε την περιφερειακή τάξη, την ανάδυση της οποίας η Άγκυρα είχε κάθε λόγο να αποτρέψει. Το Ισραήλ ανοικοδομεί τώρα αυτή την τάξη μαζί με τους εταίρους του, γύρω από μια αρχιτεκτονική που δεν περνά πλέον από την Άγκυρα.
Δείτε
