Ανησυχίες στην Ουάσιγκτον για το δίκτυο συμμαχιών της Άγκυρας στη Μέση Ανατολή

Η Άγκυρα προσθέτει μια ακόμη κλωστή στο διεθνές δίκτυο συμμαχιών που υφαίνει μακριά από το ΝΑΤΟ.
Στις 13 Νοεμβρίου η Τουρκία υπέγραψε σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας με το Κατάρ, σε μια κίνηση που,
όπως επισημαίνουν δύο αναλυτές του think tank Foundation for Defense of Democracies (FDD), εντάσσεται σε ευρύτερη προσπάθεια διαφοροποίησης της τουρκικής άμυνας και ανάδειξης περιφερειακών σχημάτων χωρίς τις ΗΠΑ. Το κείμενο αποτελεί ανάλυση των Νάταλι Έκανοου και Σινάν Τσίντι και τονίζει ότι οι κινήσεις της Άγκυρας βρίσκονται στο όριο των δεσμεύσεών της απέναντι στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.
Η συμφωνία με το Κατάρ
Οι δύο πλευρές υπέγραψαν το σύμφωνο μετά το τέλος διμερών συνομιλιών, στις οποίες συμφωνήθηκαν ακόμη τέσσερα κείμενα για το εμπόριο, την εκπαίδευση, την προστασία των καταναλωτών και τη διπλωματική συνεργασία. Το κείμενο του αμυντικού συμφώνου δεν έχει δημοσιευτεί. Η Άγκυρα και η Ντόχα εξέδωσαν όμως κοινό ανακοινωθέν που μιλά για «στόχο τους για ενίσχυση της συλλογικής άμυνας και προώθηση της περιφερειακής ασφάλειας και σταθερότητας» και για «ενιαία στάση στην αντιμετώπιση οποιασδήποτε εξωτερικής ένοπλης επίθεσης που στοχεύει οποιοδήποτε από τα δύο μέρη ή και τα δύο».
Η συμφωνία στηρίζεται στην υπάρχουσα αμυντική σχέση των δύο χωρών, που περιλαμβάνει ρυθμίσεις βάσεων, αμυντική βιομηχανική συνεργασία και κοινές ασκήσεις. Κατά τους αναλυτές, δίνει επιπλέον ώθηση στις πρόσφατες τουρκικές προσπάθειες για περιφερειακές δομές συνεργασίας που αποκλείουν τις ΗΠΑ.
Οι τουρκικές βάσεις στο εξωτερικό
Η Τουρκία ίδρυσε τη βάση Tariq bin Ziyad στο Κατάρ το 2015 και εγκαινίασε το 2019 τη βάση Khalid bin Walid, που φιλοξενεί Συνδυασμένη Διοίκηση Δυνάμεων και έως 5.000 Τούρκους στρατιώτες. Η μεγαλύτερη υπερπόντια εγκατάστασή της είναι το στρατόπεδο Turksom στη Σομαλία, που άνοιξε το 2017. Η Άγκυρα ανέπτυξε στη Σομαλία αμερικανικής κατασκευής F-16 στις αρχές του 2026 και φέρεται να κατασκευάζει εγκατάσταση διαστημικών και βαλλιστικών πυραύλων βόρεια του Μογκαντίσου.
Καθώς η παρουσία της στην Αφρική επεκτείνεται, η Τουρκία έστειλε ανώτερη ναυτική αντιπροσωπεία στο Πορτ Σουδάν, σύμφωνα με δημοσίευμα, «για να αξιολογήσει τις εγκαταστάσεις ναυπήγησης και επισκευής στρατιωτικών πλοίων». Διατηρεί επίσης ισχυρή στρατιωτική παρουσία σε Ιράκ και Συρία, που ο υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ υπέδειξε τον Οκτώβριο ότι θα συνεχιστεί επ’ αόριστον.

Από το σύμφωνο της Μέκκας στο μνημόνιο Badr
Όπως υποστηρίζουν οι αναλυτές, με τον περιφερειακό άξονα του Ιράν να εξασθενεί, η Τουρκία οικοδομεί συνασπισμό χωρών με παρόμοια αντίληψη. Τον Αύγουστο υπέγραψε παρόμοια τη Συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, δεσμεύοντας την τριάδα «να ενισχύσει τη συλλογική τους ασφάλεια». Το τουρκικό κοινοβούλιο επικύρωσε το λεγόμενο Σύμφωνο της Μέκκας νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Το σύμφωνο με το Κατάρ θα μπορούσε, κατά το άρθρο, να είναι ισχυρότερο, δεδομένης της βαθύτερης αμυντικής συνεργασίας των δύο χωρών.
Ακολούθησε το Μνημόνιο Συνεργασίας Badr, που υπέγραψαν τον Οκτώβριο η Τουρκία, το Πακιστάν, το Κατάρ και η Ινδονησία, με στόχο τη «διευκόλυνση της συνεργασίας και της ολοκλήρωσης» στη μεταποίηση, την έρευνα και ανάπτυξη και την τεχνική εκπαίδευση. Κατά τους αναλυτές, και οι δύο συμφωνίες δείχνουν τις τουρκικές φιλοδοξίες να αποσπάσει η Άγκυρα την περιφερειακή ηγεσία από τις ΗΠΑ.
Το αίτημα για διαφάνεια
Οι συντάκτες ζητούν από το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών να πιέσει την Τουρκία να δημοσιοποιήσει την ουσία της συμφωνίας με το Κατάρ και του μνημονίου Badr, ώστε να διαπιστωθεί αν οι διατάξεις τους συγκρούονται με τις δεσμεύσεις της προς τη διατλαντική συμμαχία. Το Άρθρο 8 της συνθήκης του ΝΑΤΟ ορίζει ότι τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν την υποχρέωση «να μην εμπλακούν σε καμία διεθνή δέσμευση που έρχεται σε σύγκρουση» με τη συνθήκη. Κατά τους αναλυτές, οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ δικαιούνται να γνωρίζουν αν οι τουρκικές δεσμεύσεις εκτός συμμαχίας θα μπορούσαν να εκθέσουν το ΝΑΤΟ σε συγκρούσεις αντίθετες προς τα συμφέροντά του ή να δημιουργήσουν υποχρεώσεις που συγκρούονται με τη ρήτρα συλλογικής άμυνας του Άρθρου 5.